"MƏN KÖHNƏ KOMANDADAYAM, İSTEFA VERİB GEDƏCƏM" - "Hələ Ramiz Mehdiyevdən çox məsləhət alacaqlar"

"Kim hansı sferada olur olsun, onu çox yağlanmağa qoymaq olmaz, yağlananda artıq quyruğu qalxır..."

Bizi qapıda qarşıladı, belə alicənablığa görə təzəcə minnətdarlıq hissi duyurdum ki, saqqallı adamlardan zəhləsi getdiyini, onlarla görüşmədiyini, söhbət etmədiyini, hətta şəkil də çəkdirmədiyini düz üzümə dedi. Əzəmətli, qaşqabaqlı, gözünün ucuyla baxan bu adamın dediklərinin zarafat olub–olmadığını aydınlaşdırmaq çətin idi. Düzü, heç bunu aydınlaşdırmağa ehtiyac da yoxdur. Qarşımdakı jurnalistlərə qarşı həmişə kobud rəftarı və ifadələri ilə yadda qalmış Tağı Əhmədovdur axı.

Görüşünə də elə-belə gəlməmişəm, nə olur-olsun cavabını almaq istədiyim suallar var: ölkədə aparılan kadr islahatları, yaşlı məmurların yola salınması ilə hökumət daxilində yaranmış gərginlik, ölkədə təxribatçı vəzifə sahiblərinin olmasının hətta birinci şəxs tərəfindən səsləndirilməsi, onun Eldar Mahmudova verdiyi 3 milyonun detalları, sərt adamın kövrək şeirləri və s...

Amma Metropoliten rəisi vəzifəsindən çıxarılandan sonra mətbuatda az-az çıxış etməsi barədə sualdan başlamaq istəyirəm və dərhal etiraz edir, bir-neçə gün əvvəl rəsmi qəzetlərə geniş müsahibə verdiyini deyir.

Əvvəlki kimi fəal görünmədiyini və bunun əslində, başa düşülən olduğunu bildirəndə də etiraz edir, amma buna geniş izah verir və beləliklə müsahibə başlayır:

- Mən fəallığımı heç vaxt itirməmişəm. Onda da fəal idim, indi də. Hətta indi daha çox fəalam. İşlərimiz çoxdur: YAP-ın təşkili, təşkilatların yaranması və s. Bu gün YAP-ın Yasamal rayonu üzrə151 təşkilatı, 32 min üzvü var. 19 oktyabr mitinqinin səhəri günü BDU-dan 250 nəfər tələbə birbaşa YAP-a gəldi ki, biz mitinqə cavab olaraq partiyaya üzv olmaq istəyirik. Bu, Heydər Əliyevin işığına gəlməkdir. Bu, aparılan düzgün siyasətin bariz nümunəsidir ki, gənclik görür və hiss edir. Ona görə də kütləvi surətdə gəldilər ki, biz YAP-a üzv oluruq. YAP-ın nəinki Azərbaycanda, heç Zaqafqaziyada tayı-bərabəri yoxdur. İndi ölkədə 52 partiya qeydiyyatdan keçib, onlardan biri də YAP-dır və YAP-in 800 minə yaxın üzvü var. O 51 partiyadan YAP-a yaxınları da var, tam müxalifətdə olanları da. Bütün müxalifət partiyalarının hamısını yığsaq, bircə Yasamal rayonunun partiya üzvlərinin sayı qədər üzvü yoxdur. Ona görə də biz bu gün fəxr edirik ki, düz 27 il qabaq Heydər Əliyevin yaratdığı bu partiya önəmli, qabaqcıl, Azərbaycan xalqını irəliyə aparan, yüksəklərə qaldıran, əsl vətənpərvərliyə çağıran bir partiyadır.

- Son vaxtların əsas müzakirə mövzusu aparılan kadr islahatlarıdır. Bu barədə nə düşünürsüz?

- Bəli, bu gün cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə çox böyük addımlar atılır, güclü inkişaf gedir. Lukaşenkonun sözüdür, bu fikrə həmişə istinad edirəm, deyir ki, mən çox prezidentlər görmüşəm, təmasda olmuşam. Prezidentlərin hamısının içərisində ən yüksək səviyyədə olanı Azərbaycan prezidentidir. İstər diplomatik səviyyəsinə görə, istər danşıqlarına görə, istər apardığı islahatlara görə...Əlbəttə, biz yaxşı bilirik ki, Heydər Əliyev həmişə sinədəftər olub. Ancaq bizim hörmətli prezidentimiz bir-iki addım, üç addım da qabağa gedib. Nədir bu? Heydər Əliyev Azərbaycan və rus dillərində yüksək səviyyədə danışırdı, elə bil sinədəftər idi. Bu gün bizim Prezidentimizin də istər Azərbaycan dilində, istər rus dilində, istərsə də ingilis dilində yüksək səviyyədə danışır. Diplomatik danışıqlarda, əsasən, kağızdan istifadə olunur. Ancaq bizim prezidentimiz öz üzərində nə qədər çalışırsa, ölkə daxilində, ya da xaricdə, fərqi yoxdur, heç vaxt kağızdan istifadə etmir, birbaşa tribunadan nitq söyləyir. O, Azərbaycanın fəxridir...Bir dəfə Brejnev Bakıya gəlmişdi. Ona verilən məruzə səhv düşmüşdü, Əfqanıstandan danışırdı. Ona irad tutanda isə demişdi, burada nə yazıblar, onu oxuyuram... Azərbaycan xalqına bir neçə dəfə xoşbəxtlik nəsib olub. Onlardan ən böyüyü Heydər Əliyevin Azərbaycana qayıdışıdır. Şansımız onda gətirdi ki, Heydər Əliyev Naxçıvana getdi. O, Naxçıvanda olanda ermənilər Naxçıvanı ala bilmədi, elə ruslar da Heydər Əliyevə görə Naxçıvana girişməyə cürət eləmədi... Bir dəfə Vasim Məmmədəliyevə sual verdim ki, peyğəmbərlər nə vaxt zühur edir? Dedi, bir insanlar quduranda, bir də ən pis vəziyyətə düşəndə. Azərbaycanın ən pis vəziyyətində Heydər Əliyev gəldi, xalq ona inandı. Əlbəttə, burada Əbülfəz Elçibəyin fəaliyyətini danmaq olmaz. Çünki Əbülfəz Elçibəy prezident idi, qırğın da edə bilərdi, hakimiyyəti verməyə də bilərdi. Amma o dedi, mən Heydər Əliyevi bura nəinki dəvət edirəm, onun qabağında qurban da kəsirəm, təki gəlib Azərbaycanı bu vəziyyətdən çıxartsın. Azərbaycan 1988-ci ildən 1993-cü ilin birinci yarısına qədər acınacaqlı bir vəziyyətdə idi. Heydər Əliyev gələnə qədər xristianların tərtib elədiyi xəritəyə görə Zaqatala-Qax-Balakən Gürcüstana, Quba-Qusar-Xaçmaz Rusiyaya verilirdi. Bədnam Əlikram Hümbətov Talış-Muğan Respublikası yaradırdı, Kürdəmirdən o tərəfə ərazilərisə ermənilərə ərmağan edilirdi. Heydər Əliyevin gəlişi bunların hamısının qabağını aldı. Heydər Əliyev gəlişi ilə 5 min xalqın içindən Azərbaycan xalqını çıxarıb 193 dövlətin içində təmsil elədi. Bu gün prezident İlham Əliyevin apardığı siyasət nəticəsində Azərbaycan rəqabət qabiliyyətliliyinə, iqtisadi inkişaf potensialına görə dünya ölkələri sırasında 35-ci yerdədir. Bundan böyük fəaliyyət nə ola bilər?! 2019-cu ildə azı 50-yə yaxın sərəncam imzalanıb, hamısı da insanların maddi rifahının yaxşılaşması üçün.

- Necə fikirləşirsiniz, kadr islahatları, gəncləşmə YAP-ın öz daxilində -İdarə Heyətində, Siyasi Şurasında da aparılmalıdırmı?

- YAP-da da bu islahatlar aparılır. Bəlkə, siz görmürsünüz, öz işinizdi. Məsələn, BDU-da bizim gənclər təşkilatının sədri var idi, bu yaxınlarda onu partiya təşkilatının sədri seçdik. Bu gün gənclik YAP-da çox yüksək səviyyədə təmsil olunur.

- Təşkilat daxilində hər hansı dəyişikliklərin edilməsindən xəbərimizin olmaması qayət normaldı. Mən YAP-ın əsas simalarını nəzərdə tuturam...

- Siz, yəqin, məni nəzərdə tutursunuz ki, artıq yaşlanmışam, nəyə görə buradayam? Burada bir şey var, böyüklərdən təcrübəni öyrənmək lazımdır. Lakin zamanı gəldiyində istər-istəməz bu estafet gəncliyə verilməlidir. Hazırda partiyanın hardasa 45 faizi gənclərdən ibarətdir. Ulu öndərimiz dediyi kimi, gələcək gənclərin əlindədir. Bizim gəncliyimiz rusların Demokl qılıncı altından keçib. O vaxt səsimizi çox çıxara bilmirdik. Amma bugünkü gənclik azad, müstəqil Azərbaycanda yaşayır. Ona görə də daha çox aktiv olmalı, irəli getməlidir. Söz yox ki, mən hələ gənclərimizi istədiyim səviyyədə görə bilmirəm. Yəqin ki, xaricdə oxuyub vətənə dönənlər daha fəal, daha çevik olacaqlar. Onda bizlər də rahat olacağıq.

Sizə söz verirəm ki, yaxın müddətdə mən də istefa verib gedəcəyəm. Artıq yaş həddi gəlib çatıb. Gərək müxbirlərin sözünü yerə salmayım.

- Vacib postların gənclərə verilməsi heç də hamı tərəfindən birmənalı qarşılanmır. Belə fikirlər də səslənir ki, təcrübəli insanlara hələ çox ehtiyac var...

- Ona söz yox. Hörmətli prezidentimizin apardığı islahatların əhəmiyyəti bundadır: bir mesaj verməklə yaşlı icra hakimləri, akademiyanın prezidenti və başqaları ərizəsini yazıb vəzifədən getdi. Gələn il deputat seçkiləridir. Bəzi deputatlarımız var ki, ola bilsin, onlar da namizədliklərini verməyəcəklər.

-Tağı müəllim, Ramiz Mehdiyevin işdən çıxarılması xəbərini necə qarşıladınız?

- Bu nə deməkdir, necə qarşılayacam?! Normal. Burada pis nə var ki?! Ramiz Mehdiyev artıq neçə illər idi, administrasiyanın rəhbəri idi və 80 yaşına çatmışdı. O, nümunə olaraq ərizəsini yazdı ki, mən artıq burada estafeti gəncliyə verirəm. İndi isə gəlib oturub Akademiyada...

- Amma yenə də rəhbər posta getdi...

- Kimlər akademik olmalıdır? Sizə bir misal gətirim. Bir dəfə belə bir replika atdılar ki, akademiyada 60 yaşından yuxarı kim varsa, hamısı pensiyaya çıxmalıdır. Bir də baxdılar ki, xadimələrdən başqa heç kəs qalmayıb...

Yeni təyin olunan administrasiya rəhbərini tanıyırsınız?

- Yox, mən onu qətiyyən tanımıram. İslahatları aparan Prezidentdir və onun verdiyi sərəncam heç cür müzakirə mövzusu ola bilməz. Əgər prezidentimiz tanıyırsa, bilirsə, təyin edibsə, deməli, biz ona itaət etməliyik. Bu gün əgər Samir Nuriyev orada oturubsa, deməli, onun özünün də platforması, qarşısında məqsədləri var və bu məqsədləri yerinə yetirəcək. Amma onu da qeyd edim ki, məncə, Samir Nuriyev də, hətta Prezidentin özü də Ramiz Mehdiyevdən müəyyən məsləhətlər alacaq.

- Bu prosesdəki ən maraqlı məqamlardan biri də islahatların fərdi yox, komanda şəklində aparılmasıdır. Deyirlər, köhnə komanda gedir, təzə komanda gəlir. Doğrudanmı, köhnə, təzə komanda var?

-Əgər bu bölgü varsa, belə çıxır ki, mən köhnə komandadayam, amma təzə komandanı isə çox gözəl qarşılayıram. Mənim verdiyim tapşırıq onlar üçün, onların verdiyi tapşırıq da mənim üçün süzgəcdən keçir və qəbul olunur... Əslinə qalanda, köhnə komanda, təzə komanda fikrini doğru hesab etmirəm. Komanda bir dənədir, o da Heydər Əliyevin komandasıdır. 1969-cu ilin 14 iyulundan bu tərəfə 50 ildir ki, Heydər Əliyevin bütün tövsiyələri nəzərə alınır, verdiyi hər tapşırıq yerinə yetirilir. Bunu prezidentimiz də yerinə yetirir, mən də, qeyriləri də.

- Əgər komanda birdirsə, onda niyə hökumət daxilində gizli də olsa, islahatlara qarşı çıxan qüvvələrin varlığı açıq hiss olunur? Nə vaxt ki İlham Əliyev ciddi islahatlara başlayır, ölkədə gərginlik yaranır. Və bu gərginliyin bir qolunun da hökumətin daxilindən gəldiyi fikri ən mötəbər insanların dilindən səslənir. Yoxsa bu iddiaları ciddi hesab etmirsiniz? - Bunların heç birindən xəbərdar deyiləm.O vaxt demişdim ki, mən işdən çıxandan sonra Prezidentimə daha çox vurğun olacam. Ümidvaram ki, Prezidentin komandasında işləyib çıxan hər bir şəxs həmişə Prezidentə olan borcunu yerinə yetirib və bu gün də yerinə yetirməkdə davam edir.

- Yəni deyirsiniz, hökumətin içində elə bir adam ola bilməz?

- Xeyr, ola bilməz. Əgər siz bilirsinizsə, üzə çıxardın.

- Yəni islahatlara start verən kimi ölkədə ardıcıl aksiyaların, mitinqlərin, ayrı-ayrı qurumlarda baş verən piketlərin heç birində məmur barmağı ola bilməz?

- Müsahibənin əvvəlində qeyd etdim ki, müxalifətin keçirdiyi mitinqin səhəri bizim flaqman universitetimiz olan BDU-nun 250 tələbəsi gəldi ki, biz onlara cavab olaraq YAP-a üzv oluruq. Yəni 5-10 adamın orada çıxıb “Vağzalı” oynamağı ilə deyil. Girmişdilər qoluna ey, bir dənə o qalırdı, “Vağzalı” çalınsın ki, Əli Kərimli oynasın... Mitinqdə səslənən çıxışlarla bağlı deyim ki, orada öyrədilmiş adamlar var idi. Adi bir misal göstərim. Masallıdan bir adam gəlib deyir, mən Masallıda yaşayıram, bir dənə yumurta tapmıram, uşağa verim. Görün nə qədər naqislikdir! Kənddə yaşayırsan, yumurtanı şəhərə sən gətirməkdən çıxıb deyirsən ki, bəs mən yumurta tapmıram. Bu nədir? Bu ancaq və ancaq aldığı qrantlar hesabına çıxıb qışqırmaqdır. Bu mitinq xarici qüvvələrin sifarişi ilə baş verdi. Ancaq hörmətli Prezidentimizin nüfuzu sayəsində bu gün Azərbaycanda olan əmin-amanlıq heç yerdə yoxdur. Biz o qədər də böyük millət deyilik – cəmi 10 milyonuq. Bu 10 milyon 7 milyardın içində dəryada damla olsa belə, bütün dünyada tanınırıq. Gərək, ya qulaq kar olsun, eşitməsin, ya da göz kor olsun, görməsin. Bu qədər təhsilin, səhiyyənin inkişafı, komplekslərin tikilməsi, yolların salınması... Mən nəqliyyat işçisi kimi deyirəm ki, Azərbaycan nəqliyyat yolları baxımından ən axırda qalırdı və heç siyahıya da alınmırdı. İndi isə yolların abadlığına görə ön sıralardadır. Bu nəyin hesabınadır? Müxalifətin qaş-gözünün? Ya indiki müxalifətin vaxtı ilə bizi saldığı tənəzzülün? Yox, tərəqqinin hesabına, neftdən gələn gəlirin düzgün yönləndirilməsi hesabınadır. Amma bizi istəməyən düşmənlərimiz, o cümlədən bizim özümüzdə olan o dırnaqarası müxalifət Azərbaycanın bu cür inkişafını görmək istəmir, gözü götürmür. Əlbəttə, onları kənardan öyrədənlər də var. Kim hansı sferada olur olsun, onu çox yağlanmağa qoymaq olmaz. Çünki yağlananda artıq quyruğu qalxır. Bəzilərini ki, yağlayıb ötürmüşük xaricə, bax onların hesabına bu gərginliyi yaradırlar. Bir az pis səslənsə də, yaxşı bir məsəl var, deyir, küçüyün qulağını küçüklükdə kəsmək lazımdır, yekəlib it olandan sonra daha xeyri yoxdur. Artıq onlar yekəlib it olublar, 5-6 manatları var, onu da Azərbaycanda iğtişaş törətmək üçün istifadə edirlər. Ancaq bu, mümkün deyil. Camaat 1992-93-cü ildəki kimi deyil. Azərbaycan xalqı artıq taleyini, müqəddəratını özü həll edə bilir.

- Bayaq dediniz ki, hökumət daxilində xəyanətkar qüvvələr ola bilməz. Bunun əksini sübut etmək üçün bir-iki nümunə göstərmək olar. Amma şəxsən sizin də zərər çəkdiyiniz Eldar Mahmudovla bağlı məsələni nümunə göstərməklə kifayətlənmək istəyirəm...

- O, xəyanətkarlıq deyildi, vəzifəpərəstlik idi, vəzifə hərisliyi idi. - Amma onun vurduğu zərbələrin sayı-hesabı, cinayətlərinin həddi-hüdudu yoxdur...

- O, əlbəttə, ziyan idi, söhbət ondan getmir. Belə bir misal var, deyir, heç bir naxır qotur danasız olmur. Bundan sonra da içimizdə Eldarlar olacaq. Eldar artıq o qədər yağlanmışdı ki, ətrafındakılarının da gözü heç nəyi görmürdü. Buna görə də hər bir adam nəzarətdə saxlanmalıdır. Bu yaxınlarda Çində 100 məmuru güllələyiblər. Niyə? Çünki o qədər azğınlaşmışdılar ki, dövlətin qoyduğu qanunlara tabe olmurdular. Allah rəhmət eləsin ulu öndərə, güllələnməni ləğv elədi. Əgər eləməsə idi, indiki o müxalifətdə olanlar ki var, Əli Kərimli, İsa Qəmbər, İsgəndər Həmidov, Rəhim Qazıyev, Əlikram Hümbətov – hamısı çoxdan güllələnmişdi. Heydər Əliyevin gözəl bir kəlamı var idi. Deyirdi, mən Allah deyiləm və bəndə yaratmamışam ki, onların ölümünə hökm verim. Amma Heydər Əliyevdən qabaq 9 nəfər İsa Qəmbərin vaxtında güllələndi. Ona görə də mən deyəndə ki, Heydər Əliyev əsl peyğəmbərdir, bu, boşuna deyil.

- Eldar Mahmudov məsələsində siz çıxdınız və açıq şəkildə konkret rəqəm söylədiniz ki, bu adam bu qədər vəsait tələb edib. Adətən, hansısa bir məmurun evindən oğurluq olanda şikayət də etmir ki, sual verəcəklər, bu pul haradan idi...

- O məmur düz edir. Çünki o şikayət edəndə məlum olacaq ki, aparılandan beşqat artığı var, onu da aparacaqlar. Bu, Eldar Mahmudovun əli ilə Çovdarovun elədiyi iş idi. Baxmayaraq ki, 16 il Metropolitenin rəisi olmuşdum, metro da onun kurasiyasında idi, amma onu heç vaxt görməmişdim. Mənə sifariş göndərəndə dedim ki, mən heç kəsə rüşvət vermək niyyətində deyiləm. Demişdi ki, bir dənə maşın alsın. Əlbəttə, mənim üçün maşın almaq elə böyük bir şey deyildi. Sonradan isə 3 milyon tələb olundu. Mən də bunu açıq şəkildə elan etdim. Məhkəmədə də dedim, sübut etdim. Bu, Çovdarovun işi deyildi, Eldar Mahmudovun göstərişi ilə olan iş idi. Eldar Mahmudov o qədər azğınlaşmışdı ki, gözü yeri görmürdü. Məndən alınan 3 milyon onun üçün semiçka pulu idi. Eldar Mahmudov başqalarından 20, 30, 50 milyonlar almışdı. Eldar Mahmudovun işverənləri var idi. Harada ki, gedirdin bir iş görmək istəyirdin, o iş gördüyün adam tez Eldara siqnal verirdi ki, filankəsdə pul var, gəlib məndən bu qədər yer istəyir. Eldar da çağırırdı, soyurdu adamları. Onunla dəfələrlə oturub söhbət etmişik. Hətta bir iki dəfə mənə də deyib gedək bir yeyək-içək. Demişəm çox sağ ol, Sizin işiniz, bəlkə, yeyib-içməkdir, amma metro gecə-gündüz işləyir.

- O məbləği sizdən istəyəndə konkret nə ilə şantaj edirdi?

- Əslində o, şantaj deyildi. Mənim oğluma böhtan atmaq istəyirdi. Oğlumunsa həmin vaxt ürəyinə 3 dənə stend qoymuşdular, heç nəyi düşünmürdüm. Mənim oğlum prezidentin sərəncamı ilə hakim təyin olunmuşdu. Ona nə Mahmudovun, nə də Çovdarovun gücü çatmazdı nəsə etməyə. Amma mən ata olaraq hiss edirdim ki, əgər onu çağırıb danışdırmaq belə istəsələr, ürəyi tutar, ölə bilər. Ona görə də 3 milyonu elə bil ki, qurban vermişdim. Yoxsa Eldar kim idi ki, mən Eldara, yaxud da Çovdarova pul verim?!

- Tağı müəllim, qeyd etdiniz ki, başqalarından da milyonlar tələb etmişdi. Bu milyonlar varsa, deməli, ortada bir əyri əməl var, bunun adına yeyinti, dövlət büdcəsinə ziyanda demək olar...

-Nə büdcəsi olacaq ki? Mən indi sənə rüşvət verirəmsə, bunu ancaq büdcədən götürüb verirəm?

- Milyonlar verən adamlar hər halda adi vətəndaş olmayıb, əksəriyyəti məmur olub, elə biri siz. Yəni o milyonlar hardan qazanıla bilər?

- Onların arasında bizneslə məşğul olanlar var idi. Məsələn, Eldarın vaxtında Moskvada bir biznesmen var idi. Onu bura çağırmışdılar və sutkalarla saxlamışdılar ki, filan qədər verəndən sonra çıxıb gedəcəksən. Deyib, əşi mən burada işləmirəm, buranın vətəndaşı deyiləm . Deyiblər ki, nə olsun vətəndaşı deyilsən, gəlmisən Azərbaycana, payını ver, get... Bir işçim var idi. Məcbur edirdilər ki, bu qədər verməlisən. O da deyib, ay balam, mən qəzet satıram, axı qəzetdən nə qazanıram ki, sənə də nə verim. Buna görə Əli Şəfiyev mənə məktub yazdı ki, o adam işdən çıxarılmalıdır. Mən də müzakirəyə qoyub konkretləşdirdim ki, o heç vaxt işdən çıxarılmayacaq. Çünki həqiqi mənada namusla, qeyrətlə işləyirdi. Sadəcə gəlib şantaj etmişdilər ki, sən ayda bu qədər pul verməlisən.

- Aydındır ki, Mahmudov dəstəsi sizin çox həssas yerinizdən yapışıb. Bu da bəllidir ki, sizin kimi vəzifəli şəxslərdən xeylisi ziyan çəkib. Maraqlıdır, dövləti qoruduqlarını, prezidentə sədaqətlə qulluq etdiklərini, hətta lazım gəlsə, canlarını fəda edəcəklərini bəyan edən məmurlardan kimsə niyə gedib Prezidentə məruzə etməyib ki, bax belə bir cinayətkar var, təhlükə var bizim hökumətin içində, buna bir çarə tapmaq lazımdır. Yoxsa Mahmudovun zəhmi o qədər böyük olub ki, ondan şikayət etmək belə qorxulu idi? - Yox, elə deyil. Müəyyən dərəcədə kölgə xətti var. Mən işlədiyim vaxtı gəlib desəydilər ki, siz mənə qarşı hər hansı cinayət edirsiniz, buna inanmazdım.Prezidentə, yəqin ki, bu barədə məlumatlar çatırmış. Amma prezidentin ona inamı var idi. O da haradan yarandı, Eldarın fırıldağından. Özünün quraşdırdığı “Qara kəmər” məsələsi var idi, Hacı Məmmədovu orada yağ içində böyrək kimi saxlayırdı. Cahangirin yoldaşı tutulanda Prezident tapşırıq vermişdi ki, nə olur olsun, o xanım sağ-salamat xilas edilməlidir. Bu da qurulmuş iş idi. Onunla özünə bir az reytinq qazandı və o reytinqlə də çox irəli getdi.

- Yəni deyirsiniz, Hacı Məmmədov da Eldar Mahmudovun layihəsi olub?

- Bəli, bir nömrəli quraşdırılmış iş idi. Hacı Məmmədovla Eldar ikisi də “obaxeysdə” işləmişdi. “Obaxeys” də ki, manat yığmaqla məşğul idi, ayrı bir işi yox idi ki.

- Amma bu qədər cinayətlər işləmiş bir adam azadlıqdadır...

- Azadlıqda deyil. Bunu azadlıq saymaqla səhv edirsən. Bu nə sənin işindir, nə də mənim.Bu, Prezidentin səlahiyyətindədir və cənab İlham Əliyev fikirləşir ki, əgər o cür adam türməyə getsə, məhv olacaq, çünki orada tutdurduğu nə qədər adam var. Ən böyük mənəvi əzab nədir? Ev dustağı olmaq!

-Amma onun xaricə gedib-gəlməsi ilə bağlı məlumatlar da yayılmışdı...

- Bunu siz quraşdırırsınızsa, öz işinizdir.O hətta yasa da gedəndə icazə ilə gedir. Ev dustağıdır, ev dustağı olaraq da qalacaq. Amma general olan özünün başına bir güllə vurub deyərdi ki, etdiyim xəyanətə görə mənim yerim bura deyil. Amma üz var da, oturur.

- Tağı müəllim, bayaq nəqliyyat sahəsində işləməyinizdən danışdınız. Metropolitendə fəhləlikdən başlamışdınız, idarənin rəisi vəzifəsinə qədər yüksəldiniz, illəriniz keçib bu sahədə. Bu gün Metropolitenin fəaliyyətini izləyirsiniz, orada işlər necə gedir?

- Qəti xəbərim yoxdur, maraqlanmıram və maraqlanmaq da istəmirəm. Bu gün Prezidentimiz metropolitenə kimi rəis təyin edibsə, ona qulluq edirəm. YAP-ın hansı nöqtəsindən deyirsən, cavab verim. Ancaq metropolitenə mənim heç bir aidiyyətim yoxdur. - Sizin media işçiləri ilə ünsiyyətiniz həmişə müzakirə mövzusu olunub. Həmişə mediaya açıq məmurlardan olmusunuz. Eyni zamanda verilən suallara görə, bəlkə də, ən çox irad tutan məmurlardan idiniz. Nə sizi qane etmirdi? Jurnalistlərlə niyə yola getmirsiz?

-Orada bir dənə ştrix vurdun. Mən jurnalistdən yox, jurnalist adını ləkələyənlərdən narazıyam. Mən jurnalistdən heç vaxt narazı olmamışam. Vaxtilə bəyənmədiyiniz sovet hökumətində jurnalistlər sahələr üzrə bölünürdü. Nəqliyyata kim getməlidir, kənd təsərrüfatına, səhiyyəyə, sənayeyə kim getməlidir. Amma indiki jurnalistlər cibinə hardansa yalandan vəsiqəni qoyur, gəlib deyir, mən jurnalistəm və sual verir. Nəqliyyatdan bu gün sən nə sual verə bilərsən ki, mən onun qabağında aciz qalım? Amma “Vişka” qəzetində Əhməd Əhmədoviç var idi. Qəzetdə onun hardansa yazdığı məqalə tərsinə gedirdisə, artıq Mərkəzi Komitədə müzakirə olunurdu. Amma indi kim nə gəldi yazır. strong>Məsələn, qəzetdə yazmışdılar ki, Bakı Metropoliteninin rəisi Tağı Əhmədov öldü. Sonra da nekroloq vermişdilər. Mənim dissertasiya mövzuma qədər öyrənib nekroloqda yazmışdılar. Mən heç o vaxt məhkəməyə də vermədim yalan məlumata görə. Çünki, bu jurnalist deyil. Söhbət də bundadır ki, bu cür eybəcərliklər var jurnalistikada. Bir qız gəlmişdi ki, Tağı müəllim, deyirlər, metroda rels çatışmır deyə tramvay relslərini çıxarırlar. Nə dərəcədə savadsız jurnalist idi.Yaxud da ki, metro dayanıb, gəlib mikrofonu uzadır ki, metroda nə qədər adam qalıb? Bilirsən nə qədər gülməlidir? Nə qədər acınacaqlıdır. Mən bilirsən də nə cavab vermişdim onda? Dedim iki nəfər yarım. Mediaya bacarıqlı, səriştəli, yüksək səviyyəli jurnalistlər gəlməlidir. Onları heç kəs qınamır. Mayis Məmmədov var idi. Azərtacın müxbiri idi. Kim ona söz deyə bilərdi? Kim ona deyə bilərdi ki, jurnalistikadan xəbəri yoxdur. Şirməmməd Hüseynov vardı. Kim deyərdi ki, onun jurnalistikadan xəbəri yoxdur? Özü də dərs deyirdi. İndi mənim jurnalist dostlarım çoxdur. Amma mən o jurnalistlərlə yoxam ki, sualı düz qoya bilmirlər. Mənim hələ 15 yaşım olanda “Şərq qapısı” qəzetinə gündəlik məlumatlar yazırdım. Nəyin xətrinə? Pul xətrinə. Hətta məqaləm çıxan kimi gedib deyirdim ki, mənim pulumu verin. Bir gün də Allah rəhmət eləsin, Hüseyn İbrahimov gördü, dedi, bu uşaq nə istəyir? Dedilər ki, bəs məqaləsi çıxıb, qonorarını hələ buxalteriya hesablamayıb, amma gəlib ki, pulumu verin. Dedi, bu uşaq nə vaxt gəlsə, iki qəpikdəndir, hesablayıb pulunu verin. Heç bir yaxşılıq yerdə qalmır. Vaxt gəldi dolandı, 1999-cu ildə YAP-ın birinci qurultayında Hüseyn İbrahimovla yanaşı oturmuşduq. Onun uşaqlarının problemlərinə müəyyən kömək elədim. Heç vaxt yaxşılıq itmir. - Qəzetə məqalə verən kimi qonorar tələb etməyiniz maddi durumunuzla bağlı idi?

- Bəs nə? Maddi durumumuz pis idi. Cibimdə pul olsaydı, gedib istəyərdim? Maddi vəziyyətin çətinliyi ilə əlaqədar qəzetə məqalə verirdim ki, gedib pulumu alım. Texnikumda oxuyurdum. Ailə üzvlərimiz çox idi, kasıbdıq. Kəndlə Naxçıvanın arası 52 km idi. Gəlib Naxçıvanda texnikumda oxuyurdum. Gördüm ki, məqalələr verməklə pul qazana bilərəm. Geniş də məqalələr yazırdım. Qazancım çox yüksək olmurdu təbii. Amma bir 15-20 manat alırdımsa, bu mənim üçün böyük pul idi.

- Bu hansı kənd idi?

- İndi adı Güney Qışlaqdır.

- Stolunuzun üstündə şahmat var. Oynayırsız?

- Oynaya bilirsən?

- Oynamaq üçün soruşmadım...

- Oynaya bilirsən otur. Mən nəyin ki, burda, hətta telefonda da şahmat oynayıram...

- Başqa idmanla məşğul olursunuz?

- Olmuşam vaxtilə. İndi mən yaşda idmanla məşğul olmaq olmaz. Əgər bilmirsənsə, mən yaşa gələndə qətiyyən idmanla məşğul olma.

- Yürüş də etmirsiniz?

- Yürüş də olmaz. Ancaq üzürəm bəzən. Ən əsası gündəlik duş qəbul etməklə qoruyuram sağlamlığımı. Bu yaşda idmanla məşğul olmaq doğru deyil.

- Sizi gümrah görürük həmişə. Xüsusi əməl etdiyiniz bir sağlamlıq düsturunuz var? Qida və s. - Daşdan yumşaq nə verirlər onu yeyirəm. Demirəm bunu istəmirəm, onu istəmirəm. Amma şəkərim olduğuna görə, tutaq ki, indi stolda konfet filan var, onlardan qaçıram. Görürsünüz, sizə heç çay da vermirlər. Amma jurnalistlərə çox düz edirlər.

- Yaxşı qarşılamadılar...

- Çox düz edirlər.

- Şəkəriniz var dediniz. Hansısa pəhriziniz var bununla bağlı? Ümumiyyətlə, burada həkimlərə tez-tez müraciət edirsiniz?

- Yox, tez-tez getmirəm. 2004-cü ildə Almaniyada dedilər, şəkəriniz var. O şəkərə qarşı dərman atıram. Bu gün də onu davam etdirirəm. Və birdən olur da, tamahdır, güc gələndə şəkər qalxır 180-nə. Özümü saxlayanda 130-a düşür. Bunu tənzimləmək də olur, tənzimləməmək də. Bizdə Allaha şükür indi hər gün toydur. Bir dəfə Karloviy Varydə dincəlirdik. Bir nəfər dedi, gedək yeməyə. Dedim yemirəm, bir az arıqlamaq istəyirəm. Su da içirdim, gəzirdim doğrudan da. Məsələn, bu dəfə Karloviy Vary-də yayda olanda bir 10 kq arıqladım. Dedilər ki, nə olsun, səhər gedəcəksən. Gedən kimi də dalbadal bir üç toya getsən, vəssalam, çəkini qaytaracaqsan. Doğrudan da elə olur.

- Tağı müəllim, o vaxt sizin ədəbiyyatla məşğul olmağınızı eşidəndə xeyli təəccüblənmişdim. Siz bəlkə də yeganə adamsınız ki, şeirlərinizin məzmunu yox, məhz şeir yazmağınız xəbər idi. Kifayət qədər sərt adam - Tağı müəllimin şeir yazması, hətta ədəbiyyatla məşğul olması, özü də Cavid kimi nəcib birinin yaradıcılığının təbliği ilə məşğul olması, onun irsini peşəkarlıqla qoruması ciddi marağa səbəb olmuşdu.

- Şeir yazmağa mən elə 15 yaşımdan başlamışam. 1963-cü ildə, texnikumda oxuyanda o vaxt Xruşov demişdi ki, hamını acından qıracam. Belə bir vəziyyət idi. Naxçıvanın da sərt soyuqları vardı. Biz iki yoldaş yataqxanada qalırdıq. Növbəli şəkildə hər gün birimiz adyala bürünüb gedib səhərə qədər mağazanın yanında yatırdıq ki, tezdən açılanda bir dənə çörək alaq, gəlib şirin çay içib dərsə gedək. Bizim bir müəllimimiz var idi, Rauf Bektaşi, Allah rəhmət eləsin, əsl ziyalı kişi idi. Mənim bugünkü həyatımı bəlkə də o bəxş edib mənə. Bizə əkinçilikdən dərs deyirdi. Bir dəfə yenə növbədən qayıtdığım gün bunun dərsində şeir yazıram. Sən demə, yanımdan keçəndə şeirə baxırmış. Tənəffüsdə çağırıb dedi ki, oğul, get o yazdıqlarını cır, onları elə bir qələmə verib nəsillikcə sizi itirərlər. Adınıza da elə böhtan deyərlər ki, hamının gözündən düşmüş olarsınız. Bu yazdıqlarını cır. 12-15 kuplet idi. Hamısı yadımda deyil. İkicə kuplet xatırlayıram: Aldığımız qara çörək Hər gün vurur bizə külək Lap olmuşuq Hacı Leylək Sağ ol səni komunizm Biz dedik ki, addım ataq irəli Demədik ki, sən yüz ilə gələli Dəysin qoy başına vuran əlləri Gəlmə, istəmirik səni komunizm

Doğrudan da o vaxt belə bir şeir yazmaq cəsarət idi. Məsələn, mən 1984-cü ildə sərhəd simlərinin qırılmasına aid şeir yazmışdım. Yaxşı olar ki, sərhəd simləri qırılsın, Şimali Azərbaycan Cənubi Azərbaycanla qarışsın. Bu böyük bir sensasiya idi. Yaxud, əsgərlikdə bir şeir yazmışdım:

Kağız yazdım, qələm aldım əlimə İt günüdür, vallah, günü soldatın Yalan desəm, yaman çıxsın dilimə Heyvan kimi keçir günü soldatın İşlədiyi nəfdir, yediyi cərimə Çayı soyuq olur, çörəyi gəlmə Mayor gəlir, hünərin var çest vermə Bil ki, onda çıxar canı soldatın Aman bir tərəfdə külək vıyıldar Soyuq olar, moroz olar, qar yağar Starşina olsun evin tarı-mar Uçdu evi. Sındı beli soldatın....

- Şeirlərinizə çoxlu mahnılar bəstələnib. Özünüz də arada mahnı oxumursuz ki?

-Yox, mahnı oxumuram. İndi əgər burada bir mahnı oxusam durub qaçarsınız. Hər kəsin bir səriştəsi var. Mahnı oxumaq qabiliyyətin yoxdursa, onu etməməlisən.

 -Yaradıcılığınızı davam etdirirsiniz?

- Çox yazıram. Sözlərimə yazılmış 150-dən çox mahnı var artıq. Özü də hamısını ölkənin xalq artistləri oxuyub. Bu hobbi idi vaxtilə. İndi də artıq başqa çarəm yoxdur. İndi siz gedəndən sonra yəqin ki, məsələn bir "Elçin" şeiri düzələcək.

- Allah bilir, nə təsvirlər olacaq...

- Nə var onu eləyəcəm. Məsələn, bir dəfə həkim haqqında şeir yazmışdım. Buradakı həkimlərə oxuyurdum. Dedim, amma bu siz deyilsiniz də. Bu xaricdə olan həkim idi. Getdin, ancaq pulunu alırlar, ancaq cibinə baxırlar. Və hər şey də edirlər. Amma xəstəlik yerindədir. Xəstəlik keçmir. Məsələ onda deyil. Məsələ bircə şeydədir ki, həqiqət naminə hər şey etmək olar. Düzgünlük naminə.

- Azərbaycan ədəbiyyatından kimləri oxuyursunuz. Kimlərin şeirlərini bəyənirsiniz? - Məmməd Araz, Hüseyn Cavid, Bəxtiyar Vahabzadə, Səməd Vurğun.

- Bəs müasirlərdən? - Müasirlərdən yox. Mən özüm də müasirəm deyə başqaların oxumuram.

- Xarici ədəbiyyatla aranız necədir? - Xarici ədəbiyyatı çox oxumuşam. Şillerin “Qaçaqları”nı oxumuşam. “Martin İden”i oxumuşam, “Kerri bacı”nı oxumuşam. İndi Polyakovanı oxuyuram, bolqar yazıçısıdır. Holland yazıçılarından oxumuşam. Yəni əlimə nə düşsə. Və bir də mən özümə bir şeyi aşılamışam. İndi gəlib vaxtımı almısınız, eybi yox. Amma gecənin yarısı belə olsa, əgər mən gündəlik 50 səhifə oxumamışamsa o normanı yerinə yetirməliyəm. - Tağı müəllim, kənardan elə təsəvvür yaranır ki, dünyanın ən kobud, ən sərt adamlarından birisiniz. Amma sizi tanıyanlar deyir ki, bu sərtliyin altında həssas, kövrək insan var. Hətta metropoliten rəisi olduğunuz dövrlərdə işçilərə çox köməkliyiniz dəyib...

- Əgər hər hansı bir məmur sərt olmasa iş getməz. Hər hansı bir məmur kövrək olmasa, onun ətrafında işləyən məmurlar ona itaət etməz, ona qarşı çıxarlar. Heç bir vaxt zorakılıqla iş görmək olmaz. İş ancaq dostluqla olmalıdır. Belə demək olar ki, mən az qala metropolitendə anadan olmuşam. 44 il metropolitendə işləmişəm. Metronun 30 illiyindən başlayaraq metropolitendə rəhbər olmuşam. İşçilərin hamısını demək olar adı, soyadı, evləri ilə tanıyırdım. İnsanlıq naminə etmişəm hər şeyi. Məsələn, işçilərə faizsiz suda verirdim. Kiminsə övladı ali məktəbə qəbul olurdusa, imkanı yox idisə ödəməyə deyirdim gəl ərizəni yaz, bir illik sənə suda verirəm, faiz almadan. Ehtiyacını ödə. Bir il müddətində geri qaytararsan. İnsanlar da öz işlərini görürdü. Onkoloji xəstələrə, ürəkdən şuntlama əməliyyatına gedənlərə min manat yardım edilirdi. Evlənənlərin hər ikisi metropoliten işçisidirsə, onlar üçün mebel dəsti alınırdı. Çünki, bir ailə idik biz. Və mən elə fikirləşirdim ki, ailənin başçısı kimi hardasa mənim bir işçim acdırsa, deməli mən acam. O vaxt metrodakı ticarət haqqında çox söz-söhbət getdi. Ancaq onu ulu öndər tövsiyə etmişdi. Mənə dedi ki, metroya haradan vəsait cəlb etmək olar? Dedim, metroda pul tökülüb bir süpürgə lazımdır. Dedi necə? Dedim metronun keçidləri, metroya bitişik keçidlər və stansiya ətrafı – 40 metrlik ərazi norma ilə metronundur. Amma indi polis verib camaata, pulu da yığır öz cibinə. Dedi, nə qədər vəsait gələ bilər. Dedim ayda 500 milyon, indiki pulla 200 min manat. O vaxt Baş Nazir belə sərəncam vermişdi ki, keçidlərdə ticarət olmaz, terror törədilə bilər. Dedim, metroda 3 terror törədilib, üçü də tuneldə. Keçidlərdə terror yoxdur. Bir də metropoliten trotil hazırlamır, partlayıcı maddə hazırlamır. Güc orqanları var, qarşısını alsınlar. 1200-ə yaxın budka var idi. Bunlar mən çıxanda artıq köhnə pulla metroya 750 milyon gəlir verirdi. Metronun polisi də, xadiməsi də oradan dolanırdı. 2500 nəfər o budkada işləyənlər oradan dolanırdılar. 2500-ü də bir 3-ə vursaq Bakı şəhərində bir 7500 nəfər acam demirdi. Mən o vaxt demişdim ki, əgər mənim sərnişinimin sayı hardasa gəlib bir milyon yüz minə çatsa onda mən butkaları yığışdıra bilərəm. Çünki, bir milyon yüz min sərnişin götürmə qabiliyyətim var idi. Amma bu gün gəlir hardasa 400-500 min. Digər 500 minin əvəzinə mən oradan niyə o pulu yığmayım?. Eyni zamanda metrodan istifadə edən adam oradan keçəndə görür ki, dəftər satırlar. Oradan keçəndə uşağa dəftər götürüb keçsə bunun nəyi pis idi? Bir də gedib haradasa dəftər axtarsın? Yaxud bir çanta, ya başqa ləvazimat axtarsın? O məşhur “burcutma” məsələsi də oradan çıxdı. Özü də əsəbi vaxtım idi. Fəxri Xiyabana ulu öndərin qəbri üstünə getmişik. Vəfatının birinci ildönümü idi. Muştuğun dayayıb ki, butkalar nə yerdədir, olacaq? Dedim ticarət olub, olacaq da. Nə qədər mən işləyirəm ticarət olacaq. Bir də üzümə baxanda dedim, nə burcudursan? Dedin, cavabını aldın. B

(Müsahibənin bu yerində, 3 milyon məsələsində adı keçən oğlu gəlir. Tağı Əhmədov sözünü yarımçıq kəsib, durub üzünü öpür, saçını sığallayır, nəvaziş göstərir...)

- Tağı müəllim, vaxt ayırdığınız üçün təşəkkür edirəm. 

- Gələn dəfə saqqalsız gəl...

Elçin Zahiroğlu 

Bakı Post

Şərhlər

pensiyacı 2020-02-06 17:26:03

heyif ... tagıya deputat oləmmədi.vay bizim halımıza.

pensiyacı 2019-12-23 15:51:47

dövlətdən dövlətcilikdən danışan bu ürəyi zərif özü kobud dıvlətin mal dövlətini illərlə ogurlayıbdagıdan mənimsəyən birisi deyilml lndidə yap cı kimi nəsə demək istəyir kim olsa bir az utanar

pensiyacı 2019-12-20 18:57:18

tagı bəyidə deputat edin qoy yıgdıqların yenidən abarota buraxsındeputat cətiri altında.

pensiyacı 2019-12-20 18:06:25

tagı bəyidə deputat edin qoy yıgdıqların yenidən abarota buraxsındeputat cətiri altında.

pensiyacı 2019-12-19 14:24:02

yorulmadız tagı bəyin möcüzəli cıxışinı raskrutka etməkdən

pensiyacı 2019-12-19 14:22:47

yorulmadız tagı bəyin möcüzəli cıxışinı raskrutka etməkdən

pensiyacı 2019-12-14 12:02:02

siz hörmətli sayt rəhbərliyelə bir adamı reklam edirsizki elə bil Azərbaycan xalqını dövlətini metrodan ogurladalqını dövlətini bu adam metrodan ogurladıgı ını dövl

Köhnədən 2019-12-12 16:18:07

Köhnəni tam tükətmisiniz. Hanı Qarabağ? Şəruru da gizli verirsizmiş?

jack ketch 2019-12-01 22:45:49

o naxcivanli deyil bir az o terefdendir 3 milyonu da maasindan yigib saxlayibmis:)

O.B.N 2019-11-28 20:53:18

Doğrudan da Analoqu olmayan ölkədir.Cinayət məlum,cinayətkar da məlum ancaq mühakimə edən yox.Biridən 3 o biridən 50milyon alıb ,deyən yoxdur bu pul hardandır niyə almisan.Bu hakimiyyətin gücü deyəsən ancaq kasıblara çatır

O.B.N 2019-11-28 20:51:35

Doğrudan da Analoqu olmayan ölkədir.Cinayət məlum,cinayətkar da məlum ancaq mühakimə edən yox.Biridən 3 o biridən 50milyon alıb ,deyən yoxdur bu pul hardandır niyə almisan.Bu hakimiyyətin gücü deyəsən milyon

Valeh 2019-11-28 14:15:32

Sən sözsüz getməlisən, amma istefaya istirahətə yox, Bayıla.

Bey 2019-11-27 23:07:42

Eldar muellim esli necabetli köklü neslin nümayendesidi.Bes sen?Senin kimiler kimlerinse qapisinda yatan yaltq qorxaq insanlardı.o yox sen get ozuvü öldür ....O sözde sene coxdu.Kişiydinse vaxdında bele danışardın.Görende sual işaresine dönürdz.Seni metro qatarlarına baqlayıb qatarları cekdir

Amin 2019-11-27 22:42:36

Ayıbdır.Bu milyonlar hardandır?

Bey 2019-11-27 20:33:52

Eldar muellim esli necabetli köklü neslin nümayendesidi.Bes sen?Senin kimiler kimlerinse qapisinda yatan qorxaq insanlardı.o yox sen get ozuvü öldür ....O sözde sene coxdu... vaxdında bele danışardın.Görende sual işaresine dönürdz....

AMIN 2019-11-27 19:20:22

Qanunun mahiyyətinə görə 3 milyonun mənbəyi bilinməlidir.Şeirlərində humanizmi,haqqı ədaləti tərənnüm edən insan 3 milyonun neçə-neçə adama lazım ola biləcəyini düşünürmü?Çox utancverici məsələdir!

Anti-YAP 2019-11-27 13:25:00

Belesinireklam etmeye bir ehtiyac varmı?

Mircabbar 2019-11-27 10:26:31

Doğru deyir.... məsləhətinə iqtidarın ehtiyacı hələ olacaq.Çünki onun sistemi bu iqtidarla yaşayır və yaşayacaq.İcra başçıları,nazirlər,müavinlər və sairə elə-belə təin olunmayıblar ki!

pensiyacı 2019-11-27 09:30:18

gündəliyinə soxursuz. axı o elə diqqətə layiq olmayıb. yəqinki malalayıb harasa başcıdan zaddan s icra başcısı soxuşdurmaq istəyirsizşbəs niyə demirsiz köhnə vaqonu kraskaladıb təzə qiymətinə ötürüb xəttə necə illər hər stansiyanın bir kassa aparatı düz tagının cibinə gedib bütün metrodakı ticarət obyektləri illərlə bödcəyə yox onun cibinə işləyib müharibə aparan dövlətin ürəyi nazik özü kobud yonulmamış

pensiyacı 2019-11-27 09:28:55

gündəliyinə soxursuz. axı o elə diqqətə layiq olmayıb. yəqinki malalayıb hasa icra başcısı soxuşdurmaq istəyirsizşbəs niyə demirsiz köhnə vaqonu kraskaladıb təzə qiymətinə ötürüb xəttə necə illər hər stansiyanın bir kassa aparatı düz tagının cibinə gedib bütün metrodakı ticarət obyektləri illərlə bödcəyə yox onun cibinə işləyib müharibə aparan dövlətin ürəyi nazik özü kobud yonulmamış

eloqlu 2019-11-27 07:25:32

milyonnari yiqib oturmusandaaa

Bey 2019-11-26 21:34:46

Vaxtında niye diye bilmirdin?cünki qorxurdun,yiqdiqin pullar rusuya dubay avropada mülkler obiyektler almısan.indide kilerise terifleyirsen kisi ol o naxcıvan torpaqı kisiler yetisdirib senin kimiler o torpaqın adını batırır

vətəndaş 2019-11-26 21:17:59

Tağı müəllim öz sözünlə desək heç burcutma.3 milyonu verdiyin təsdiq olunduğu gün səni həbs etməli idilər ki, bu pulu haradan almısan.

Metropoliten 2019-11-26 20:16:50

Bu adam metroda yığdı,yığdığından payladı,indi YAP-da istirahət edir.YAP-çılar cinayətdən mühafizə ounurlar.Bu da onlardandır.

Tagiya 2019-11-26 18:48:09

Bu tagishkanin boyuyunu Mahmudov neter qattaliyibsa 82 yashinda qalib yana yana

azad 2019-11-26 17:09:09

azas

Son yazılar


Новости

8 Часто задаваекмых вопросов по поводу вспышки короновируса

Вспышка коронавируса, сосредоточенная в Китае, развивается с головокружительной скоростью.В последние дни Россия и Сингапур закрыли свои границы с Китаем, и Всемирная организация здравоохранения объявила о вспышке чрезвычайной ситуации в области общественного здравоохранения. Между тем, правительство США резко усилило свой ответ - выпустило консультативную помощь на самом высоком уровне, изолировало 195 граждан, эвакуированных из Китая, и временно запретило въезд иностранным гражданам, недавно прибывшим в Китай. С учетом того, что число случаев заболевания резко возросло, достигнув 3 февраля более 17 000, с 362 смертельными случаями и масками для лица, вылетевшими с прилавков магазинов, неудивительно, что вопросы - и страхи - циркулируют вокруг 2019-нКоВ, как известно о вирусе. Однако для большинства людей в США нет причин для беспокойства. И хотя разобраться в рисках с новым быстро распространяющимся патогеном сложно, эксперты по инфекционным болезням могут помочь нам разобраться с этим. Здесь приведены ответы на самые острые вопросы о новом коронавирусе и его рисках. 1) Что это за новый коронавирус и каковы симптомы? Коронавирусы - это большое семейство вирусов, которые обычно поражают дыхательную систему. Название происходит от латинского слова corona, означающего корону, из-за остроконечной бахромы, которая окружает эти вирусы. Большинство заражают животных, таких как летучие мыши, кошки и птицы. Известно, что только семь, включая 2019-нКоВ, SARS и MERS, заражают людей. Считается, что атипичная пневмония перешла от летучих мышей к людям в Китае; MERS превратился из летучих мышей в верблюдов для людей на Ближнем Востоке. Никто не знает, откуда появился 2019-нКоВ. На данный момент считается, что он совершил скачок от животных в Ухане, Китай, городе с 11 миллионами, в конце прошлого года. Но исследователи все еще пытаются выяснить его точное происхождение. Что касается симптомов: два из семи коронавирусов, поражающих человека, SARS и MERS, могут вызывать тяжелую пневмонию и даже смерть в 10 и более 30 процентах случаев соответственно. Но другие приводят к более легким симптомам, таким как простуда. На данный момент мы знаем, что 2019-nCoV может убить, но не ясно, как часто или как его смертность сравнивается с SARS и MERS. Снизил ли Китай эпидемию коронавируса на ранней стадии? По данным Центров по контролю и профилактике заболеваний, большинство пациентов сейчас начинают с лихорадки, кашля и одышки. Ранний отчет, опубликованный в The Lancet, предоставил еще более подробную информацию. Было обследовано подмножество первых 41 пациента с подтвержденным 2019 нКоВ в Ухани.Наиболее распространенными симптомами были лихорадка, кашель, мышечные боли и усталость; реже были головная боль, диарея и кашель слизи или крови. У всех были пневмонии и аномалии легких при компьютерной томографии. Что касается тяжести заболевания: 13 пациентов были госпитализированы в ОИТ, а 6 умерли. К 22 января большинство (68 процентов) пациентов были выписаны из больницы. Совсем недавно появились сообщения о людях с очень легкими симптомами, например, о четырех случаях на юге Германии. Есть также свидетельства бессимптомных случаев. Возможно, что когда мы узнаем больше, 2019-нКоВ будет больше похож на грипп, чем на SARS. Это потому, что инфекционные заболевания, как правило, выглядят более серьезными, когда их впервые обнаруживают, поскольку люди, появляющиеся в больницах, как правило, самые больные. И уже новый вирус кажется менее смертоносным, чем как SARS, так и MERS. 2) Как распространяются коронавирусы? Мы еще не знаем, как именно распространяется 2019-нКоВ, но у нас есть много данных о том, как MERS, SARS и другие респираторные вирусы передаются от человека к человеку. И это главным образом из-за воздействия капель от кашля или чихания. Поэтому, когда инфицированный человек кашляет или чихает, он выпускает спрей, и если эти капли попадают в нос, глаза или рот другого человека, они могут передать вирус, сказала Дженнифер Нуццо, эксперт по инфекционным заболеваниям и старший ученый в Центр безопасности здоровья Джона Хопкинса. В более редких случаях человек может опосредованно подхватить респираторное заболевание, «прикасаясь к каплям на поверхности, а затем прикасаясь к слизистым оболочкам» во рту, глазах и носу, добавила она. Вот почему мытье рук является важной мерой общественного здравоохранения - постоянно, особенно во время вспышки. 3) Должен ли я путешествовать во время этой вспышки?   Турист, одетый в респираторную маску у фонтана Треви в центре Рима 31 января 2020 года. Итальянское правительство объявило чрезвычайное положение, чтобы предотвратить распространение нового коронавируса после подтверждения двух случаев заболевания в Риме. Филиппо Монтефорте / AFP через Getty Images И CDC, и Госдепартамент выпустили свои высокопоставленные предупреждения о поездках в Китай, советуя американцам избегать поездок туда на данный момент. (Эти рекомендации могут измениться по мере развития вспышки, поэтому продолжайте проверять их.) И это не только потому, что существует риск заражения этим новым вирусом. Сейчас многие авиакомпании отменяют или сокращают рейсы в Китай, частично из-за снижения спроса. «Меня больше беспокоит непредсказуемость реакции [вспышки] на данный момент», - сказал Нуццо. «Не было бы весело поехать в Китай и как-то там застрять. И возвращаясь, вы будете подвергнуты дополнительному скринингу.» Безопасно ли путешествовать во время вспышки коронавируса? Специалист по инфекционным заболеваниям объясняет. Но люди, обеспокоенные путешествиями, должны помнить, что эти рекомендации ориентированы на Китай, где эпидемия в настоящее время разворачивается. На данный момент 99 процентов приходится на материковый Китай. И более половины из них в Хубэй. «Риск заражения этой инфекцией за пределами Хубэя и, действительно, за пределами Китая, удивительно низок», - сказал Исаак Богох, профессор Университета Торонто, который изучает, как воздушные путешествия влияют на динамику вспышек, включая новую коронавирусную инфекцию. Люди с вирусом были обнаружены в других странах, поэтому ВОЗ объявила вспышку чрезвычайной ситуации в области общественного здравоохранения. Но на сегодняшний день это в основном путешественники из Китая. «Мы можем подсчитать количество людей, которые никогда не сталкивались с Хубэем или Китаем, которые были заражены этим вирусом одной или двумя руками», - сказал Богох. «Поэтому, если люди путешествуют [за пределами Китая,] ваш риск близок к нулю процентов». Что если вам нужно путешествовать и вы сидите рядом с больным? Богоч сказал, что даже не время паниковать. «Была проведена определенная работа по изучению риска заражения инфекционными заболеваниями в результате авиаперелетов. Риск заражения респираторной инфекцией воздушным транспортом по-прежнему чрезвычайно низок ». Риск возрастает, если вы оказались в шести футах от человека с респираторной инфекцией. Но даже там простая близость не обязательно означает, что вы поймаете что-нибудь. Вместо этого, чем более заразен человек, и чем дольше вы сидите рядом с ним, тем выше ваш риск. Если вы не находитесь рядом с человеком очень долго или не очень заразны, тем ниже риск. И опять же, маловероятно, что у больного даже есть коронавирус. 4) Я все еще беспокоюсь о новом коронавирусе. Что я должен сделать, чтобы защитить себя? Купить маску?   Люди носят медицинские маски в качестве меры предосторожности против коронавируса, прогуливаясь по Нью-Йорку 30 января 2020 года. Tayfun Coskun / Anadolu Agency by Getty Images В США риск для населения в настоящее время считается низким. И почти каждый эксперт в области здравоохранения, с которым говорил Вокс, сказал, что нет убедительных доказательств в поддержку использования масок для лица для профилактики заболеваний среди населения в целом. Маски полезны только в том случае, если у вас уже есть респираторная инфекция и вы хотите свести к минимуму риск ее распространения среди других людей или если вы работаете в больнице и находитесь в прямом контакте с людьми с респираторными заболеваниями. (Кроме того, есть сообщения о том, что маски и другие материалы принадлежат медицинским работникам, чтобы оставаться в безопасности.) Как технические компании пытаются справиться с мошенничеством по поводу коронавируса? Вот почему CDC советует против использования масок для обычных американцев. «Вирус не распространяется в широких кругах общества», - объяснила Нэнси Мессонье, директор Национального центра иммунизации и респираторных заболеваний CDC, на брифинге для прессы 30 января. Но люди все равно копят их по неправильным причинам. По словам Мессонье, лучшее, что вы можете сделать, чтобы предотвратить всевозможные болезни, это «вымыть руки, прикрыть кашель, позаботиться о себе и следить за информацией, которую мы предоставляем». 5) Как насчет случаев, когда люди распространяют вирус до того, как у него появятся симптомы? Разве это не беспокоит? У нас есть лучшее доказательство того, что вирус может распространиться до того, как у человека появятся симптомы, из Германии. Там, как известно, четыре человека имеют вирус. Вспышка была выявлена ​​в Баварии 27 января, когда немецкому бизнесмену был поставлен диагноз. Он встречался с коллегой-женщиной, который приезжал из Шанхая и имел вирус, но не знал об этом. Женщина только начала чувствовать симптомы - такие как лихорадка и кашель - после того, как она покинула Германию, и через несколько дней после встречи с немецким бизнесменом. Это говорит о том, что она, возможно, передала вирус человеку, прежде чем узнает, что она больна. К 28 января три сотрудника бизнесмена были диагностированы с вирусом, согласно сообщению случая Нового английского медицинского журнала. У одного был контакт с женщиной из Шанхая; двое других, похоже, получили вирус от немецкого бизнесмена. «Тот факт, что бессимптомные люди являются потенциальными источниками инфекции 2019-нКоВ, может потребовать переоценки динамики передачи текущей вспышки», - пишут авторы исследования. Но они также подчеркнули, насколько легкое заболевание оказалось у немецких пациентов. И возникает вопрос о том, действительно ли женщина была без симптомов и насколько бессимптомный риск представляет собой для общественного здравоохранения. «Даже если бы были случаи бессимптомной передачи этогоинфекции, как правило, это будут редкие случаи, и почти со всеми другими инфекциями дыхательных путей, известными человечеству, это не люди, которые ведут эпидемию », - сказал Богох. 6) Означает ли заявление ВОЗ, что коронавирус является глобальной чрезвычайной ситуацией в области здравоохранения, означает, что это станет смертельной пандемией?   Генеральный директор ВОЗ Тедрос Адханом Гебреесус (справа) вместе с руководителем Программы ВОЗ по чрезвычайным ситуациям в области здравоохранения Майклом Райаном на пресс-конференции после Комитета по чрезвычайной ситуации ВОЗ, на которой обсуждается вопрос о том, является ли новый коронавирус международной чрезвычайной ситуацией в области здравоохранения, 30 января 2020 года в Женеве. Фабрис Коффрини / AFP через Getty Images Объявление ВОЗ «чрезвычайной ситуации в области общественного здравоохранения, имеющей международное значение», или PHEIC, не означает, что это станет смертельной пандемией. Вместо этого PHEIC - это политический инструмент, который агентство может использовать, чтобы попытаться предотвратить пандемию - привлечение внимания к серьезной угрозе заболевания, вовлечение мирового сообщества в скоординированные ответные меры на вспышку, мобилизация ресурсов и предоставление странам рекомендаций о том, как реагировать, и остановить распространение болезни через границы. Генеральный директор агентства Тедрос Адханом Гебреесус очень четко заявил, что они объявили тревогу в качестве меры предосторожности: агентство обеспокоено потенциальным ущербом, который может нанести вирус в странах с более слабыми системами здравоохранения, и призвало международное сообщество оказать помощь. Он подчеркнул, что подавляющее большинство случаев по-прежнему в Китае, и что Китай быстро принял меры по контролю над вспышкой. Два ключевых вопроса, которые определят, станет ли вспышка коронавируса пандемией Хотя есть случаи, по крайней мере, в 23 других странах, они не превратились в локальные вспышки. Так что на данный момент CDC и ВОЗ все еще называют это вспышкой. Однако очень скоро эксперты в области здравоохранения могут определить, что в Китае достаточно случаев, чтобы назвать вспышку эпидемией. И если заболевание будет продолжать распространяться локально в других странах, оно может перерасти в пандемию (которая определяется как эпидемия, распространяющаяся на два или более регионов мира). «Это очень, очень трансмиссивно, и почти наверняка это будет пандемия», - сказал New York Times доктор Энтони Фаучи, директор Национального института аллергии и инфекционных заболеваний. «Но будет ли это катастрофическим? Я не знаю." Это подводит нас к вопросу о смертельности: мы еще не знаем, насколько смертельна эта болезнь. Если взять текущее количество смертей и разделить его на число известных случаев, «смертность от случаев составляет 2 процента, а в первые дни она снизилась с 3 процентов», - говорит Говард Маркел из Мичиганского университета, изучающий вспышки.«И если он будет действительно очень низким, мы, вероятно, скажем - как мы это делали в Мексике в 2009 году со свиным гриппом - что это нечто очень похожее, если не менее смертельное, чем обычный сезонный грипп». Так что, как только будет обнаружено больше таких легких или бессимптомных случаев, этот вирус может выглядеть гораздо менее пугающим. «Мы живем [с] и терпим большое количество респираторных вирусов, - сказал Нуццо, - некоторые из них даже более передаваемы, чем оценки, которые люди придумали для этого - но они не попадают в заголовки». новый коронавирус выглядит менее серьезным, добавила она, «возможно, мы отходим от сдерживания вируса как цели до минимизации его распространения». 7) Есть ли риск возникновения вспышки в моем городе?   Две женщины в лицевых масках 31 января 2020 года в Ньюкасл-апон-Тайн, Англия. Некоторые из лучших исследований по этому вопросу принадлежат Богочу и его коллегам. В последние пару недель они провели отличные исследования в городах, наиболее уязвимых к новым коронавирусным инфекциям. Что такое большой вынос? Это действительно Восточная Азия и Юго-Восточная Азия, которые наиболее подвержены риску. Исследователи - из Оксфордского университета, Университета Торонто и Лондонской школы медицины и тропической гигиены - использовали данные 2019 года от Международной ассоциации воздушного транспорта, чтобы найти все города Китая, которые приняли в течение февраля не менее 100 000 пассажиров из Ухани в течение февраля. Апрель. Затем они смоделировали, как болезнь могла распространиться из этих городов, если они столкнулись с локальными вспышками. Вот 15 из 50 лучших направлений, в которых могут наблюдаться вспышки (также обратите внимание на число IDVI - Индекс уязвимости к инфекционным болезням - число. Это показатель способности страны управлять инфекционными заболеваниями. Баллы ближе к нулю означают, что они меньше подготовлены.)   Оксфордский журнал медицины путешествий: «Никто не удивится, если в Европу и США будет экспортировано больше дел», - сказал Богоч. «Но места, в которых будет наибольший объем и количество экспортируемых инфекций, будут в центрах Восточной Азии и Юго-Восточной Азии». 8) Когда это закончится? Как объяснил мой коллега Брайан Резник, эта вспышка может быть прекращена несколькими способами. Возможно, меры общественного здравоохранения - быстрое выявление случаев заболевания, изоляция зараженных людей - остановят распространение этого коронавируса. (Вот что остановило распространение атипичной пневмонии в 2003 году.) Поскольку это зоонозная болезнь, исходящая от животного, поиск и устранение этого источника также поможет. Или, может быть, будет изобретена вакцина или противовирусный препарат, чтобы обуздать более широкую эпидемию (хотя это, вероятно, займет годы). Наконец, есть вероятность, что вирус просто вымрет.«Вспышки болезней напоминают пожары», - пишет Резник. «Вирус - это пламя. Чувствительные люди - топливо. В конце концов огонь сгорает сам, если у него кончается растопка. Вспышка вируса закончится, когда он перестанет находить подверженных заражению людей ». Существует также шанс, как сказал Нуццо Вокс, что это просто становится одной из болезней в обращении, которые обычно заражают людей. Какое беспокойство снова зависит от того, насколько серьезным окажется 2019nCoV.

Проблема климата и насколько её сложно решить

Все варианты обмена Сталелитейщик. Работа с доменной печью для производства стали и чугуна. Эта часть была впервые опубликована в октябре 2019 года и была слегка обновлена. Климатические активисты любят говорить, что у нас есть все решения, которые нам нужны для борьбы с климатическим кризисом; нам не хватает только политической воли. Хотя с точки зрения политики это действительно так - у нас, безусловно, достаточно решений, чтобы начать работу и вносить большие изменения, но с технической точки зрения это неправильно. Истинное поражение от изменения климата будет означать получение чистых нулевых выбросов углерода и в конечном итоге отрицательных выбросов. Это означает обезуглероживание всего. Каждый сектор экономики. Каждое использование ископаемого топлива. И на самом деле, есть некоторые сектора, некоторые виды использования ископаемого топлива, которые мы еще не знаем, как обезуглерожить. Возьмем, к примеру, промышленное тепло: чрезвычайно высокотемпературное тепло, используемое для производства стали и цемента. Это не сексуально, но это важно. На тяжелую промышленность приходится около 22 процентов глобальных выбросов CO2. Сорок два процента из этого - около 10 процентов глобальных выбросов - поступают от сжигания с целью производства большого количества высокотемпературного тепла для промышленных продуктов, таких как цемент, сталь и нефтехимия. Чтобы поместить это в перспективу, промышленное тепло на 10 процентов больше, чем выбросы CO2 всех автомобилей в мире (6 процентов) и самолетов (2 процента) вместе взятых. Тем не менее, подумайте, сколько вы слышите об электромобилях. Подумайте, как много вы слышите о стыдливом полете. Теперь подумайте, сколько вы слышите о ... промышленном тепле. Не очень, я думаю. Но дело в том, что сегодня практически все это сжигание происходит на ископаемом топливе, и существует очень мало жизнеспособных низкоуглеродных альтернатив. По разным причинам промышленное тепло будет одним из самых крепких орешков с точки зрения выбросов углерода. И мы даже не начали.   Цементный завод в сумерках. Цементный завод в сумерках. Getty Images Некоторый свет пролился на это слепое пятно с выпуском в конце 2019 года двух докладов Хулио Фридмана, исследователя из Центра глобальной энергетической политики (CGEP) при Колумбийском университете (среди многих предметов в длинном резюме). Первый доклад, в соавторстве с Чжиюань Фаном и Ке Тангом из CGEP, посвящен текущему состоянию промышленной тепловой технологии: «Низкоуглеродистые тепловые решения для тяжелой промышленности: источники, варианты и затраты сегодня». Второй, в соавторстве с группой ученых для Форума «Инновации для прохладной земли» (МИЭФ), представляет собой дорожную карту по декарбонизации промышленного тепла, включая набор политических рекомендаций. В этих отчетах их много, но я предполагаю, что ваше терпение к промышленному теплу ограничено, поэтому я свел его к трем разделам.Во-первых, я кратко расскажу о том, почему промышленное тепло так трудно декарбонизировать; во-вторых, обзор доступных вариантов обезуглероживания; и в-третьих, некоторые рекомендации о том, как двигаться вперед. Почему промышленное тепло является такой неприятной углеродной дилеммой Есть причина, по которой вы мало слышите о промышленном тепле: потребители не покупают его. На этом рынке преобладают крупные, малоизвестные промышленные фирмы, которые работают вне поля зрения общественности. Таким образом, в отличие от электричества или автомобилей, существует небольшая перспектива продвижения рынка через популярный потребительский спрос. Политики должны будут сделать это самостоятельно. И это будет нелегко. Крупнейшими промышленными источниками выбросов являются цементная, сталелитейная и химическая промышленность; также внесли заметный вклад в переработку, удобрения и стекло. Как группа, эти отрасли имеют три примечательные особенности. Во-первых, почти все они являются предметом мировой торговли. Их цены не установлены внутри страны. Они конкурируют с оптимизированными цепочками поставок по всему миру с минимальной наценкой. Внутренняя политика, которая повышает цены, может привести к «утечке углерода» (то есть компаниям, которые просто переезжают за границу, чтобы найти более дешевую рабочую среду и условия эксплуатации). Более того, некоторые из этих отраслей, особенно цемент и сталь, особенно ценятся национальными правительствами за их рабочие места и их последствия для национальной безопасности. Политики опасаются любой политики, которая может оттолкнуть эти отрасли. «В качестве одного из признаков, большинство цемента, стали, алюминия и нефтехимических продуктов получили экологические отказы или были политически освобождены от углеродных ограничений, - говорится в отчете CGEP, - даже в странах с жесткими углеродными целями.   Печь на алюминиевом литейном заводе. Печь на алюминиевом литейном заводе. Getty Images / Культура РФ Во-вторых, они включают оборудование и оборудование, рассчитанное на срок от 20 до 50 лет. Доменные печи иногда доходят до 60. Это крупные, долгосрочные капитальные вложения, с относительно низким товарооборотом. «Немногие промышленные объекты демонстрируют признаки скорого закрытия, особенно в развивающихся странах, - говорится в отчете CGEP, - что делает проблематичным развертывание заменяющих объектов и технологий». По крайней мере, решения, которые могут работать с существующим оборудованием, будут иметь преимущество. В-третьих, их эксплуатационные требования являются строгими и разнообразными. Общим для всех них является то, что им требуется большое количество высокотемпературного тепла и высокий «тепловой поток», способность поставлять большое количество тепла стабильно, надежно и непрерывно. Простои в этих отраслях невероятно дороги. В то же время конкретные требования и процессы в этих отраслях сильно различаются.В качестве примера можно привести сталь и чугун с использованием доменных печей, в которых сжигается кокс (форма «приготовленного» угля с высоким содержанием углерода). «Кокс также обеспечивает углерод в качестве восстановителя, выступает в качестве структурной опоры для удержания рудной нагрузки и обеспечивает пористость для растущего горячего газа и тонущего расплавленного железа», - говорится в отчете CGEP. «Из-за этих многочисленных ролей прямая замена сжигания кокса на альтернативный источник технологического тепла нецелесообразна». Цементная печь работает несколько иначе, как и реакторы, которые приводят в действие химические превращения, как и стеклодув. Разнообразие конкретных эксплуатационных характеристик затрудняет повсеместную замену промышленного тепла. Каждая из этих отраслей потребует своего решения. И это должно быть решение, которое не сильно увеличивает их расходы или, по крайней мере, предпринимает шаги по защите их от международной конкуренции. Вариантов на сегодняшний день не так много, чтобы говорить о. Варианты обезуглероживания промышленного тепла ограничены Каковы альтернативы, которые могли бы обеспечить высокую температуру и высокий тепловой поток с меньшими или нулевыми выбросами углерода? Отчет не является оптимистичным: «Путь к чистой эмиссии углерода для промышленности не ясен, и сегодня только несколько вариантов кажутся жизнеспособными». Альтернативы можно разбить на пять основных категорий: Биомасса: биодизель или щепа могут быть сожжены напрямую. Электричество: «резистивное» электричество можно использовать, например, для питания дуговой печи. Водород: технически это подкатегория электричества, так как она получена из процессов, приводимых в действие электричеством; он производится паровым риформингом метана (SMR) для производства «серого» водорода с интенсивным выбросом углерода, SMR с улавливанием и хранением углерода для получения «голубого» водорода, или электролизом, вытягивающим водород непосредственно из воды, чтобы сделать низкоуглеродистым « зеленый »водород. Ядерная энергия: Атомные электростанции, как обычные реакторы, так и новые реакторы третьего поколения, выделяют тепло, которое можно переносить в виде пара. Улавливание и хранение углерода (УХУ): Вместо того, чтобы обезуглероживать сами процессы, их выбросы CO2 могут быть уловлены и захоронены, либо CO2 непосредственно от источника тепла («тепло CCS»), либо CO2 от всего предприятия («CCS с полным оборудованием» «). Все эти варианты имеют свои трудности и недостатки. Ни один из них не близок к паритету затрат с существующими процессами. Некоторые из них ограничены интенсивностью тепла, которое они могут производить. Вот разбивка:   Требования к промышленной температуре Некоторые варианты ограничены конкретными требованиями конкретных производственных процессов.Цементные печи лучше работают с плотным внутренним топливом; резистивное электричество на внешней поверхности также не работает. Но самые большие ограничения - это затраты, когда новости несколько разочаровывают по двум причинам. Во-первых, даже самые перспективные и жизнеспособные варианты существенно повышают эксплуатационные расходы. И, во-вторых, варианты, которые в настоящее время являются наименее дорогими, не совсем те, которые могут предпочесть экологи. В отчете много говорится о методологии сравнения затрат по технологиям, но главное, что следует иметь в виду, является то, что эти оценки являются предварительными. Они включают в себя различные оспариваемые предположения, а реальные данные о производительности часто недоступны. Так что все это нужно взять с крошкой соли в ожидании дальнейших исследований. Тем не менее, вот примерное сравнение стоимости:   Сравнение стоимости промышленных вариантов отопления Вы можете заметить, что большинство синих полос, низкоуглеродистых вариантов, слишком дорого. Единственно доступными являются ядерный и синий водород. Водород является наиболее перспективной альтернативой С точки зрения способности генерировать высокотемпературное тепло, доступности и пригодности для различных целей, водород, вероятно, является ведущим кандидатом среди альтернатив промышленного тепла. К сожалению, уравнение затрат на водород не является хорошим: чем оно чище, тем оно дороже. Самый дешевый способ получения водорода, способ, которым сейчас производится около 95 процентов его, - это паровой риформинг метана (SMR), который реагирует пар с метаном в присутствии катализатора при высоких температурах и давлениях. Это чрезвычайно углеродоемкий процесс, поэтому «серый водород». Выбросы углерода от SMR могут быть уловлены и захоронены с помощью CCS (хотя сегодня они редки). Как видно из диаграммы выше, этот вид «голубого водорода» является самой дешевой низкоуглеродной альтернативой высокотемпературному промышленному теплу. «Зеленый водород» получают электролизом, используя электричество для отделения водорода от воды. Если это сделано с безуглеродной энергией, это также безуглеродное. Существует несколько различных форм электролиза, в которые нам не нужно вмешиваться. Главное, что нужно знать, это то, что они дорогие - наименее дорогой в два с лишним раза дороже голубого водорода.   Затраты на водород Вот упрощенная диаграмма затрат, чтобы сделать эти сравнения более понятными:   Промышленные затраты на тепло Примечание. Эти цифры отражают то, «что можно сделать сегодня на существующих объектах». В отчете CGEP подчеркивается, что «авторы не сбрасывают со счетов будущий потенциал для более дешевых систем». Подробнее об этом позже. На данный момент, в первом приближении, все доступные низкоуглеродистые альтернативы существенно повышают стоимость промышленных тепловых процессов по сравнению с базовым уровнем. И вот что действительно важно: в большинстве случаев улавливать и закапывать СО2 в этих процессах дешевле, чем переключать системы на низкоуглеродные альтернативы. CCS часто дешевле альтернатив с низким содержанием углерода Взять цементную продукцию. Для него требуется температура не менее 1450 ° C, поэтому единственными возможными вариантами являются водород, биомасса, резистивный электрический или CCS. Вот как бы они увеличили затраты на производство цемента («клинкера»):   затраты на производство цемента Как видите, каждая низкоуглеродистая альтернатива повышает затраты более чем на 50 процентов по сравнению с базовым уровнем. Единственные, которые не повышают его более чем на 100 процентов, - это CCS (только от источника тепла), синий водород или резистивный электрический в местах с чрезвычайно дешевой и обильной не содержащей углерода энергией. Альтернативой, которую предпочитают климатические ястребы, безуглеродный вариант, который лучше всего подойдет для большинства применений, является зеленый водород. Но это в настоящее время повышает затраты между 400 и 800 процентами. Ситуация примерно такая же для стали:   Стоимость стали И так далее, от химикатов до стекла и керамики; Практически в каждом случае самое дешевое решение по обезуглероживанию в ближайшей перспективе заключается только в улавливании и захоронении выбросов углерода. Конечно, это только в среднем. Фактические затраты будут зависеть от географии - есть ли подходящие места захоронения для CO2, дешевый ли природный газ, есть ли поблизости много воды или ветра - но нет никакой простой правды о сегодняшних альтернативах промышленного тепла: что такое зеленый не очень выполнимо, а то, что выполнимо, не очень зелено. Вот качественный график, который пытается понять эти отношения.   Промышленное отопление Что наиболее выполнимо - это справа. Что самое дорогое, так это топ. На данный момент в этом правом нижнем допустимом / дешевом квадранте не так много, кроме голубого водорода. В отчете подчеркивается, что эти начальные технологические рейтинги являются «в лучшем случае временными» и «весьма спекулятивными, неопределенными и условными.«Нужно понимать гораздо больше о стоимости и целесообразности этих вариантов. Их относительная привлекательность может быстро измениться с развитием технологий. Что приводит нас к рекомендациям. Как сделать зеленое промышленное тепло дешевле, а дешевое промышленное тепло зеленее Фридманн несколько раз подчеркивает, что одним из самых ясных результатов всего этого исследования является необходимость проведения дополнительных исследований. Доступные данные по промышленным альтернативным источникам тепла являются редкими и противоречивыми, и существует несколько попыток сравнить затраты по категориям. Самая насущная необходимость - это дополнительный анализ и исследования. Тем не менее, есть путь вперед. В документе МИЭФ рассматривается вышеупомянутая информация, а затем предлагается ряд политических рекомендаций. Первое и самое важное - это усиление государственной поддержки исследований и разработок (НИОКР). Именно здесь сообщение «у нас есть решения, в которых мы нуждаемся» может быть контрпродуктивным. Да, нам нужно немедленно начать развертывание доступных чистых технологий в масштабе. Но нам также необходимо уделить внимание тем секторам экономики, которые мы еще не знаем, как обезуглерожить. Мы должны определить перспективные технологии, как это делают эти отчеты, и начать сознательно работать, чтобы снизить их стоимость. По крайней мере, США нужно увеличить свои ежегодные расходы на исследования в области чистой энергии (около 15 миллиардов долларов) примерно в десять раз, создать некоторые региональные и отраслевые исследовательские центры и привлечь партнеров из промышленности для ускорения процесса коммерциализации. Во-вторых, промышленное тепло - это та область, где государственные закупки могут сыграть огромную роль - правительства закупают большое количество стали, бетона и химикатов. «Стандарты закупок, в которых предпочтение отдается продуктам с наименьшим содержанием встроенного углерода, могут привести к значительным изменениям в промышленном поведении», - говорится в докладе МИЭФ. В-третьих, правительство должно помочь компенсировать возросшие затраты на альтернативы с помощью фискальных субсидий, будь то кредитные гарантии, прямые гранты, льготные тарифы или что у вас есть. Общественные деньги нужны, чтобы двигаться вперед. В-четвертых, для многих альтернатив требуется новая инфраструктура (например, электрические или водородные трубопроводы), и правительство может помочь в ее создании.   Коробка передач Нужно больше таких, наверное. Shutterstock Пятое (примечание: не первое, пятое): цена на углерод будет ускорять все. Непонятно, насколько высокой должна быть цена, чтобы полностью компенсировать дополнительные затраты на альтернативы - в некоторых приложениях она, вероятно, будет неосуществимо высокой, поэтому все же потребуется политика в конкретных секторах - но любая цена вообще поможет.В-шестых, для защиты от международной конкуренции со стороны стран с более низкими стандартами тарифы на углерод могут взиматься с импортируемых промышленных товаров с более высоким содержанием углерода. В-седьмых, всегда есть хорошие старомодные мандаты: правительство может просто потребовать отказа от использования ископаемого топлива в этих секторах. Наконец, добровольные отраслевые ассоциации могут содействовать распространению знаний и передового опыта среди компаний, в то время как министерство по чистой энергии на международном уровне может сделать то же самое среди стран. Как ясно из этого списка, многое предстоит сделать, прежде чем «у нас есть все необходимые решения» в секторах тяжелой промышленности. Есть и другие сектора, которые по-прежнему трудно обезуглерожить (судоходство, тяжелые грузы, самолеты), и все они выиграют от такой же политики. Нам нужно развернуть то, что мы знаем, и узнать больше о том, чего мы не знаем одновременно. Последнее замечание об электрификации Эти два отчета могут показаться про-CCS, но это не главное, что нужно от них отнять. Даже если это правда, что CCS является самым дешевым текущим вариантом декарбонизации для некоторых отраслей и секторов, он просто не будет доступен во многих областях. И в долгосрочной перспективе цель все еще должна состоять в том, чтобы по возможности искоренить ископаемое топливо, сделав альтернативы более осуществимыми и менее дорогостоящими. Единственное технологическое решение с потенциальным путем снижения кривой затрат до уровня конкурентоспособности с ископаемым топливом (по правильной цене) - это электрификация. Приведенные выше диаграммы показывают две вещи об электрификации промышленного тепла. Во-первых, резистивное электричество - это единственный низкоуглеродистый вариант промышленного тепла, конкурирующий с CCS или голубым водородом, и только в этом случае чистое электричество чрезвычайно дешево и в изобилии. И, во-вторых, единственная действительно безуглеродная, неограниченная, универсальная альтернатива - это зеленый водород, который требует обильных возобновляемых источников энергии. Оба приводят доводы в пользу абсолютной необходимости удешевления чистой электроэнергии. В текущих ценах и с современными технологиями у полностью или в основном возобновляемой сети будут проблемы с промышленным теплом, которое требует огромных, интенсивных количеств энергии, надежно и непрерывно поставляемых. Некоторые промышленные приложения могут вовремя сместить свои потребности, чтобы приспособиться к возобновляемым источникам энергии или сделать их процессы прерывистыми, но большинство не могут. Им нужна управляемая, управляемая сила.   Электродуговая печь. Электродуговая печь.Getty Images / iStockphoto Построение энергосистемы на основе возобновляемых источников энергии, которая могла бы обслуживать тяжелую промышленность, потребовало бы гораздо более дешевого и энергоемкого хранилища, большей и лучшей передачи, более интеллектуальных счетчиков и приборов и лучшего реагирования на спрос, но, прежде всего, это потребовало бы чрезвычайно дешевого и обильного углерода. бесплатное электричество. Все становится проще, если чистая энергия становится дешевле. Это верно для резистивного электричества, это верно для зеленого водорода, и это верно почти для всех трудных для декарбонизации секторов. Дешевое, обильное, чистое электричество - это единственный путь к действительно устойчивой энергетической системе, объединенной вокруг энергосистемы и свободного обмена электронами. Технологии экологически чистой энергии угрожают разрушить энергосистему. Вот как он может адаптироваться. Хотя CCS может быть самым дешевым доступным вариантом для некоторых секторов сегодня, это не может быть конечным пунктом назначения; это должно быть временным. Нам необходимо максимизировать количество CO2, которое мы извлекаем из воздуха, и закапывать его, снижая концентрацию в атмосфере и минимизируя количество, которое мы выделяем. Это может быть неосуществимо в ближайшее время, но в некоторых временных масштабах должно преобладать электричество (и водородное топливо, которое оно может создать). Таким образом, стоит добавить последний кусочек политической рекомендации, о чем явно не говорится в отчете МИЭФ: сделать электроэнергию без выбросов углерода дешевле, любыми необходимыми средствами. Расширить налоговые льготы на возобновляемые источники энергии и расширить их на другие технологии экологически чистой энергии; принять национальный стандарт экологически чистой энергии; пройти отраслевые стандарты производительности; строить междугородние линии электропередачи; использовать государственные закупки; исследования и коммерциализация передовых ядерных и геотермальных технологий; исследовать новые русловые гидроэлектростанции; и ради бога, назначьте цену на углерод. На безуглеродном электричестве держите педаль на полу. Даже когда речь идет о промышленном тепле, которое является настолько сложным, чувствительным к ценам и разнообразным в применении - где CCS может быть лучшим краткосрочным способом - все еще остается верным, что снижение затрат на чистую электроэнергию делает все проще в долгосрочной перспективе. «Дайте мне точку опоры и место, чтобы стоять, - сказал древний математик Архимед, - и я переверну мир».«Дешевое, обильное, безуглеродное электричество - точка опоры для рычага Архимеда, точка рычага, которая делает возможным перемещение остального мира