GƏNCLƏR VƏ ADRENOXROMA ÖYRƏNCƏLİ QOCALAR...

Əbülhəsən ABBASOV

Fəlsəfə elmləri doktoru, professor

Ümumdünya tarixinin səhifələrini diqqətlə vərəqlədikcə, əbədi bir həqiqətin şahidi oluruq: sərt dönəmlərdə bəşəriyyəti xilas edən, onu yeni bir mövcudluq və inkişaf istiqamətinə yönləndirən FƏLSƏFƏ olub.

Öz zəmanəsi üçün aktual və zəruri olan hansısa fəlsəfi biliklər sistemi siyasi, sosial-iqtisadi, hüquqi, etik-estetik və əxlaqi şüura öz təsirini göstərib, təfəkküri korreksiya işini aparıb, elmi refleksiyaya yenilik gətirib, düşüncə və fəaliyyət müstəvilərini təzələyib, siyasət və dövlət adamlarını, habelə insan kütlələrini yeni bir reallaşma vektoru üzrə hərəkətə sövq edib.

Tarixdə şəxsiyyətin və yaxud da xalq kütlələrinin rolu məsələsinə gəldikdə, biz bu həqiqəti unutmamalı, onun prizmasından hadisə və prosesləri, ayrı-ayrı tarixi şəxsiyyətlərin, sinif və sosial təbəqələrin, ümumən, xalqların fəaliyyətini dəyərləndirməliyik. Məhz bu prizmadan tarixə nəzər salıb, adekvat təhlil və ümumiləşdirmələr apararaq, başlıca səbəb və aktorları, hərəkətverici amil və qüvvələri, inkişaf mexanizmlərini aydınlaşdıra, nəyin və ya kimin “pis”-“yaxşı” olduğunu qiyməyləndirə bilərik. Bunun özü elə “fəlsəfi yanaşma” sərgiləmək deməkdir.

Əfsuslar ki, çox vaxt (xüsusən də elmi-nəzəri cəhətdən yetkin olmayan cəmiyyətlərdə!) belə olmur – təhlil və qiymətləndirmə hansısa etibarlı fəlsəfi zəminə söykənmir: ya daha çox hakim mövqeyə xidmət edən, çeşidli dividentlər gətirən siyasi-politoloji müddəalardan, ya da elə bu müddəalara əks olan, onların ziddinə işləyən, mütləq təkzibetmə üzərində qurulan ideologemalardan çıxış edilir.

Diqqətlə və konkret faktlara istinadla təhlil etsək, görərik ki, hər iki yanaşmada heç də aparacı stimul-motiv Həqiqətaxtarışından, onu aşkarlayaraq Haqq-Ədalətə doğru hərəkətdən, hansısa yeni, özündə öz yaşam mənbə və impulslarını, yəni, pozitiv özünütəşkilatlandırma və özünüidarə gücünü daşıyan sosium inşa etməkdən ibarət deyil. Hər ikisində başlıca olan budur – xüsusi subyektivliyi ödəmək, yəni, şəxsi və qrup maraqlarını təmin etmək və bu səbəbdən də “tezbazarı” dividentlər gətirən keçici düşüncə-əməl konqlomerantını möhtəşəm, sarsılmaz, əbədi bir ideoloji sistem kimi təqdim etmək, ona sakrallıq, universallıq, ümummillilik donu geyindirmək, alilik və müqəddəslik görüntüsü verməkdir.

Belə olan halda, qaçılmazdır ki, ümummilli mahiyyətli (məsələn, ərazi bütövlüyü və sərhədlərin toxunulmazlığı, xalqın bütün yaradıcı kəsim və elementlərnin potensial gücünü balanslaşdıran kinetik vahidliyin yaradılması kimi və s.) problemlərin həlli dalana dirənsin, keçici-subyektiv amil və determinantlar üzərində şiddətlənən, milli resursları israf edən, cəmiyyətin bütün həyat sahələrini destruksiya və deqradasiyaya sürükləyən, klan-mafiya çarpışmalarına rəvac verən iqtidar-müxalifət mübarizəsinin güdazına getsin. Necə də ki, gedir! Keçən əsrin 80-ci illərinin sonralarından başlayaraq. Ümumi ictimai proses (siyasət də daxil olmaqla) başqa cür gedə də bilməzdi, çünki “Tam” statuslu olmalı strateji Yeniləşmə ArzusuÜmummilli Dava, istər-istəməz, öz pyedestalından, yüksək-ali mövqeyindən endirilir, “hissə”lərin şıltaqlığına, bir-birinə hiylə qurub divan tutmasına, onların populizminə, kimlərinsə “lider”lik, “öndər”lik azarına, hakimiyyət əldə etmək və yaxud da hakimiyyəti əldə saxlamaq eşqinə dözməli olurdu.

Mənfi işarəli-yüklü bu siyasiləşmə indi də davam edir, bəlkə də, daha ədəbsiz, amansız və şiddətli formada.

Bir sözlə, bu gün də “Tam”ın müqəddaratı, onun taleyi “hissə”ciklərin hökmü, hoqqabazlığı, qarşılıqlı nifrət və aqressivliyi, durmadan artan təfəkkür, əxlaq deformasiyaları altında inildəyir. Bunun da adını bir çoxları, məsuliyyətsizcəsinə, zəruri-normal siyasi mübarizə qoyurlar, hətta arabir ictimaiyyətin başını “siyasi dialoq” və “birləşmə” oyunları ilə qatırlar. Dünyanın gedişindən, ölkə və xalqların tarixindən, dövlətləşmə və millətləşmə təcrübəsindən, ümumən, fundamental elmi, fəlsəfi və siyasi biliklərdən bixəbərlər, düşüncə və qəlb tutumunda zərrəcik qədər ədalət, mərifət, vicdan hissi olmayan bəzi siyasi fiqurantlar isə hətta tez-tez bu cür içiboş, zaman-məkan müstəvisində konkret ölçülüb-biçilməmiş şüarlar səsləndirirlər: müxalifətin olması demokratik cəmiyyətin zəruri tələbidir! Və yaxud, deyirlər: hakimiyyətə iddia və hakimiyyətə sahiblənmə hər bir siyasi partiyanın, siyasətçinin başlıca vəzifəsidir!

Bəli, məhz siyasi hakimiyyəti əldə etmək və yaxud onu əldə saxlamaq məsələsi aparıcı, ən önəmli məqsəd-mərama çevrilir və bu qismdə “Tam”ın varlığına hakim kəsilir, onun mükəmməl funksionallığını, daxili üzvi strukturlaşmasını alt-üst edir. “Tam” nəinki xarici aləmlə qarşılaşmada, elə cəmiyyətdaxili təmas və münasibətlərdə də get-gedə daha çox zəifləyir və acizləşir. Əslində, o, bir yoxluğa, heçə çevrilir, formal olaraq cəmiyyəti, dövləti, xalqı təmsil və ifadə edir.

Təbii ki, belə siyasiləşmə-dövlətləşmə mühitində, daxili və beynəlxalq arenada millətin rəsmi sözçüləri, onun, guya, taleyinə yanıb, qayğısını çəkənlər, bəribaşdan Allahın cəzasına mübtəla olaraq, hətta “doğma” dildə normal danışıb-yazmağı bacarmırlar. Mən heç bəyəniləsi fikir generasiyasından, samballı təfəkkür nümayişindən danışmıram! Aydındır ki, çeçidli intellekt qüsurlarının daşıyıcıları olan belə ölkə təmsilçiləri ustalaşmış hiyləgərlər, Lavrov kimi xarici işlər naziri qarşısında özlərini yalnız aciz vassal, ələbaxan quzu kimi apara bilərlər. Budur sərsəm ikitirəliyin (çoxtirəlik də demək olar!), İlahidən, Elmdən və Mənəviyyatdan qidalana bilməyən yanlış yol-cığırların verdiyi məhsul, “Tam”ın müqəddaratını xüsusi subyektivlikdən doğan “hissə”ciklər partikulyarizminin qurbanına çevirməyin nəticəsi!

Əlbəttə, demək olmaz ki, bu iki yanaşma-axınlar öz tutumu, məzmun tərkibi və təmsilçilərinin insani-şəxsi keyfiyyətləri baxımından tamamilə pozitiv elementlərdən, ülvi istək və arzulardan xalidir, riyaziyyatçılar demişkən, boş çoxluqdur. Yox, qətiyyən belə deyil. Lakin məsələ ondadır ki, bütün bu pozitiv elementlər, təbii zoğlar total hökmranlığa malik “başlıca olan”ın diktəsi, mütləq basqısı altında mövcudluğa məcbur və məhkumdur. Pozitiv işartı və elementlər, necə deyərlər, dəmir-beton örtüyünü deşib, üzə çıxa bilmir. Hətta ən acınacaqlısı, bu örtükaltı mühitdə onlar (əksəriyyət mənasında) getdikcə, aylar-illər keçdikcə, daha çox öz poztiv mahiyyət və təyinatlarına deyil, günbəgün artan və güclənən, hakim mövqelərini bərkidən neqativlərə (nəfsə, tamaha, acgözlüyə, mənfəətdarlığa, vəzifəpərəstliyə, insafsızlığa, məkrə, fürsətçilliyə, yalan və riyakarlığa) xidmət etməli olurlar. Psevdo-demokratiyanın ortaya qoyduğu didişmə-çəkişmənin, “sosialist yarışması”nın məhsulu bundan artıq ola bilməz!

Burada iki-üç, dörd-beş məmurun həbs edilməsi, yaxud da ayrı-ayrı siyasi fəalların ram edilməsi, cəzalandırılması, əlbəttə ki, köklü fayda verib, vəziyyəti düzəldə bilməz. Çünki başlıca olaraq, ortada rəhbər tutulan optimal düşüncə və fəaliyyət fəlsəfəsi, yəni, etibarlı praksiologiya yoxdur. Bir az türkçü, bir az islamçı, bir az liberal və yaxud sosial-demokrat kimi var-gəl etmək, “yaxa cırmaq” hələ zəmanənin tələblərinə cavab verən praksiologiyaya sahib olmaq demək deyil. Vacibdir ki, belə bir praksioloji zəmində sistem özü, onun tərkib məzmunu, struktur-funksional təşkili və idarə olunması operativ və sistemli tərzdə, vaxtı və resursları itirmədən köklü surətdə dəyişsin, yeni şaquli-üfüqi əlaqə və nisbətlər şəbəkəsi işləsin, ictimai həyat sahələrində məzmun-mahiyyət daxilən yeniləşsin. Bunun üçünsə, sadəcə, istək-arzu və siyasi iradə yetərli deyil, kifayət etməz, dəfələrlə yazdığım kimi, ilk növbədə, zəmanənin tələblərini ödəyən, cəmiyyətin arzularına dəsdək olan və perspektivə yol açan sinergetik və fövqəl-praqmatik gücə malik sistemləşmə, özünütəşkilatlandırma və idarəetmə fəlsəfəsi rəhbər tutulmalıdır. Elə fəlsəfə ki, milli, etnik, dini hisslərin istismarı, tarixi şəxsiyyətlərin adından və nüfuzundan subyektiv məqsədli sui-istifadələr, yalançı vətənpərvərlik nümayişi hesabına yox, fundamental bilik, intellekt möhtəşəmliyi, ağır zəhmət, böyük məsuliyyət və vicdan, hətta deyərdim ki, fövqəl insanpərvərlik hesabına başa gəlir. Bünövrəsindən işıq saçır, insanlığa, ağıla, ədalətə, alicənablığa rəvac verir, “Tam”ın ruhuna həmahəng nəfəs alır. Bu fəlsəfənin məsləki aqressiya, fitnə-fəsad qazanı qaynadıb, kimlərisə yer üzündən silmək deyil, fəzilətlərə dəvət etmək, yaxşı olanı öyrətmək, bütün yaradıcı tərəflərə, təbii maraq daşıyıcılarına fəallıq və fəaliyyət imkanı vermək, gənclik enerjisini gücləndirmək və həmişə ayaqda saxlamaq, yalnız insanlığı, mərhəməti, sevgi-məhəbbəti artıran mətləblər uğrunda yarışın məqbulluğunu aşılamaqdır!

Amalı-ruhu işıqlı, idraki aləti-arsenalı müasir olan, ilahi məntiqlə yaşayan belə Fəlsəfə təməlindən Haqqa-Ədalətə qulluq etdiyindən, Həqiqətə açıq və həssas olur, dəqiq desək, Həqiqətin ən yaxın doğması, dostu və silahdaşı qismində fəaliyyət göstərir. Vəzifədən, rütbədən, maddiyyatdan doğan öhtəliklərə deyil, Həqiqətin özünə, yəni, İlahi Ölçülərin aşkarlanıb-tanınmasına, gözlənilməsinə və İnsan Ruhunun intibahına xidmət edir. Fəlsəfə, Həqiqətlə yaşayırsa, ondan nəfəs alırsa, deməli, Böyük Elmə girişi var, müttəsil olaraq ondan qidalana bilir və öz növbəsində, həmin Elmə öz töhfəsini də verir. Bütün mühüm elmi-texniki və texnoloji tərəqqi də tarixən məhz bu məcrada reallaşıb. Sadəliyi qədər də möhtəşəm bu dialektika hesabına bəşəriyyət indiyə qədər yaşayıb, fəlakət və tamamilə məhvolma kanallarına düşməkdən yayınıb. Elə ona görə də tarixi prosesin gedişinə yardımçı olmuş, ciddi töhfə vermiş mütəfəkkir tipli nadir şəxsiyyətlər, alim və filosoflar, qurucu dövlət adamları yaddaşlarda qalıb və rəğbətlə xatırlanır. Onların hamısı, əvvəldən axıra kimi, məhz “Tam”a xidmət ediblər. Və bu hesaba da bütün tərəflər, sosial-siyasi qruplar, ictimai həyat iştrakçıları üçün dolğun, mənalı yaşamaq və fəaliyyət göstərmək imkanı, şansı və şəraiti yaradıblar, yəni, “hissə”lərin də müqəddaratına ən müsbət mənada təsir göstəriblər.

Misal çəkib, nümunələr göstərmək üçün özümüzü çətinliklərə salmayaq, kifayətdir ki, parlaq fəlsəfi qüdrətindən, elmi və texniki-texnoloji yeniliklərindən, ədəbiyyat, mədəniyyət və incəsənət məhsulundan, özümüzə hesabat vermədən, faydalandığımız qabaqçıl Avropa ölkələrini, ABŞ-ı, Yaponiya və Cənubi Kreyanı, Sinqapur, Tayvan və Yeni Zelandiyanı, nəhayət, son onilliklər boyunca davamlı inkişaf edən Çin Xalq Respublikasını göz önünə gətirək. Danimarkalının, isvecrəlinin, holland və finlandiyalının, ingilis, alman və fransızın hansı səbəblər üzündən xoşbəxt yaşadıqları, onların, həqiqətən də, insan hüquqlarına hörmət edildiyi barədə düşünək.

Bu xoşbəxt Allah bəndələri, bəlkə, ona görə bu səviyyəyə yüksəliblər ki, millətləşməni, dövlətləşmə və sosiallaşmanı (onilliklər boyunca açıq-aşkar haramçılığa, əliəyriliyə, yırtıcılığa və xaricdən diktə edilən “senyor” göstərişlərinə dözərək) yalançı-talançı “alim”lərin, “siyasətçi”lərin qartımış-qanqallaşmış, alaqotu basmış “təfəkkür ümmanı”nda baş girləməklə, marazmatik sayaqlamalardan ibarət “paradiqma” əsasında həyata keçirməyiblər. Ümid verməyən yerdə dürr axtarmayıblar. Xatırlayırsınızmı, rəhmətlik Rəsul Rza deyirdi: “Baş vurmuşam ümmanlara, dənizdə dürr axtarmışam”.Onlar elmə, ədəbiyyata, incəsənətə daraşıb özlərinə “ağ gün” yapanların zuy tutanları olmayıblar, professional hərbi savadı və silsilə qələbə-töhfəsi, danılmaz xidmətləri olmayanlara general rütbəsi verməyiblər, xudbinliyi, özünəvurğunluğu, vəzifə-sərvət azarı bütün limitləri keçmiş “əvəzolunmaz” qocaların təmtəraqlı şəxsi-ailə həyatı, tükənməz tamahı naminə gəncləri gözümçıxdıya, məşəqqətlərə salıb intihara, yurdunu tərk etməyə, demoralizasiya, destruksiya və deqradasiyaya sürükləməyiblər!

Allahın bu sevimli bəndələrində, “Tam”a qibtəedici sayğı, məhəbbət olduğundan, kollektivdə çalışan bir əməkdaş digər həmkarının ondan pis işləməsini, geridə qalmasını istəməz, əksinə, yaxşı işləməsində maraqlı olar, ümumən “Tam”a verilən gözəl nəticələrə sevinər, bundan fərəhlənər. İlahi Ədalət də, bu səbəbdən, belə bəndələri daha çox sevər, onlara hərtərəfli yardımçı olar. Siyasətçiləri də bu ali-müqəddəs düsturla hərəkət edərlər. Siyasətçi, onu günbəgün Allah yolundan uzaqlaşdırıb, deqradasiyaya məruz qoyan, əzəldən-axıra daxili düşmənçilik, aqressivlik psixozu formalaşdıran “sosialist yarışı” formulu ilə fəaliyyət göstərmir. Hətta başqa siyasi düşərgədə fəaliyyət göstərən rəqibinə səhvlər buraxmasını, “brak” istehsal etməsini arzulamır, çünki anlayır ki, buraxılan hər bir siyasi səhv, atılan yanlış addım, son nəticədə, “Tam”ın itkisi, faciəsidir, onun, deməli, Vətənin, Dövlətin, Millətin, Ana Torpağın yaralanmasına, şikəstliyinə səbəb olan başlıca amildir. Siyasətçi alicənablığı özünü onda göstərir ki, amal-ideallarınının reallaşması prosesi kimlərinsə qəbahətləri, səhvləri, tələyə düşməsi, çıxdaş olması vektoru üzərində qurulmur, ideya-idealların öz məzmun tələbləri, ilhamverici fəlsəfi determinantları, ali məqsəd və vəzifələrin hökmü altında həyata keçirilir. Gur işıq saçan mayaq rolunu hansısa “hissə”ciyin şıltaqlığı, sarsaqlığı, səfehliyi yox, “Tam”ın dolğunluğuna, kamilliyinə xidmət edən MƏNAnın özü oynayır. Bu, həmçinin, şəxsi keyfiyyətlər və peşəkarlıq hazırlığı baxımından siyasətçinin kübarlığı, aristokratlığı deməkdir. Aristokratlıq qəbahətlər toplusundan, məna ölçüləri ilə hesablaşmayan zövqsizlikdən ibarət ola bilməz! O, göydəndüşmə, əzabsız-əziyyətsiz başa gələn, yalnız bioloji-irsi güclə ötürülən keyfiyyət də deyil!

Ümumiyyətlə, kübarlıqdan-aristokratlıqdan uzaq siyasətçi heç vaxt və heç yerdə sivil, mütərəqqi cəmiyyət inşasında yararlı olub, fayda verə bilməz. Onun fəzilətlər aşılayan dəftər-kitabının, mərifətli siyasi fəaliyyat düsturunun, özündən kənarı insancasına düşünmək qabiliyyətinin olması mümkün deyil. Özünə zahiri ciddilik, sanballılıq görkəmi verib, səhərdən axşama kimi populistcəsinə mənasız çıxışlar edə, yetkinliyi kövrək olan yüzlərcə insanın şüurunu zəhərləyib, onları siyasətbazlığa, demokratiya uğrunda psevdo-mübarizəyə sürükləyə bilər. Ancaq son nəticədə, yekun məhsul bədnam trollar dəstəsinin yaranmasından, dünyanın müxtəlif nöqtələrindən biabırcasına hay-küy salıb, xalqa və dövlətə ziyan vuran, xəcalət yetirən bədbəxt “fəal”ların fəaliyyətindən, siyasətbazlığa qurban gətirilmiş, varlığı alt-üst edilmiş, acınacaqlı həyatın məngənəsində sıxılan gənclərin sındırılmış talelərindən ibarət olacaq. Ürəyiniz ağrımırmı, cənablar, budurmu siyasət və siyasi ideoloqluq!? Budursa, görəsən, tarix boyunca nəhəng fikir adamları, dahi mütəfəkkirlər, görkəmli dövlət xadimləri və siyasətçilər nədən ötrü ağır zəhmət çəkib yazıb-yaradıblar, fundamental nəzəri-praktiki nümunələr ortaya qoyublar? Sizə bu bəşəri xəzinədən bəhrələnməyə Allah izn verməyibsə, siyasətdə, idarəetmədə nə işiniz var? Şəxsi acınızı-qaranızı çıxartmaq üçün yığışmısınız? Heç olmasa, bu böyüyən nəsilə, gənclərə yazığınız gəlmir? Allah sizi bu hisslərdən də məhrum edib?!

Bu yerdə, gənclik məsələsinə gəlmişkən, hələ də ictimai həyat tərzlərini lazımınca dəyərləndirə bilmədiyimiz ingilislərdən bir nümunəvi misal çəkmək istərdim. Hər halda, xoşbəxt olub, tərəqqiyə qovuşmada xalqın-millətin öz xarakterinin nə kimi gücə malik olmasını daha adekvat anlayarıq. Beləliklə: XVII əsrdə İsaak Barrou adlı istedadlı, olduqca məshuldar riyaziyyatçı, fizik, teoloq yaşayıb (oktyabr 1630 – may 1677). Xaraktecə həddən ziyadə təvəzökar, təmənnasız, yaradıcı enerjili və cəsarətli bu alim, bəşəriyyətə verdiyi bütün töhfələrindən əlavə, latın, yunan və ərəb dilini bildiyindən, qədim riyaziyyatın, demək olar ki, mükəmməl salnaməsini hazırlayıb, Evklid və Arximedin, Apolloniy və Feodosinin, Yaxın və Orta Şərq riyaziyyatçılarının əlyazmalarını, külliyatını toplayıb, araşdırıb-çeşidləyib, sistemləşdirib və öz mükəmməl şərhilə nəşr edib. Üstəlik də, İsaak Nyutonun müəllimi olub, belə bir qüdrətli dahinin formalaşıb, ortaya çıxmasına hər cür köməklik göstərib. İndi isə, özünüz diqqət yetirin, nəticə çıxardın: 39 yaşında olan həmin bu Müəllim (1669-cı ildə) şəxsi arzu-təkidilə öz halal yerini yetirməsi – 27 yaşlı İsaak Nyutona təhvil verir!!! “Nyuton kimi bir alimin olduğu halda, mən müdir vəzifəsini daşıya bilmərəm!” deyir. Budur, cənablar, əsl vətənpərvərlik, insanlıq, dövlətə və xalqa, elmə, haqqa-ədalətə, “Tam”ın varlığına və əhəmiyyətinə hörmət! Budur milli möhtəşəmliyin, ingilis bayrağının yenilməzliyinin başlıca səbəbi!

Əlbəttə ki, belə bir millət özünə heç vaxt rəva bilməz ki, “Romeo və Cülyetta” əsərini səhnələşdirərkən baş rolları gənclik təravətini itirmiş, artıq nəvə-nəticə arzusu ilə yaşayan aktyorlara tapşırsınlar, çünki Şekspirin özü qədər də ruhun müqəddəsliyini, etik-estetik zövqü, məntiq qüdrətini ifadə edən Mənaya, Mahiyyətə, Tama səmimi hörmət bəsləyirlər.Mümkün deyil ki, biz etdiyimiz kimi, Nizami və Füzulinin misilsiz zəhmət çəkib tərənnüm etdikləri gənclik eşqini, enerjisini, sevgililərin ülvi məhəbbətini qəddarcasına heçə endirib, riyakarcasına peşəkarlıqdan, abır-həyadan, yetkinlikdən dəm vursunlar. Belinə kəmərgəlməz gombullaşmış, ağırçəkili aktyor-xanəndələri səhnəyə çıxarıb absurd alqışlar gurultusunda ümidlərlə yaşayan istedadlı yeniyetmələrin, gənclərin çırağını söndürsünlər, onları gerontokratik dünyagörüşünün qurbanına, əhlikef qocaların məzələnmə-şellənmə istəyinin obyektinə çevirsinlər. Mədəniyyəti (təkcə mədəniyyətimi?) “stop”u ibtidaisindən şikəst olan adamların ümidinə buraxıb, seyrçi mövqedə qalsınlar.

Keçən il dünyasını dəyişmiş dünyaşöhrətli rejissor Franko Zeffirellinin ağlına gələ bilərdimi ki, “Leyli və Məcnun” operasında, bizim sərgilədiyimiz bədnam nümunədə olduğu kimi, Romeonun rolunu ataya, Cüllyettanın rolunu elə o atanınqızına versin?! Necə, bəyəm, səsi-istedadı olan qız, oğlan qəhətdir! Mütləqdir ki, gənclik eşq-alovunun ocağına insest gərməsi tıxaclayasan!? (Məncə, mədəniyyət naziri və mənəvi-ideoloji sahəyə cavabdeh yüksək ranqlı şəxslər, ən azından, elə o yaramaz “mədəniyyət” hadisəsinə görə vəzifələrindən getməliydilər). Xatırladım ki, həmin F. Zeffirellinin 1968-ci ildə ekranlara çıxmış və ömürlük dünya şedevri adını qazanmış filmində (İngiltərə-İtaliya istehsalı) Romeonu 16 yaşlı Leonard Uaytinq, Cülyettanı isə 15 yaşına təzəcə keçmiş Oliviya Hassi oynayıb. Əsər-faciənin bundan əvvəlki (1954) və sonrakı ekranlaşdırma nümunələrində də (1996, 2011, 2013) bu etik-estetik prinsip, mənaya hörmət tələbi gözlənilib. Bilirəm, bu yerdə bizim indiki atəşin mənəviyyat keşikçiləri əndişələnib, nalə qopara bilərlər. Bu cür “abırsızlığa” rəğmən, ingilislərə, lap Zati-aliləri kraliçanın özünə puritanlıq, sadəcə desək, paklıq-təmizlik dərsi keçməyə girişərlər.

Nə demək olar, görünür, qəbahət-fəzilət ölçülərimiz dünya standartlarına uyğun gəlmir! Ya da ki, Allahın bəxş etdiyiyaradıcılıq libidosunu (primitivlik, bayağılıq və qeyri ciddilikdən!) uşaqlıqdan o qədər başıpozuq, eybəcər hala salırıq ki, insan yaşa dolduqca həmin bu libido tarazlaşıb-rahatlaşıb müdrikləşmə yolu tutmaq əvəzinə elə hey yeniyetmələrin-gənclərin payına göz salır, lap belə “adrenoxrom” deyilən “həyat eliksiri”nə ehtiyaclı olur. Adrenoxromu da, bilirsiz, dəhşətli, ağlasığmaz dərəcədə işgəncəyə, o cümlədən seksual təcavüzə məruz qalmış körpələrin, uşaqların qanından əldə edirlər. Vallah, mən hərdən idarəetmə strukturlarında, cəmiyyətin müxtəlif həyat sahələrində gənə kimi ilişib qalan, pozğun libidosu çoxdan başını Şərin qapısına yönəltmiş bu təmtəraqlı “ağsaqqalları”-“ağbirçəkləri” adrenoxroma dadanmış kəslər kimi qavrayıram. Üzürlü sayın, onilliklər boyunca davam edən absurda, məntiqsizliyə, elm, mədəniyyət, incəsənət və idarəetmə adından özünə superpeşəkarlıq, əvəzolunmazlıq görkəmi verib, yaradıcı gəncliklə, möhtəşəm əsərlərin özü ilə məzələnmək vərdişinə-ənənəsinə, sadəcə, ad qoymaq, tərif yapmaq çox çətindir! Adam nalə çəkib, “Karaul!” deyə, qışqırmaq istəyir.

Nəzərə alanda ki, bu əvəzolunmaz yaşlıların əksəriyyəti, başıpozuq libidonun hədsiz qüsurlu olduğundan, elə cavanlıqlarında da üz ağardası bir fəaliyyət göstərib, ictimai fayda verməyiblər, gözləməkdən bağırı çatlayan gəncləri qınamağa yer qalmır. Başa düşürəm, idarəetmə və siyasətdə, başqa həyat sahələrində yaşlılara yer var və olub da, ancaq onlar, necə deyərlər, nadir nüsxələrdir – tək-tək dünyaya gəlirlər, gələndə məxsusi parlaq istedad, böyük yaradıcılıq və fədakarlıq potensialı hesabına, təbii ki, ömürlərinin sonuna qədər məhsuldar və ictimai xeyir verən olurlar.Belələri, bir qayda olaraq, heç vaxt məsul vəzifə tutmaq arzusu ilə yaşamırlar, arxadan gələn nəfəsi duyur, gənclərə yol açıb, yer verməyə tələsirlər. İnsanlar, cəmiyyətin özü onlara ehtiyaclı olur, qalıb işləməsini istəyirlər.

Bugün belə fikir var ki, naəlac bəndələrin görə bilmədikləri işi Allahın ərməğan etdiyi koronavirus yerinə yetirəcək, yəni, yaşlıları – bir-bir, kom-kom aradan götürəcək. Özüm də, yaşa görə, çıxdaş olmalılar siyahısında olsam da, inanın, gənclərin bəslədikləri ümidi tam anlayıram. Açığı, xeyli dərəcədə də dəstəkləyirəm. Ümumiyyətlə, biz yaşlıların (hansısa vəzifə tutmaqdan asılı olmayaraq!) törətdiyimiz əməllərə, yaydığımız mənəvi xəstəliklərə, şikəst etdiyimiz elmi təfəkkürə, dağıtdığımız milli-mədəni və maddi sərvətə, eybəcərləşdirdiyimiz idarəetməyə, addımbaşı boğduğumuz qəlb-ruh azadlığına görə indiki və gələcək nəsillərin qarşısına ağ üzlə çıxmağa, yaşamağa haqqımız varmı!? Pərakəndə və “topdan” gördüyümüz iş, qoyduğumuz irs, cızdığımız yol-iz nədən ibarətdir? Gənclərə şiddət yedizdirmək, laqeydlik və daşürəklilik göstərib, divan tutmaq, xoşbəxt yaşamaq, çalışmaq və sevib-sevilmək imkanını əlindən almaq!? Qoy, Allah özü qiymət verib, hökm çıxartsın!

Deyəsən, Mstislav Rostropoviçin vaxtilə hədiyə etdiyi vaksinlərdən sonra biz, ümumiyyətlə, əməlli-başlı dünya standartları, bir sözlə, Ölçü deyilən şeylə bütün əlaqələri kəsmişik. Nəinki haqqın-ədalətin, ən elementar məntiqin, ən cüzi ölçü tələblərinin başına daş salmışıq – hamılıqla, bir yerdə! Kefdəyik, dəlioğlanlıq edirik, “kayf” alırıq, “komfort zolağı”ndayıq, hələ bir durmadan demokratiyadan, söz azadlığından, fikir müxtəlifliyinin vacibliyindən danışırıq, bir-birimizə qarşı kompromat, dəlil-sübut toplayırıq, statistik rəqəmləri saf-çürük edirik! ATƏT-i, AŞPA-nı, AB-ni bir-birinə qatırıq!Sanki, bu qurumlar üzərimizə öhdəlik qoyub ki, supermaterialist dünyagörüşündən doğan vəzifəpərəstlik və sərvət toplamaq azarını yeni-yeni nəsillərə ötürək. Barrou kimi nəinki 39 yaşında kiməsə yerimizi verəsiyik, heç 60, 70, 80 yaşı arxada qoyandan sonra da “mötəbər kürsü” ilə vidalaşmaq istəmirik, ondan dördəlli yapışırıq. Həttə əlacsız qalıb, ali iradənin tələbi əsasında yüksək vəzifəni tərk edəndə də, ölkə başçısının hədsiz humanizminə sığınaraq, mütləq hardasa, başqa bir yerdə rəhbər vəzifəyə göz tuşlayırıq.

Cənab prezident vaxtaşırı xəbərdarlıq edir, sivil və tam anlaşıqlı qaydada mesajlar verir: öz xoşunuzla getsəniz, etiraz etmərəm, pis-yaxşı işləmisiniz, sağ olun, artıq yaşlaşmısınız, yorulmusunuz, cavanlar idarəetməyə gəlməlidir; islahatlar yeni enerji, yeni potensial tələb edir! Yəqin ki, prezident belə düşünür və güman edir ki, onu bu cənablar eşidəcəklər. Ancaq nəsə tərpəniş yoxdur, gedəsi məmurlar sprut kimi əl-ələ verib tam başqa həmlələrə girişirlər, sürprizlər ortaya atırlar. Görüb-duyan lap məəttəl qalır. Məsələn, “bu da cavan kadr, buyurun”, deyib, rayon icra başçısı vəzifəsinə və yaxud başqa bir məsul posta elə yetişməmiş namizədlər irəli sürürlər ki, onlara baxanda “starik”lərə şükr oxuyursan. Savad, idarəçilik qabiliyyəti bir yana, “cavan kadr”ın mənəvi kallığı, əxlaq-tərbiyə qüsurları bəribaşdan üzə çıxır. O dərəcədə ki, hətta ölkə başçısı qarşısında oturarkən böyük-kiçik yerini bilmir, tam xam olduğunu büruzə verir.

Düşünürəm ki, şəbəkələşmiş “ded”lər (qulluqlarında dayanan “molodoy”ları da işə qatmaqla!) bu cür həmlələri bilə-bilə edirlər, öz məkrli məqsədləri naminə: bununla həm özlərinin əvəzolunmazlıqlarını gözə soxurlar, həm də ölkə başçısını daha da özlərindən asılı etmək üçün yaxşıca sövdələşmədə olduqları müxalifət hay-küyçülərinə əlavə fürsət yaradırlar – deməzsənmi, “İlham Əliyevin özü bu tamaşanı qurub-quraşdırıb”! Xatircəm olun, baş vermiş hadisənin televiziyada nümayişindən dərhal sonra (ölkənin daxilindən də, xaricindən də!) yaranmış fürsətdən köpüklənən ağızlar açıldı, nə açıldı! Təşkil olunmuş hücumun yalnız bir hədəfi oldu – prezident İlham Əliyev! Prezident isə, yenə də, humanistliyinə salıb, dərinə getmədi, müxalifət ədviyyatlı “ded – molodoy” mafiya zəncirini vurub-dağıtmadı.Məncə, etsə, yaxşı olardı. Elə o fürsəti fürsətçilərin özünə qarşı istifadə edə bilərdi.

Nə deyim, bəlkə də, mənim bilmədiyim ciddi səbəblər var. Ancaq onu əminliklə söyləyə bilərəm ki, bu sprutlaşmış zəncir-şəbəkə hansısa xoşməramlı mesajlarla, sivil qandırmalarla idarəetmə səhnəsindən gedəsi deyil. Onun təmsilçiləri canavarı vegetarian edərlər, ancaq özününküləşdirdikləri var-dövlət bostanını, hökm-səlahiyyət verən məstolma məkanını öz xoşları ilə tərk etməzlər. “Tam” onlar üçün çoxdan yalnız şirə çəkmək, manipulyasiya, immitasiya və məzələnmə obyekti olub. İdarəetmədə ifrat narsisizm xəstəliyinə tutulmuşların məzələnməsi isə çox eybəcər və dəhşətli olur. Son nəticədə, bağışlayın məni, cəmiyyət pedofillərin əlindən yarıcan, aşağılanmış halda çıxmış uşağa bənzəyə bilər.

Söz yox, prezident İlham Əliyevin iradəsi, sistemli tədbirləri və xalqın hərtərəfli dəsdəyi sayəsində getməli olanlar gedəcəklər. Dövlətin və millətin maraqları, zəmanənin özü bunu tələb və diktə edir. Lakin elə o getməli olanlar tərəfindən cəmiyyətin canına hopdurulmuş deviant davranış tərzi, idarəetmə sisteminə qənim kəsilmiş asosial vərdişlər, qanundan kənar subyektiv motivli fəaliyyət qaydaları, xüsusən də rüşvət və korrupsiyaya meyllik xəstəliyi bir müddət özünü göstərəcək. Hamılıqca çalışaq ki, bu müddət qısa olsun, tezliklə bitsin. İşıqlı gələcəyə doğru fəallıq və fəaliyyətdə Allahın himayəsi-köməyi əskik olmasın! İnşallah, belə də olar!

Şərhlər

Tanish 2020-06-03 09:23:49

-----------

Samir 2020-05-24 19:21:56

Ebulhesen muellim bir vetenperver vetendash, ziyali kimi movcud olan problemleri cesaretle tehlil etmisdir.

Oxucu 2020-05-21 07:53:29

Müəllifi - hörmətli filosofun, alimin mediadakı məqalələrini izləyirəm. Oxuyram, təhlil edirəm. Lakin bu nəzəriyyədir, nəzəri mülahizələrdir. Bu problem və məzmunda fəlsəfi-nəzəri yanaşmalar xarici ölkələrdə də çoxdur. Maraqlansanız izləyə bilərsiniz. Bir məsələni qeyd etmək istəyirəm ki, politoloji-nəzəri, fəlsəfi-nəzəri, kulturoloji-nəzəri mülahizələr elmi baxımdan çox maraqlı olsalar da, bəzən cəmiyyətə, siyasi praktikaya və dövlət idarəçiliyinə təsirsiz qalır və yalnız nəzəri mülahizə, təhlil versiyası kimi maraq doğurur. Buna görə, xalqı, cəmiyyəti, onun İQ səviyyəsini aşağılamağa, təhqir etməyə dəyməz. Hər fəlsəfi-nəzəri təhlil cəmiyyəti dəyişmək, siyasi təcrübəyə təsir etmək iqtiradarına, siyasi-praktik effektə malik ola bilmir. Bu sahədə bir boşluq da siyasət praktiklərinin politoloji elmlərdən, fəlsəfi-siyasi təhlillərdən həmişə uzaq olmasıdır. Heç bir dövlət rəhbəri ölkəni filosofların siyasi təhlilləri, nəzəri mülahizələri əsasında idarə etmir.O ki qaldı Fazir Qəzənfəroğlunun fikrinə kökündən yanlışdır. Bu xalqda 100 il ərzində milli natamamlıq kompleksləri yaratmaqdan əl şəkin. Mirzə Cəlil, Sabir rus çinovniklərinə xoş gəlsin deyə bu xalqı gülüş obyektinə çevirdilər, onda "hamı yaxşıdır bizdən başqa" psixologiyası yaratdılar. İndi F.Qəzənfəroğlu kimiləri, digərləri milli natamamlıq kompleksi təlqin edirlər. Necə yəni xalq domino oynamağa meyllidir. Hər cəmiyyətdə domino oynayanlar, qumar oynayanlar da var, ziyalı, yaradıcı təbəqə də var. Belə şeylərə görə xalqın adından danışıb, onun ümumi şəkildə aşağılamağa, təhqir etməyə heç bir ziyalının mənəvi haqqı çatmır. Tənqidin fəlsəfəsi, yaxud fəlsəfi tənqid düşüncələrə, mövqelərə təsir edə bilər. Lakin çalışmaq lazımdır ki, biz zavallı xalqı "hamı yaxşıdır bizdən başqa" natamamlıq komleksindən qurtaraq, onda özünə hörmət və inamı bərpa edək. Bu milli natamamalıq komplekslərini biz xalqda yaradıcı ziyalılar, "cəhalətə qarşı mübarizə aparan" əslində bolşeviksayağı ideyaları təbliğ edən yazarlar yaratdılar. İndi də gərək alimlər, ziyalılar xalqımızın salındığı natamamlıq komlekslərini onun həyatından, düşüncəsindən, psixologiyasından silə bilsinlər. Daha bu kompleksləri dərinləşdirməsinlər. Bu problemlərin kökük xalqda milli natamamlıq kompleksindədir.

Azad Hüseyn 2020-05-18 21:05:34

Bütövlükdə bu məqalə olduqca möhtəşəmdir, maraqlı və əhəmiyyətli fikirlərlə zəngindir. Hətta oxuyanda adam çətinlik çəkir seçim etmədə. Fikirlər o qədər heyranedici, samballıdır ki, oxuduqca zövq alırsan. Gənclər-qocalar problemi də böyük ustalıqla işıqlandırılıb. Zəkanız daha qüdrətli, qələminiz daha kəsərli olsun, görkəmli filosofumuz.

İbrahim Rəsul 2020-05-18 20:41:41

Bu məqalənin çox gözəl, fundamental fəlsəfi zəmini var. Elə bu faktın özü alimin yüksək peşəkarlığının, istedadının əyani sübutudur. Məhz bu fundamental fəlsəfi zəmin imkan vermişdir ki, bir çox problemlərə işıq salınsın və onların həlli istiqamətində əhəmiyyətli fikirlər irəli sürülsün. Dəyərli filosofumuzu təbrik edir və ona dərin təşəkkürümü bildirirəm.

İlham Ə. 2020-05-17 21:45:17

Hörmətli professor Əbülhəsən Abbasovun məqaləsi ölkənin problemlərin təhlili və konkret həll yollarına veilməsinə həsr edilib. Müəllifin qeyd etdiyi kimi milli inkişaf üçün zəruri olan fəlsəfi baza, etibarlı praksiologiya, özünütəşkilatlandırma və idarəetmə metodologiyası məhz belə araşdırmaların nəticəsində formalaşır. Bu təhlil və təkliflər dərin, fundamental bilik, yüksək intellekt, ağır zəhmət, məsuliyyət, fövqəl insanpərvərlik hesabına başa gəlir. Alim vətəndaşlıq missiyasını yerinə yetirərək ağrılı problemlərin həlli istimətində təmannasız olaraq araşdırma aparmış, öz intellektual əməyinin bəhrəsini dövlətə və cəmiyyətə təqdim etmişdir. İndi bu incilər zərgər gözü ilə dəyərləndiməli, ümummilli inkişaf naminə onlardan bəhrələnməli, belə ideya daşıyıçılarının, millətin ən böyük kapitalı olan yüksək zəkalı insanların qədri və zəhməti dəyərləndirməli, hədər getməməlidir. Şəxsiyyətin tarixdə rolu təkcə siyasi və iqtisadi fəaliyyətlə əlaqəli deyil, həm də bu fəaliyyətə baza yaradan elmli təkliflərin təqdim edilməsi ilə müəyyən edilir. Biliklərə əsaslanan cəmiyyət quruculuğunda buna daha çox ehtiyac var. Azərbaycanımızın ayrı-ayrı sahələrində illər ərzində yığılmış problemlərin (siyasi, ideoloji, iqtisadi, elm-təhsil v.s.) həllini heç bir beynəlxalq təşkilat və ekspertlər adekvat araşdırıb, real təkliflər verə bilməzlər. Lalın dilini anası bildiyi kimi, ana vətənin də müəyyən səbəblərdən uzun müddət dilə gətirilməyən “lal dərdlərini”, onun həlli yollarını onun qeyrətli, elmli, vətənpərvər oğullar görə və cəsarətlə dilə gətirə bilər. Təəssüf ki, çox vaxt alim sözü, mütəxəssis rəyi nəzərə alınmayıb. Artıq silsilə səhvlərdən nəticə çıxarmaq zamanı çoxdan gəlib, belə tövsiyyələr təcili təhlil edilərək istifadə edilməlidir, yoxsa gələcək nəsillər bizləri qınayacaq.

feride 2020-05-17 18:27:20

daim aktual problem olan cemiyyetin sosial strukturu muxteli aspektlerden professor terefinden herefli tedqiq olunmuwdur

Rövşən Hacıyevə cavab olarq 2020-05-16 16:54:28

Əbülhəsən müəllim kimi şəxsiyyətlər, siz yazdığınız kimi, kifayət qədər olsaydı, ölkə bu vəziyyətə düşməzdi. Haramı halala qatmayın.

Rövşən Hacıyev 2020-05-15 11:56:23

Hörmətli professorumuzun məqalədə qaldırdığı məsələlər olduqca aktualdır və əslində prezident İlham Əliyevin apardığı kadr islahatlarına ziyalı dəstəyi kimi dəyərləndirilə bilər. Etiraf etməliyik ki, cəmiyyətimizdə Əbülhəsən müəllim kimi dəyərli ziyalılarımız kifatyr qədərdir, lakin təəssüf ki, insanlarımızın tərbiləndirilməsində, maarifləndirilməsində onların savadından olduqca az istifadə olunur. Burada KİV-nin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. Efiri bayağı təfəkkürlü insanların əlindən qurtarmağın və onların Əbülhəsən müəllim kimi ziyalılarla əvəzlənilməsinin vaxtı artıq çoxdan çatmışdır.

Adil 2020-05-15 09:31:54

Şər əməllərə qarşı mübarizəyə dəstək olan bu dəyərli məqaini hər birimiz məlhəm kimi başa düşməliyik. Şər dedikdə yadıma Qədim Misir medriklərinin bir kəlamı düşdü, "ölkənin əmin-amanlığı ədalətdədir" "şəri düzəltməsən o ikiləşər"

Ilyas 2020-05-14 22:46:45

Cox deyerli professorumuzu urekden salamlayiram. Her gun, her saat, her deqiqe ozu uzerinde yorulmadan calisan Ebulhesen muellim bizim ucun bir mayakdir. Yeter ki, o mayaka dogru

Ilyas 2020-05-14 22:30:36

Esgerov

Adil 2020-05-14 22:11:26

Görkəmli filosofun məntiq və elm tutumlu məqaləsi də cənab prezidentin şər əməllərə qarşı apardığı mübarizəyə dəstəkdir,özü demişkən, deviant davranışların,idarəetmə sisteminə qənim

Rasim M. 2020-05-14 18:17:17

Çox dərin mənalı məqalədir. Lakin bu ideyalar bizim cəmiyyətin IQ üçün deyil. Bəlkə 10-15 ildən sonra .

Doğrudan da çox teessüf olsunı 2020-05-14 18:00:07

Cox teessüf ki,bele bir alimin güneşli işığından istifade edilimir.

Sahibə 2020-05-14 13:00:37

Hörmətli filosofun bu dəyərli məqaləsində çox problemlər təhlil edilir. İstərdim bu məqaləni sağlam düşüncəli insanlar oxuyub deyerləndirsin.

Məhəmməd Soltanoğlu Cəbrayılov 2020-05-14 12:32:23

Hörmətli professor Əbülhəsən Abbasovun məqaləsi problemlərin məntiqli və elmi izahı baxımından yüksək dəyərə malikdi.

Süleyman Arif 2020-05-14 11:18:15

Bu gün elə bir zərurət ortadadır ki, məhz Əbülhəsən Abbasov kimi istedadlı və alicənab ziyalılar söz deməli, yol göstərməlidirlər. Dəyərli alimi dəstəkləyir və alqışlayıram.

Toğrul M. 2020-05-14 07:35:18

Fazil Mustafa tamamilə düz yazır ki, bizdə insanlar oxumağa yox, loto və dominoya meyllidirlər. Belə olmasaydı görkəmli filosofun belə bir dəyərli məqaləsini minlərcə adam oxuyub rəy yazardı, müzakirələr aparardə. Çox əfsuslar olsun. Bu, hörmətli filosofun yazdığı kimi, deqradasiyanın bariz ifadəsi deyilmi!?

hüseyn 2020-05-14 06:55:47

Super, super, super! Möhtəşəm yazıdır. Mütləq oxuyun, diqqətlə!.Eşq olsun belə qüdrətli alimə!

Ilham 2020-05-13 13:14:10

Professor cemiyyetimizde movcud olan problemleri etrafli tehlil etmidir. Cox tessufler olsun ki, E.Abbasovun potensialindan ne iqtidar, ne muxalifet, ne vetendash cemiyyeti institutlari ne de AMEA istifade etmedi....

Məqaləyə uyğun sual 2020-05-13 12:06:12

Virusa rəqib institutun direktoru getdi. Buna ictimai reaksiya necə olmalıdır?

Son yazılar


Новости

8 Часто задаваекмых вопросов по поводу вспышки короновируса

Вспышка коронавируса, сосредоточенная в Китае, развивается с головокружительной скоростью.В последние дни Россия и Сингапур закрыли свои границы с Китаем, и Всемирная организация здравоохранения объявила о вспышке чрезвычайной ситуации в области общественного здравоохранения. Между тем, правительство США резко усилило свой ответ - выпустило консультативную помощь на самом высоком уровне, изолировало 195 граждан, эвакуированных из Китая, и временно запретило въезд иностранным гражданам, недавно прибывшим в Китай. С учетом того, что число случаев заболевания резко возросло, достигнув 3 февраля более 17 000, с 362 смертельными случаями и масками для лица, вылетевшими с прилавков магазинов, неудивительно, что вопросы - и страхи - циркулируют вокруг 2019-нКоВ, как известно о вирусе. Однако для большинства людей в США нет причин для беспокойства. И хотя разобраться в рисках с новым быстро распространяющимся патогеном сложно, эксперты по инфекционным болезням могут помочь нам разобраться с этим. Здесь приведены ответы на самые острые вопросы о новом коронавирусе и его рисках. 1) Что это за новый коронавирус и каковы симптомы? Коронавирусы - это большое семейство вирусов, которые обычно поражают дыхательную систему. Название происходит от латинского слова corona, означающего корону, из-за остроконечной бахромы, которая окружает эти вирусы. Большинство заражают животных, таких как летучие мыши, кошки и птицы. Известно, что только семь, включая 2019-нКоВ, SARS и MERS, заражают людей. Считается, что атипичная пневмония перешла от летучих мышей к людям в Китае; MERS превратился из летучих мышей в верблюдов для людей на Ближнем Востоке. Никто не знает, откуда появился 2019-нКоВ. На данный момент считается, что он совершил скачок от животных в Ухане, Китай, городе с 11 миллионами, в конце прошлого года. Но исследователи все еще пытаются выяснить его точное происхождение. Что касается симптомов: два из семи коронавирусов, поражающих человека, SARS и MERS, могут вызывать тяжелую пневмонию и даже смерть в 10 и более 30 процентах случаев соответственно. Но другие приводят к более легким симптомам, таким как простуда. На данный момент мы знаем, что 2019-nCoV может убить, но не ясно, как часто или как его смертность сравнивается с SARS и MERS. Снизил ли Китай эпидемию коронавируса на ранней стадии? По данным Центров по контролю и профилактике заболеваний, большинство пациентов сейчас начинают с лихорадки, кашля и одышки. Ранний отчет, опубликованный в The Lancet, предоставил еще более подробную информацию. Было обследовано подмножество первых 41 пациента с подтвержденным 2019 нКоВ в Ухани.Наиболее распространенными симптомами были лихорадка, кашель, мышечные боли и усталость; реже были головная боль, диарея и кашель слизи или крови. У всех были пневмонии и аномалии легких при компьютерной томографии. Что касается тяжести заболевания: 13 пациентов были госпитализированы в ОИТ, а 6 умерли. К 22 января большинство (68 процентов) пациентов были выписаны из больницы. Совсем недавно появились сообщения о людях с очень легкими симптомами, например, о четырех случаях на юге Германии. Есть также свидетельства бессимптомных случаев. Возможно, что когда мы узнаем больше, 2019-нКоВ будет больше похож на грипп, чем на SARS. Это потому, что инфекционные заболевания, как правило, выглядят более серьезными, когда их впервые обнаруживают, поскольку люди, появляющиеся в больницах, как правило, самые больные. И уже новый вирус кажется менее смертоносным, чем как SARS, так и MERS. 2) Как распространяются коронавирусы? Мы еще не знаем, как именно распространяется 2019-нКоВ, но у нас есть много данных о том, как MERS, SARS и другие респираторные вирусы передаются от человека к человеку. И это главным образом из-за воздействия капель от кашля или чихания. Поэтому, когда инфицированный человек кашляет или чихает, он выпускает спрей, и если эти капли попадают в нос, глаза или рот другого человека, они могут передать вирус, сказала Дженнифер Нуццо, эксперт по инфекционным заболеваниям и старший ученый в Центр безопасности здоровья Джона Хопкинса. В более редких случаях человек может опосредованно подхватить респираторное заболевание, «прикасаясь к каплям на поверхности, а затем прикасаясь к слизистым оболочкам» во рту, глазах и носу, добавила она. Вот почему мытье рук является важной мерой общественного здравоохранения - постоянно, особенно во время вспышки. 3) Должен ли я путешествовать во время этой вспышки?   Турист, одетый в респираторную маску у фонтана Треви в центре Рима 31 января 2020 года. Итальянское правительство объявило чрезвычайное положение, чтобы предотвратить распространение нового коронавируса после подтверждения двух случаев заболевания в Риме. Филиппо Монтефорте / AFP через Getty Images И CDC, и Госдепартамент выпустили свои высокопоставленные предупреждения о поездках в Китай, советуя американцам избегать поездок туда на данный момент. (Эти рекомендации могут измениться по мере развития вспышки, поэтому продолжайте проверять их.) И это не только потому, что существует риск заражения этим новым вирусом. Сейчас многие авиакомпании отменяют или сокращают рейсы в Китай, частично из-за снижения спроса. «Меня больше беспокоит непредсказуемость реакции [вспышки] на данный момент», - сказал Нуццо. «Не было бы весело поехать в Китай и как-то там застрять. И возвращаясь, вы будете подвергнуты дополнительному скринингу.» Безопасно ли путешествовать во время вспышки коронавируса? Специалист по инфекционным заболеваниям объясняет. Но люди, обеспокоенные путешествиями, должны помнить, что эти рекомендации ориентированы на Китай, где эпидемия в настоящее время разворачивается. На данный момент 99 процентов приходится на материковый Китай. И более половины из них в Хубэй. «Риск заражения этой инфекцией за пределами Хубэя и, действительно, за пределами Китая, удивительно низок», - сказал Исаак Богох, профессор Университета Торонто, который изучает, как воздушные путешествия влияют на динамику вспышек, включая новую коронавирусную инфекцию. Люди с вирусом были обнаружены в других странах, поэтому ВОЗ объявила вспышку чрезвычайной ситуации в области общественного здравоохранения. Но на сегодняшний день это в основном путешественники из Китая. «Мы можем подсчитать количество людей, которые никогда не сталкивались с Хубэем или Китаем, которые были заражены этим вирусом одной или двумя руками», - сказал Богох. «Поэтому, если люди путешествуют [за пределами Китая,] ваш риск близок к нулю процентов». Что если вам нужно путешествовать и вы сидите рядом с больным? Богоч сказал, что даже не время паниковать. «Была проведена определенная работа по изучению риска заражения инфекционными заболеваниями в результате авиаперелетов. Риск заражения респираторной инфекцией воздушным транспортом по-прежнему чрезвычайно низок ». Риск возрастает, если вы оказались в шести футах от человека с респираторной инфекцией. Но даже там простая близость не обязательно означает, что вы поймаете что-нибудь. Вместо этого, чем более заразен человек, и чем дольше вы сидите рядом с ним, тем выше ваш риск. Если вы не находитесь рядом с человеком очень долго или не очень заразны, тем ниже риск. И опять же, маловероятно, что у больного даже есть коронавирус. 4) Я все еще беспокоюсь о новом коронавирусе. Что я должен сделать, чтобы защитить себя? Купить маску?   Люди носят медицинские маски в качестве меры предосторожности против коронавируса, прогуливаясь по Нью-Йорку 30 января 2020 года. Tayfun Coskun / Anadolu Agency by Getty Images В США риск для населения в настоящее время считается низким. И почти каждый эксперт в области здравоохранения, с которым говорил Вокс, сказал, что нет убедительных доказательств в поддержку использования масок для лица для профилактики заболеваний среди населения в целом. Маски полезны только в том случае, если у вас уже есть респираторная инфекция и вы хотите свести к минимуму риск ее распространения среди других людей или если вы работаете в больнице и находитесь в прямом контакте с людьми с респираторными заболеваниями. (Кроме того, есть сообщения о том, что маски и другие материалы принадлежат медицинским работникам, чтобы оставаться в безопасности.) Как технические компании пытаются справиться с мошенничеством по поводу коронавируса? Вот почему CDC советует против использования масок для обычных американцев. «Вирус не распространяется в широких кругах общества», - объяснила Нэнси Мессонье, директор Национального центра иммунизации и респираторных заболеваний CDC, на брифинге для прессы 30 января. Но люди все равно копят их по неправильным причинам. По словам Мессонье, лучшее, что вы можете сделать, чтобы предотвратить всевозможные болезни, это «вымыть руки, прикрыть кашель, позаботиться о себе и следить за информацией, которую мы предоставляем». 5) Как насчет случаев, когда люди распространяют вирус до того, как у него появятся симптомы? Разве это не беспокоит? У нас есть лучшее доказательство того, что вирус может распространиться до того, как у человека появятся симптомы, из Германии. Там, как известно, четыре человека имеют вирус. Вспышка была выявлена ​​в Баварии 27 января, когда немецкому бизнесмену был поставлен диагноз. Он встречался с коллегой-женщиной, который приезжал из Шанхая и имел вирус, но не знал об этом. Женщина только начала чувствовать симптомы - такие как лихорадка и кашель - после того, как она покинула Германию, и через несколько дней после встречи с немецким бизнесменом. Это говорит о том, что она, возможно, передала вирус человеку, прежде чем узнает, что она больна. К 28 января три сотрудника бизнесмена были диагностированы с вирусом, согласно сообщению случая Нового английского медицинского журнала. У одного был контакт с женщиной из Шанхая; двое других, похоже, получили вирус от немецкого бизнесмена. «Тот факт, что бессимптомные люди являются потенциальными источниками инфекции 2019-нКоВ, может потребовать переоценки динамики передачи текущей вспышки», - пишут авторы исследования. Но они также подчеркнули, насколько легкое заболевание оказалось у немецких пациентов. И возникает вопрос о том, действительно ли женщина была без симптомов и насколько бессимптомный риск представляет собой для общественного здравоохранения. «Даже если бы были случаи бессимптомной передачи этогоинфекции, как правило, это будут редкие случаи, и почти со всеми другими инфекциями дыхательных путей, известными человечеству, это не люди, которые ведут эпидемию », - сказал Богох. 6) Означает ли заявление ВОЗ, что коронавирус является глобальной чрезвычайной ситуацией в области здравоохранения, означает, что это станет смертельной пандемией?   Генеральный директор ВОЗ Тедрос Адханом Гебреесус (справа) вместе с руководителем Программы ВОЗ по чрезвычайным ситуациям в области здравоохранения Майклом Райаном на пресс-конференции после Комитета по чрезвычайной ситуации ВОЗ, на которой обсуждается вопрос о том, является ли новый коронавирус международной чрезвычайной ситуацией в области здравоохранения, 30 января 2020 года в Женеве. Фабрис Коффрини / AFP через Getty Images Объявление ВОЗ «чрезвычайной ситуации в области общественного здравоохранения, имеющей международное значение», или PHEIC, не означает, что это станет смертельной пандемией. Вместо этого PHEIC - это политический инструмент, который агентство может использовать, чтобы попытаться предотвратить пандемию - привлечение внимания к серьезной угрозе заболевания, вовлечение мирового сообщества в скоординированные ответные меры на вспышку, мобилизация ресурсов и предоставление странам рекомендаций о том, как реагировать, и остановить распространение болезни через границы. Генеральный директор агентства Тедрос Адханом Гебреесус очень четко заявил, что они объявили тревогу в качестве меры предосторожности: агентство обеспокоено потенциальным ущербом, который может нанести вирус в странах с более слабыми системами здравоохранения, и призвало международное сообщество оказать помощь. Он подчеркнул, что подавляющее большинство случаев по-прежнему в Китае, и что Китай быстро принял меры по контролю над вспышкой. Два ключевых вопроса, которые определят, станет ли вспышка коронавируса пандемией Хотя есть случаи, по крайней мере, в 23 других странах, они не превратились в локальные вспышки. Так что на данный момент CDC и ВОЗ все еще называют это вспышкой. Однако очень скоро эксперты в области здравоохранения могут определить, что в Китае достаточно случаев, чтобы назвать вспышку эпидемией. И если заболевание будет продолжать распространяться локально в других странах, оно может перерасти в пандемию (которая определяется как эпидемия, распространяющаяся на два или более регионов мира). «Это очень, очень трансмиссивно, и почти наверняка это будет пандемия», - сказал New York Times доктор Энтони Фаучи, директор Национального института аллергии и инфекционных заболеваний. «Но будет ли это катастрофическим? Я не знаю." Это подводит нас к вопросу о смертельности: мы еще не знаем, насколько смертельна эта болезнь. Если взять текущее количество смертей и разделить его на число известных случаев, «смертность от случаев составляет 2 процента, а в первые дни она снизилась с 3 процентов», - говорит Говард Маркел из Мичиганского университета, изучающий вспышки.«И если он будет действительно очень низким, мы, вероятно, скажем - как мы это делали в Мексике в 2009 году со свиным гриппом - что это нечто очень похожее, если не менее смертельное, чем обычный сезонный грипп». Так что, как только будет обнаружено больше таких легких или бессимптомных случаев, этот вирус может выглядеть гораздо менее пугающим. «Мы живем [с] и терпим большое количество респираторных вирусов, - сказал Нуццо, - некоторые из них даже более передаваемы, чем оценки, которые люди придумали для этого - но они не попадают в заголовки». новый коронавирус выглядит менее серьезным, добавила она, «возможно, мы отходим от сдерживания вируса как цели до минимизации его распространения». 7) Есть ли риск возникновения вспышки в моем городе?   Две женщины в лицевых масках 31 января 2020 года в Ньюкасл-апон-Тайн, Англия. Некоторые из лучших исследований по этому вопросу принадлежат Богочу и его коллегам. В последние пару недель они провели отличные исследования в городах, наиболее уязвимых к новым коронавирусным инфекциям. Что такое большой вынос? Это действительно Восточная Азия и Юго-Восточная Азия, которые наиболее подвержены риску. Исследователи - из Оксфордского университета, Университета Торонто и Лондонской школы медицины и тропической гигиены - использовали данные 2019 года от Международной ассоциации воздушного транспорта, чтобы найти все города Китая, которые приняли в течение февраля не менее 100 000 пассажиров из Ухани в течение февраля. Апрель. Затем они смоделировали, как болезнь могла распространиться из этих городов, если они столкнулись с локальными вспышками. Вот 15 из 50 лучших направлений, в которых могут наблюдаться вспышки (также обратите внимание на число IDVI - Индекс уязвимости к инфекционным болезням - число. Это показатель способности страны управлять инфекционными заболеваниями. Баллы ближе к нулю означают, что они меньше подготовлены.)   Оксфордский журнал медицины путешествий: «Никто не удивится, если в Европу и США будет экспортировано больше дел», - сказал Богоч. «Но места, в которых будет наибольший объем и количество экспортируемых инфекций, будут в центрах Восточной Азии и Юго-Восточной Азии». 8) Когда это закончится? Как объяснил мой коллега Брайан Резник, эта вспышка может быть прекращена несколькими способами. Возможно, меры общественного здравоохранения - быстрое выявление случаев заболевания, изоляция зараженных людей - остановят распространение этого коронавируса. (Вот что остановило распространение атипичной пневмонии в 2003 году.) Поскольку это зоонозная болезнь, исходящая от животного, поиск и устранение этого источника также поможет. Или, может быть, будет изобретена вакцина или противовирусный препарат, чтобы обуздать более широкую эпидемию (хотя это, вероятно, займет годы). Наконец, есть вероятность, что вирус просто вымрет.«Вспышки болезней напоминают пожары», - пишет Резник. «Вирус - это пламя. Чувствительные люди - топливо. В конце концов огонь сгорает сам, если у него кончается растопка. Вспышка вируса закончится, когда он перестанет находить подверженных заражению людей ». Существует также шанс, как сказал Нуццо Вокс, что это просто становится одной из болезней в обращении, которые обычно заражают людей. Какое беспокойство снова зависит от того, насколько серьезным окажется 2019nCoV.

Проблема климата и насколько её сложно решить

Все варианты обмена Сталелитейщик. Работа с доменной печью для производства стали и чугуна. Эта часть была впервые опубликована в октябре 2019 года и была слегка обновлена. Климатические активисты любят говорить, что у нас есть все решения, которые нам нужны для борьбы с климатическим кризисом; нам не хватает только политической воли. Хотя с точки зрения политики это действительно так - у нас, безусловно, достаточно решений, чтобы начать работу и вносить большие изменения, но с технической точки зрения это неправильно. Истинное поражение от изменения климата будет означать получение чистых нулевых выбросов углерода и в конечном итоге отрицательных выбросов. Это означает обезуглероживание всего. Каждый сектор экономики. Каждое использование ископаемого топлива. И на самом деле, есть некоторые сектора, некоторые виды использования ископаемого топлива, которые мы еще не знаем, как обезуглерожить. Возьмем, к примеру, промышленное тепло: чрезвычайно высокотемпературное тепло, используемое для производства стали и цемента. Это не сексуально, но это важно. На тяжелую промышленность приходится около 22 процентов глобальных выбросов CO2. Сорок два процента из этого - около 10 процентов глобальных выбросов - поступают от сжигания с целью производства большого количества высокотемпературного тепла для промышленных продуктов, таких как цемент, сталь и нефтехимия. Чтобы поместить это в перспективу, промышленное тепло на 10 процентов больше, чем выбросы CO2 всех автомобилей в мире (6 процентов) и самолетов (2 процента) вместе взятых. Тем не менее, подумайте, сколько вы слышите об электромобилях. Подумайте, как много вы слышите о стыдливом полете. Теперь подумайте, сколько вы слышите о ... промышленном тепле. Не очень, я думаю. Но дело в том, что сегодня практически все это сжигание происходит на ископаемом топливе, и существует очень мало жизнеспособных низкоуглеродных альтернатив. По разным причинам промышленное тепло будет одним из самых крепких орешков с точки зрения выбросов углерода. И мы даже не начали.   Цементный завод в сумерках. Цементный завод в сумерках. Getty Images Некоторый свет пролился на это слепое пятно с выпуском в конце 2019 года двух докладов Хулио Фридмана, исследователя из Центра глобальной энергетической политики (CGEP) при Колумбийском университете (среди многих предметов в длинном резюме). Первый доклад, в соавторстве с Чжиюань Фаном и Ке Тангом из CGEP, посвящен текущему состоянию промышленной тепловой технологии: «Низкоуглеродистые тепловые решения для тяжелой промышленности: источники, варианты и затраты сегодня». Второй, в соавторстве с группой ученых для Форума «Инновации для прохладной земли» (МИЭФ), представляет собой дорожную карту по декарбонизации промышленного тепла, включая набор политических рекомендаций. В этих отчетах их много, но я предполагаю, что ваше терпение к промышленному теплу ограничено, поэтому я свел его к трем разделам.Во-первых, я кратко расскажу о том, почему промышленное тепло так трудно декарбонизировать; во-вторых, обзор доступных вариантов обезуглероживания; и в-третьих, некоторые рекомендации о том, как двигаться вперед. Почему промышленное тепло является такой неприятной углеродной дилеммой Есть причина, по которой вы мало слышите о промышленном тепле: потребители не покупают его. На этом рынке преобладают крупные, малоизвестные промышленные фирмы, которые работают вне поля зрения общественности. Таким образом, в отличие от электричества или автомобилей, существует небольшая перспектива продвижения рынка через популярный потребительский спрос. Политики должны будут сделать это самостоятельно. И это будет нелегко. Крупнейшими промышленными источниками выбросов являются цементная, сталелитейная и химическая промышленность; также внесли заметный вклад в переработку, удобрения и стекло. Как группа, эти отрасли имеют три примечательные особенности. Во-первых, почти все они являются предметом мировой торговли. Их цены не установлены внутри страны. Они конкурируют с оптимизированными цепочками поставок по всему миру с минимальной наценкой. Внутренняя политика, которая повышает цены, может привести к «утечке углерода» (то есть компаниям, которые просто переезжают за границу, чтобы найти более дешевую рабочую среду и условия эксплуатации). Более того, некоторые из этих отраслей, особенно цемент и сталь, особенно ценятся национальными правительствами за их рабочие места и их последствия для национальной безопасности. Политики опасаются любой политики, которая может оттолкнуть эти отрасли. «В качестве одного из признаков, большинство цемента, стали, алюминия и нефтехимических продуктов получили экологические отказы или были политически освобождены от углеродных ограничений, - говорится в отчете CGEP, - даже в странах с жесткими углеродными целями.   Печь на алюминиевом литейном заводе. Печь на алюминиевом литейном заводе. Getty Images / Культура РФ Во-вторых, они включают оборудование и оборудование, рассчитанное на срок от 20 до 50 лет. Доменные печи иногда доходят до 60. Это крупные, долгосрочные капитальные вложения, с относительно низким товарооборотом. «Немногие промышленные объекты демонстрируют признаки скорого закрытия, особенно в развивающихся странах, - говорится в отчете CGEP, - что делает проблематичным развертывание заменяющих объектов и технологий». По крайней мере, решения, которые могут работать с существующим оборудованием, будут иметь преимущество. В-третьих, их эксплуатационные требования являются строгими и разнообразными. Общим для всех них является то, что им требуется большое количество высокотемпературного тепла и высокий «тепловой поток», способность поставлять большое количество тепла стабильно, надежно и непрерывно. Простои в этих отраслях невероятно дороги. В то же время конкретные требования и процессы в этих отраслях сильно различаются.В качестве примера можно привести сталь и чугун с использованием доменных печей, в которых сжигается кокс (форма «приготовленного» угля с высоким содержанием углерода). «Кокс также обеспечивает углерод в качестве восстановителя, выступает в качестве структурной опоры для удержания рудной нагрузки и обеспечивает пористость для растущего горячего газа и тонущего расплавленного железа», - говорится в отчете CGEP. «Из-за этих многочисленных ролей прямая замена сжигания кокса на альтернативный источник технологического тепла нецелесообразна». Цементная печь работает несколько иначе, как и реакторы, которые приводят в действие химические превращения, как и стеклодув. Разнообразие конкретных эксплуатационных характеристик затрудняет повсеместную замену промышленного тепла. Каждая из этих отраслей потребует своего решения. И это должно быть решение, которое не сильно увеличивает их расходы или, по крайней мере, предпринимает шаги по защите их от международной конкуренции. Вариантов на сегодняшний день не так много, чтобы говорить о. Варианты обезуглероживания промышленного тепла ограничены Каковы альтернативы, которые могли бы обеспечить высокую температуру и высокий тепловой поток с меньшими или нулевыми выбросами углерода? Отчет не является оптимистичным: «Путь к чистой эмиссии углерода для промышленности не ясен, и сегодня только несколько вариантов кажутся жизнеспособными». Альтернативы можно разбить на пять основных категорий: Биомасса: биодизель или щепа могут быть сожжены напрямую. Электричество: «резистивное» электричество можно использовать, например, для питания дуговой печи. Водород: технически это подкатегория электричества, так как она получена из процессов, приводимых в действие электричеством; он производится паровым риформингом метана (SMR) для производства «серого» водорода с интенсивным выбросом углерода, SMR с улавливанием и хранением углерода для получения «голубого» водорода, или электролизом, вытягивающим водород непосредственно из воды, чтобы сделать низкоуглеродистым « зеленый »водород. Ядерная энергия: Атомные электростанции, как обычные реакторы, так и новые реакторы третьего поколения, выделяют тепло, которое можно переносить в виде пара. Улавливание и хранение углерода (УХУ): Вместо того, чтобы обезуглероживать сами процессы, их выбросы CO2 могут быть уловлены и захоронены, либо CO2 непосредственно от источника тепла («тепло CCS»), либо CO2 от всего предприятия («CCS с полным оборудованием» «). Все эти варианты имеют свои трудности и недостатки. Ни один из них не близок к паритету затрат с существующими процессами. Некоторые из них ограничены интенсивностью тепла, которое они могут производить. Вот разбивка:   Требования к промышленной температуре Некоторые варианты ограничены конкретными требованиями конкретных производственных процессов.Цементные печи лучше работают с плотным внутренним топливом; резистивное электричество на внешней поверхности также не работает. Но самые большие ограничения - это затраты, когда новости несколько разочаровывают по двум причинам. Во-первых, даже самые перспективные и жизнеспособные варианты существенно повышают эксплуатационные расходы. И, во-вторых, варианты, которые в настоящее время являются наименее дорогими, не совсем те, которые могут предпочесть экологи. В отчете много говорится о методологии сравнения затрат по технологиям, но главное, что следует иметь в виду, является то, что эти оценки являются предварительными. Они включают в себя различные оспариваемые предположения, а реальные данные о производительности часто недоступны. Так что все это нужно взять с крошкой соли в ожидании дальнейших исследований. Тем не менее, вот примерное сравнение стоимости:   Сравнение стоимости промышленных вариантов отопления Вы можете заметить, что большинство синих полос, низкоуглеродистых вариантов, слишком дорого. Единственно доступными являются ядерный и синий водород. Водород является наиболее перспективной альтернативой С точки зрения способности генерировать высокотемпературное тепло, доступности и пригодности для различных целей, водород, вероятно, является ведущим кандидатом среди альтернатив промышленного тепла. К сожалению, уравнение затрат на водород не является хорошим: чем оно чище, тем оно дороже. Самый дешевый способ получения водорода, способ, которым сейчас производится около 95 процентов его, - это паровой риформинг метана (SMR), который реагирует пар с метаном в присутствии катализатора при высоких температурах и давлениях. Это чрезвычайно углеродоемкий процесс, поэтому «серый водород». Выбросы углерода от SMR могут быть уловлены и захоронены с помощью CCS (хотя сегодня они редки). Как видно из диаграммы выше, этот вид «голубого водорода» является самой дешевой низкоуглеродной альтернативой высокотемпературному промышленному теплу. «Зеленый водород» получают электролизом, используя электричество для отделения водорода от воды. Если это сделано с безуглеродной энергией, это также безуглеродное. Существует несколько различных форм электролиза, в которые нам не нужно вмешиваться. Главное, что нужно знать, это то, что они дорогие - наименее дорогой в два с лишним раза дороже голубого водорода.   Затраты на водород Вот упрощенная диаграмма затрат, чтобы сделать эти сравнения более понятными:   Промышленные затраты на тепло Примечание. Эти цифры отражают то, «что можно сделать сегодня на существующих объектах». В отчете CGEP подчеркивается, что «авторы не сбрасывают со счетов будущий потенциал для более дешевых систем». Подробнее об этом позже. На данный момент, в первом приближении, все доступные низкоуглеродистые альтернативы существенно повышают стоимость промышленных тепловых процессов по сравнению с базовым уровнем. И вот что действительно важно: в большинстве случаев улавливать и закапывать СО2 в этих процессах дешевле, чем переключать системы на низкоуглеродные альтернативы. CCS часто дешевле альтернатив с низким содержанием углерода Взять цементную продукцию. Для него требуется температура не менее 1450 ° C, поэтому единственными возможными вариантами являются водород, биомасса, резистивный электрический или CCS. Вот как бы они увеличили затраты на производство цемента («клинкера»):   затраты на производство цемента Как видите, каждая низкоуглеродистая альтернатива повышает затраты более чем на 50 процентов по сравнению с базовым уровнем. Единственные, которые не повышают его более чем на 100 процентов, - это CCS (только от источника тепла), синий водород или резистивный электрический в местах с чрезвычайно дешевой и обильной не содержащей углерода энергией. Альтернативой, которую предпочитают климатические ястребы, безуглеродный вариант, который лучше всего подойдет для большинства применений, является зеленый водород. Но это в настоящее время повышает затраты между 400 и 800 процентами. Ситуация примерно такая же для стали:   Стоимость стали И так далее, от химикатов до стекла и керамики; Практически в каждом случае самое дешевое решение по обезуглероживанию в ближайшей перспективе заключается только в улавливании и захоронении выбросов углерода. Конечно, это только в среднем. Фактические затраты будут зависеть от географии - есть ли подходящие места захоронения для CO2, дешевый ли природный газ, есть ли поблизости много воды или ветра - но нет никакой простой правды о сегодняшних альтернативах промышленного тепла: что такое зеленый не очень выполнимо, а то, что выполнимо, не очень зелено. Вот качественный график, который пытается понять эти отношения.   Промышленное отопление Что наиболее выполнимо - это справа. Что самое дорогое, так это топ. На данный момент в этом правом нижнем допустимом / дешевом квадранте не так много, кроме голубого водорода. В отчете подчеркивается, что эти начальные технологические рейтинги являются «в лучшем случае временными» и «весьма спекулятивными, неопределенными и условными.«Нужно понимать гораздо больше о стоимости и целесообразности этих вариантов. Их относительная привлекательность может быстро измениться с развитием технологий. Что приводит нас к рекомендациям. Как сделать зеленое промышленное тепло дешевле, а дешевое промышленное тепло зеленее Фридманн несколько раз подчеркивает, что одним из самых ясных результатов всего этого исследования является необходимость проведения дополнительных исследований. Доступные данные по промышленным альтернативным источникам тепла являются редкими и противоречивыми, и существует несколько попыток сравнить затраты по категориям. Самая насущная необходимость - это дополнительный анализ и исследования. Тем не менее, есть путь вперед. В документе МИЭФ рассматривается вышеупомянутая информация, а затем предлагается ряд политических рекомендаций. Первое и самое важное - это усиление государственной поддержки исследований и разработок (НИОКР). Именно здесь сообщение «у нас есть решения, в которых мы нуждаемся» может быть контрпродуктивным. Да, нам нужно немедленно начать развертывание доступных чистых технологий в масштабе. Но нам также необходимо уделить внимание тем секторам экономики, которые мы еще не знаем, как обезуглерожить. Мы должны определить перспективные технологии, как это делают эти отчеты, и начать сознательно работать, чтобы снизить их стоимость. По крайней мере, США нужно увеличить свои ежегодные расходы на исследования в области чистой энергии (около 15 миллиардов долларов) примерно в десять раз, создать некоторые региональные и отраслевые исследовательские центры и привлечь партнеров из промышленности для ускорения процесса коммерциализации. Во-вторых, промышленное тепло - это та область, где государственные закупки могут сыграть огромную роль - правительства закупают большое количество стали, бетона и химикатов. «Стандарты закупок, в которых предпочтение отдается продуктам с наименьшим содержанием встроенного углерода, могут привести к значительным изменениям в промышленном поведении», - говорится в докладе МИЭФ. В-третьих, правительство должно помочь компенсировать возросшие затраты на альтернативы с помощью фискальных субсидий, будь то кредитные гарантии, прямые гранты, льготные тарифы или что у вас есть. Общественные деньги нужны, чтобы двигаться вперед. В-четвертых, для многих альтернатив требуется новая инфраструктура (например, электрические или водородные трубопроводы), и правительство может помочь в ее создании.   Коробка передач Нужно больше таких, наверное. Shutterstock Пятое (примечание: не первое, пятое): цена на углерод будет ускорять все. Непонятно, насколько высокой должна быть цена, чтобы полностью компенсировать дополнительные затраты на альтернативы - в некоторых приложениях она, вероятно, будет неосуществимо высокой, поэтому все же потребуется политика в конкретных секторах - но любая цена вообще поможет.В-шестых, для защиты от международной конкуренции со стороны стран с более низкими стандартами тарифы на углерод могут взиматься с импортируемых промышленных товаров с более высоким содержанием углерода. В-седьмых, всегда есть хорошие старомодные мандаты: правительство может просто потребовать отказа от использования ископаемого топлива в этих секторах. Наконец, добровольные отраслевые ассоциации могут содействовать распространению знаний и передового опыта среди компаний, в то время как министерство по чистой энергии на международном уровне может сделать то же самое среди стран. Как ясно из этого списка, многое предстоит сделать, прежде чем «у нас есть все необходимые решения» в секторах тяжелой промышленности. Есть и другие сектора, которые по-прежнему трудно обезуглерожить (судоходство, тяжелые грузы, самолеты), и все они выиграют от такой же политики. Нам нужно развернуть то, что мы знаем, и узнать больше о том, чего мы не знаем одновременно. Последнее замечание об электрификации Эти два отчета могут показаться про-CCS, но это не главное, что нужно от них отнять. Даже если это правда, что CCS является самым дешевым текущим вариантом декарбонизации для некоторых отраслей и секторов, он просто не будет доступен во многих областях. И в долгосрочной перспективе цель все еще должна состоять в том, чтобы по возможности искоренить ископаемое топливо, сделав альтернативы более осуществимыми и менее дорогостоящими. Единственное технологическое решение с потенциальным путем снижения кривой затрат до уровня конкурентоспособности с ископаемым топливом (по правильной цене) - это электрификация. Приведенные выше диаграммы показывают две вещи об электрификации промышленного тепла. Во-первых, резистивное электричество - это единственный низкоуглеродистый вариант промышленного тепла, конкурирующий с CCS или голубым водородом, и только в этом случае чистое электричество чрезвычайно дешево и в изобилии. И, во-вторых, единственная действительно безуглеродная, неограниченная, универсальная альтернатива - это зеленый водород, который требует обильных возобновляемых источников энергии. Оба приводят доводы в пользу абсолютной необходимости удешевления чистой электроэнергии. В текущих ценах и с современными технологиями у полностью или в основном возобновляемой сети будут проблемы с промышленным теплом, которое требует огромных, интенсивных количеств энергии, надежно и непрерывно поставляемых. Некоторые промышленные приложения могут вовремя сместить свои потребности, чтобы приспособиться к возобновляемым источникам энергии или сделать их процессы прерывистыми, но большинство не могут. Им нужна управляемая, управляемая сила.   Электродуговая печь. Электродуговая печь.Getty Images / iStockphoto Построение энергосистемы на основе возобновляемых источников энергии, которая могла бы обслуживать тяжелую промышленность, потребовало бы гораздо более дешевого и энергоемкого хранилища, большей и лучшей передачи, более интеллектуальных счетчиков и приборов и лучшего реагирования на спрос, но, прежде всего, это потребовало бы чрезвычайно дешевого и обильного углерода. бесплатное электричество. Все становится проще, если чистая энергия становится дешевле. Это верно для резистивного электричества, это верно для зеленого водорода, и это верно почти для всех трудных для декарбонизации секторов. Дешевое, обильное, чистое электричество - это единственный путь к действительно устойчивой энергетической системе, объединенной вокруг энергосистемы и свободного обмена электронами. Технологии экологически чистой энергии угрожают разрушить энергосистему. Вот как он может адаптироваться. Хотя CCS может быть самым дешевым доступным вариантом для некоторых секторов сегодня, это не может быть конечным пунктом назначения; это должно быть временным. Нам необходимо максимизировать количество CO2, которое мы извлекаем из воздуха, и закапывать его, снижая концентрацию в атмосфере и минимизируя количество, которое мы выделяем. Это может быть неосуществимо в ближайшее время, но в некоторых временных масштабах должно преобладать электричество (и водородное топливо, которое оно может создать). Таким образом, стоит добавить последний кусочек политической рекомендации, о чем явно не говорится в отчете МИЭФ: сделать электроэнергию без выбросов углерода дешевле, любыми необходимыми средствами. Расширить налоговые льготы на возобновляемые источники энергии и расширить их на другие технологии экологически чистой энергии; принять национальный стандарт экологически чистой энергии; пройти отраслевые стандарты производительности; строить междугородние линии электропередачи; использовать государственные закупки; исследования и коммерциализация передовых ядерных и геотермальных технологий; исследовать новые русловые гидроэлектростанции; и ради бога, назначьте цену на углерод. На безуглеродном электричестве держите педаль на полу. Даже когда речь идет о промышленном тепле, которое является настолько сложным, чувствительным к ценам и разнообразным в применении - где CCS может быть лучшим краткосрочным способом - все еще остается верным, что снижение затрат на чистую электроэнергию делает все проще в долгосрочной перспективе. «Дайте мне точку опоры и место, чтобы стоять, - сказал древний математик Архимед, - и я переверну мир».«Дешевое, обильное, безуглеродное электричество - точка опоры для рычага Архимеда, точка рычага, которая делает возможным перемещение остального мира