Finlandiya XIX əsrin sonlarından bəri istifadə edilən stasionar (ev) telefon rabitəsinə rəsmən xitam verir. Ölkədə fəaliyyət göstərən sonuncu telekommunikasiya operatoru da iyulun 1-dən etibarən həm fiziki şəxslər, həm də korporativ müştərilər üçün stasionar telefon xətlərinin xidmətini dayandırır. Beləliklə, Finlandiya 100 ildən artıq müddətdə istifadə olunan bu sistemlə tam vidalaşaraq rəqəmsal və mobil texnologiyalara tam keçid edən dünyada ilk ölkələrdən biri olur.

Bu qərar qlobal rəqəmsallaşma kontekstində gözlənilən olsa da, bir sualı aktuallaşdırır: Oxşar addım Azərbaycanda da atıla bilərmi? Paytaxt Bakıda və regionlarda ev telefonlarının mövcud vəziyyəti hansı səviyyədədir?

Aylıq 2.50 AZN ödədiyimiz "sakitlik"

"AzPolitika" xəbər verir ki, hazırda Azərbaycanda stasionar telefon xidmətləri əsasən dövlət provayderləri ("Baktelecom" və "Aztelekom") tərəfindən idarə olunur. Ölkədə əhali kateqoriyası üçün stasionar telefonların aylıq abunə haqqı 2.50 AZN (hüquqi şəxslər üçün isə bu məbləğ 7 AZN-dir) təşkil edir. İlk baxışdan bu məbləğ kiçik görünsə də, il ərzində hər evdən təxminən 30 manatın xidmətindən demək olar ki, istifadə edilməyən bir cihaza ödənilməsi deməkdir. Məsələ burasındadır ki, şəhərlərarası, beynəlxalq və mobil şəbəkələrə zənglər bu tarifə daxil deyil və əlavə ödəniş tələb edir.

Rəsmi qərar yoxdur, amma reallıqda sistem "tarixə" qovuşub

Azərbaycanda stasionar rabitənin ləğvi ilə bağlı hər hansı rəsmi qərar və ya layihə mövcud olmasa da, real mənzərə ev telefonlarının funksionallığını faktiki olaraq itirdiyini göstərir. Bu "sakit ölüm"ün arxasında bir neçə ciddi sosial və texnoloji amil dayanır:

Mobil cihazların mütləq hegemonluğu: Ölkədə mobil sim-kartların sayı əhalinin ümumi sayını çoxdan üstələyib. Hətta yaşlı nəslin nümayəndələri və təqaüdçülər belə sürətlə smartfonlara və ya sadə mobil cihazlara keçid ediblər.

Ödənişsiz alternativlərin əlçatanlığı: İnternet əsrində WhatsApp, Telegram və digər messencerlər vasitəsilə səsli və videozənglər tamamilə pulsuzdur. İnsanlar dünyanın istənilən nöqtəsindəki yaxınları ilə saatlarla ödənişsiz danışa bildikləri halda, ev telefonundan dəqiqə hesabı tarifləndirilən zənglərə ehtiyac duymurlar.

Optik internet xətlərinin çəkilməsi: Vaxtilə bir çox evdə stasionar telefonun saxlanılmasının yeganə səbəbi ADSL internet şəbəkəsi idi, çünki internet xətti birbaşa ev telefonunun mis naqili üzərindən işləyirdi. Hazırda isə ölkə boyu GPON (optik internet) layihəsi sürətlə icra olunur və demək olar ki, başa çatmaq üzrədir. Optik fiber-kanal birbaşa evə daxil olduğu üçün artıq yüksəksürətli internetin ev telefonuna heç bir asılılığı qalmır.

Azərbaycanda tam imtina mümkündürmü?

Finlandiya modelinin yaxın illərdə Azərbaycanda 100% tətbiq olunması real görünmür. Buna mane olan spesifik regional və strateji səbəblər var.

İlk növbədə, dövlət strukturları, bank sektoru, xəstəxanalar və hərbi-təhlükəsizlik orqanları daxili rabitə və təhlükəsizlik protokolları baxımından hələ də stasionar xətlərə (və ya onların modernləşdirilmiş forması olan IP-telefoniya sistemlərinə) güvənirlər. Digər tərəfdən, ucqar dağ kəndlərində və relyef baxımından mobil şəbəkə operatorularının siqnalı zəif qəbul edən nöqtələrində stasionar telefonlar hələ də yeganə stabil çıxış yolu olaraq qalır.

Finlandiyanın atdığı addım bəşəriyyətin birəsrlik kommunikasiya vərdişinin rəsmən arxivə gömülməsidir. Azərbaycanda ev telefonları sabah söndürülməyəcək, lakin sosial və psixoloji baxımdan bu cihazlar artıq çoxdan "tarix" olub. Bu gün bir çox ailələr aylıq abunə haqqını sadəcə "nömrə silinməsin, bəlkə nə vaxtsa lazım olar" təfəkkürü və ya sadə vərdiş üzündən ödəyirlər. Texnoloji keçid sürətləndikcə, növbəti onillikdə ölkəmizdə də ev nömrələrinin yalnız rəsmi ofislərdə və muzey eksponatı kimi qalacağı qaçılmaz reallıqdır.

"AzPolitika.info"