Dünyada elmin, ədəbiyyatın, sülhün və insanlığın inkişafına ən böyük töhfələrin simvoluna çevrilən mükafatlardan biri Nobel mükafatıdır. Hər il dünyanın müxtəlif ölkələrindən alimlər, yazıçılar, ictimai xadimlər və təşkilatlar bu nüfuzlu mükafata layiq görülür.
Bəs Nobel mükafatları daha çox hansı ölkələrə gedir və dünya elmi-intellektual xəritəsində hansı dövlətlər önə çıxır?
"AzPolitika" xəbər verir ki, Nobel mükafatı isveçli alim, mühəndis və ixtiraçı Alfred Nobelin vəsiyyəti əsasında təsis edilib. İlk Nobel mükafatları 1901-ci ildə təqdim olunub. Əvvəldən beş kateqoriya nəzərdə tutulub: fizika, kimya, fiziologiya və ya tibb, ədəbiyyat və sülh. Daha sonra, 1968-ci ildə İsveç Mərkəzi Bankının təşəbbüsü ilə İqtisadiyyat üzrə Nobel mükafatı yaradılıb və ilk dəfə 1969-cu ildə təqdim edilib.
2025-ci ilin yekunlarına görə, 1901-ci ildən etibarən Nobel mükafatı və Alfred Nobelin xatirəsinə İqtisadiyyat üzrə İsveç Mərkəzi Bankı mükafatı ümumilikdə 633 dəfə təqdim edilib. Bu mükafatlar 1 026 laureata verilib. Eyni şəxslərin bir neçə dəfə mükafatlandırılması nəzərə alındıqda, ümumilikdə 990 fərd və 28 təşkilat Nobel mükafatı və ya İqtisadiyyat üzrə mükafatı alıb.
Nobel statistikasının ölkələr üzrə bölgüsü isə xüsusilə diqqətçəkəndir. Təqdim etdiyiniz Nobel Prize API məlumatlarına əsasən, 85 ölkə Nobel laureatları ilə təmsil olunur. Lakin mükafatların böyük hissəsi az sayda ölkənin payına düşür.
Siyahının mütləq lideri ABŞ-dir. ABŞ ilə əlaqəli 408 laureat və 199,25 mükafat ekvivalenti qeydə alınıb.
Böyük Britaniya siyahıda ikinci yerdədir. Ölkənin 97 laureatı və 53,38 mükafat ekvivalenti var.
Üçüncü yerdə Almaniya qərarlaşıb. Almaniyanın 73 laureatı, 49,71 mükafat ekvivalenti və 12,17 faizlik qlobal payı var.
Dördüncü pillədə Fransa yer alır. Ölkənin 40 laureatı, 22,46 mükafat ekvivalenti və 5,50 faizlik qlobal payı var. Hər 100 milyon nəfərə düşən göstərici 31,95, xaricdə doğulan laureatların payı isə 27,1 faizdir.
Beşinci yerdə isə daha kiçik əhali sayına baxmayaraq yüksək göstərici nümayiş etdirən İsveçrədir.
İsveçrənin 25 laureatı və 12,13 mükafat ekvivalenti var. Qlobal pay 2,97 faiz, hər 100 milyon nəfərə düşən göstərici isə 133,35 təşkil edir. Bu, cədvəldəki ən yüksək adambaşına göstəricilərdən biridir.
Sözügedən siyahını təqdim edirik:
| # | Ölkə | Laureat | Mükafat ekvivalenti | Qlobal pay | 100 mln nəfərə | Xaricdə doğulan |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ABŞ | 408 | 199,25 | 48,78% | 57,57 | 34,2% |
| 2 | Böyük Britaniya | 97 | 53,38 | 13,07% | 76,81 | 28,5% |
| 3 | Almaniya | 73 | 49,71 | 12,17% | 59,54 | 37,2% |
| 4 | Fransa | 40 | 22,46 | 5,50% | 31,95 | 27,1% |
| 5 | İsveçrə | 25 | 12,13 | 2,97% | 133,35 | 50,2% |
| 6 | İsveç | 18 | 12,00 | 2,94% | 113,24 | 18,1% |
| 7 | Yaponiya | 21 | 7,75 | 1,90% | 6,28 | 4,3% |
| 8 | Niderland | 10 | 6,83 | 1,67% | 37,78 | 14,6% |
| 9 | Danimarka | 10 | 6,17 | 1,51% | 102,62 | 24,3% |
| 10 | Rusiya | 12 | 5,58 | 1,37% | 3,89 | 26,9% |
| 11 | Kanada | 10 | 4,92 | 1,20% | 11,80 | 64,4% |
| 12 | Avstriya | 7 | 4,50 | 1,10% | 48,87 | 33,3% |
| 13 | İtaliya | 7 | 4,17 | 1,02% | 7,07 | 28,0% |
| 14 | Belçika | 6 | 3,50 | 0,86% | 29,31 | 19,0% |
| 15 | İsrail | 6 | 2,75 | 0,67% | 27,17 | 39,4% |
| 16 | Norveç | 5 | 2,50 | 0,61% | 44,56 | 0,0% |
| 17 | Avstraliya | 5 | 1,92 | 0,47% | 6,94 | 30,4% |
| 18 | Argentina | 2 | 1,50 | 0,37% | 3,27 | 66,7% |
| 19 | Macarıstan | 2 | 1,25 | 0,31% | 13,14 | 0,0% |
| 20 | Finlandiya | 1 | 1,00 | 0,24% | 17,71 | 0,0% |
| 21 | Tunis | 1 | 1,00 | 0,24% | 8,10 | 100,0% |
| 22 | Çexiya | 1 | 1,00 | 0,24% | 9,19 | 0,0% |
| 23 | Hindistan | 1 | 1,00 | 0,24% | 0,07 | 0,0% |
| 24 | Çin Xalq Respublikası | 2 | 0,75 | 0,18% | 0,05 | 0,0% |
| 25 | Portuqaliya | 1 | 0,50 | 0,12% | 4,63 | 0,0% |
| 26 | İrlandiya | 1 | 0,50 | 0,12% | 9,12 | 0,0% |
| 27 | İspaniya | 1 | 0,50 | 0,12% | 1,01 | 0,0% |
"AzPolitika.info"
Şərhlər