NYURNBERQ PROSESİ: Bəs Ermənistan üzrə proses nə vaxt başlayacaq?

Şəmsəddin Əliyev,

Hüquqşünas-publisist

“Allahım, imkanım olsaydı, bütün nifrətimi bir parça buzun üzərinə yazıb, sonra günəşin çıxmasını gözləyərdim.”

Qabriel Qarsiya Markes (Kolumbiya yazıçısı,

1982-ci ildən Ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı laureatı)

Azərbaycanın Xalq yazıçısı, “General” romanının müəllifi Hüseyn Abbaszadə yazırdı: “Əgər, bir damla mürəkkəbim olsaydı, müharibə sözünün üstündən xətt çəkərdim. Bir də imkanım olsaydı böyük hərflərlə Azərbaycan sözünü yazardım.”

Şair ikinci dünya müharibəsinin, qanlı olayların iştirakçısı və canlı şahidi olduğundan müharibəyə, onu ərsəyə gətirən siyasətçilərə nifrətini gizlətmirdi. Müharibə kimləri aparmadı, haraları xarabazara çevirmədi, viran qoymadı? Qənaətimə görə müharibədə qalıb tərəf olmur. Hər iki tərəf böyük itkilərə məruz qaldıqdan sonra  dayanmağa məcbur olurlar...

Bəşəriyyət tarixində ən böyük müharibə- faşist Almaniyasının, İtaliya və millitarist Yaponiyanın adı ilə bağlı olan İkinci Cahan Müharibəsi haqqında çox yazılıb, iri həcmli sənədli filimlər çəkilib.Müharibəyə planetin 61 dövləti, 1,7 milyard əhalisi cəlb olunmuşdu. Hərbi əməliyyatlar 40 dövlətin ərazisində, dənizdə və okeanda davam edib.

Müharibənin baş verməsinə təsir edən əsas səbəblərdən biri faşist Almaniyasının və müttəfiqlərinin dünyaya güc nümayiş etdirmək, dominantlıq etmək və dünyanı aralarında bölməkdən ibarət idi... Bu məqsədlə də Almaniya 1 sentyabr 1939-cu ildə əvvəlcə Polşaya basqın edib, çətinlik çəkmədən oranı işğal etdi. Digər tərəfdən isə Böyük Britaniya və  Fransa dövlətləri də həmin ilin 3 sentyabrında Almaniyaya müharibə elan etdilər. 1940-cı ilin aprel-iyun aylarında Almaniya qoşunları Danimarkanı və Norveçi də işğal edib Belçikaya daxil oldu.

Müharibənin ilk mərhələsində Avropanın mərkəzi və qərb ərazisi alman faşistləri və onun müttəfiqi İtaliya tərəfindən artıq işğal olunmuşdu. Alman-İtaliya qoşunları şirniklənərək Şimali Afrikaya, Avropa və başqa kontinentlərə hərbi yürüş etdilər. Müvəffəqiyyətdən başı gicəllənmiş müttəfiqlər Orta Şərqi, daha sonra Hindistanı da zəbt etmək xülyasına düşmüşdülər.

22 iyun 1941-ci ildə Almaniya müharibənin yeni mərhələsinə-Sovet İttifaqının suverenliyinə hərbi təcavüzə başladı (Elan olunmamış müharibə kütləvi insan qırğını, vandalizm və misli görünməmiş faciələrlə yadda qalsa da, Nyurnberq hərbi Tribunalı ilə Hitlerin və onun müttəfiqlərinin nekroloqu tarixin səlnaməsinə yazıldı... Beynəlxalq aləmdə ədalət mühakiməsinin canlı təzahürü və hamıya görk olacaq bir hökm qəbul olundu.). Təhlükənin qarşısını almaq üçün Sovet İttifaqı Bəşəriyyətin gələcək taleyinə zəmanət verən “Şahmat taxtası”üzərində siyasi bir gediş etdi. Böyük Britaniya və ABŞ-la “Hərbi tədarük” haqqında qarşılıqlı razılıq əldə olundu. 1941-ci ilin avqust-sentyabr aylarında Sovet qoşunları ilə İngiltərə hərbiçiləri Yaxın Şərqdə  faşistlərin hərbi dayaq bazalarının yaradılmasının qarşısını almaq məqsədilə İrana daxil oldular...

Sərkərdə, sısqa Aleksandr Suvorovdan sonra General–Simus yüksək hərbi rütbəni daşıyan İ.V.Stalinin (gürcü dilində "Cuqa” sözü stal-polad kimi möhkəmlik rəmzi mənasını daşıyırdı) siyasi, hərbi, hiyləgər və diplomatik gedişi nəticəsində faşist qoşunlarının məğlubedilməz mifi Moskva ətrafındakı döyüşlərdə ilk dəfə -1941-1942-ci illərdə darmadağın edildi. Almaniyanın yaxın müttəfiqi İtaliya real vəziyyəti görüb Sovet qoşunlarının qələbəsindən sonra alman qoşunları ilə müttəfiqlikdən kənara çəkildi və 1943-cü ilin 13 oktyabrına qədər Almaniyaya qarşı olan dövlətlərlə barışığa getməyə məcbur oldu.  İtaliya “DOSTLUĞA” xəyanət edərək 13 oktyabr 1943-cü ildə özü Almaniyaya müharibə elan etdi... Bu da Stalinin sərkərdə bacarığının, məharətinin və ətrafı özünün hərbi fantaziyasına inandıra bilmək fəhminin nəticəsi idi. Beləliklə, dünyanı məhvərindən oynadan İkinci Cahan Müharibəsini bitirmək məasədilə  bir sıra dövlətlər SSRİ ilə bir ittifaqda birləşib, Almaniyaya qarşı  koalisiyaya üzv oldular ...

Keçmiş Sovet İttifaqına,  başqa xalqlara qarşı misli görünməmiş, nasist və qəsbkarlıq niyyəti  ilə müharibəyə başlayan faşistlərin - hərbi cinayətkarların  mühakiməsi ilə bağlı olan Nyurnberq prosesi  bu gün də bəşəriyyətin səlnaməsində, insanı haldan-hala salan, üzücü ovqatla ilə xatırlanır.

Niyyətim, Hərbi Tribunalın bir il davam edən prosesin xülasəsini oxuculara çatdırmaqdır.

20 noyabr 1945-ci ildə Almaniyanın Nyurnberq şəhərində nasistlərin  hərbi cinəyətkarlarına qarşı məhkəmə prosesi işə başlamışdı. Hərbi Tribunalın ilk prosesi Amerika aviasiyasının bombalarından möcüzə olaraq zədəsiz çıxmış ədliyyə sarayında başladı. Şəhərin mərkəzinə çevrilmiş möhtəşəm saraydan bir neçə addım aralıda yerləşən stadionun memarı Speyer də müttəhimlər kürsüsündə əyləşmişdi. Məhz bu stadionda faşist reyxinin min illiyi qeyd olunmuş, partaytaq-qələbəli partiya qurultayında   Hitler rəhbəri olduğu partiyanın böyük elektoratı qarşısında alovlu nitq söyləmişdi.

Memarlıq üslubu ilə seçilən bu sarayda nasistlərin yığıncağı çox olmuşdu. 1933-cü ildə nasistlərin hakimiyyətə gəlişi münasibəti ilə Nyurnberqdə partaytaqın geniş miqyaslı qurultayının keçirilməsi planlaşdırılmışdı. Həmin qurultayda 60 minlik“Gənc  hitlerçilər” dəstəsinə müraciət olunacaqdı. Hitlerin yaxın silahdaşı Qessin təklifi ilə partaytaq “Qələbəli partiya qurultayı” adını almışdı.

Hitler Len Rifenştala bu münasibətlə film çəkməyi sifariş etmişdi, adını da “İnamın Qələbəsi” adlandırmışdı. Sonradan o film çəkilib mükafata təqdim olundu. Len  Rifenştal üçün bu gözlənilməz olsa da, lakin, film prokata buraxılmadı, yalnız “partiyadaxili istifadə üçün” yararlı hesab edildi.

İkinci Dünya Müharibəsi dövründə faşistlərin  misli görünməmiş vəhşiliyi və xüsusi  amansızlığı ilə seçilən əməlləri Sovet İttifaqı və avropa xalqlarına, habelə almanlara qarşı dəhşətin miqyası ölçülməz həddə idi... Heç kimə mərhəmət edilmədən hazırlanmış plan əsasında dünya xalqlarına, irqinə və millətinə görə divan tutulmuş, işgəncələr verilmiş, qadınlar, uşaqlar, qocalar və xəstələr məhv edilmişdilər.

Almanlar keçdiyi yerləri  viran qoyur, xarabazara çevirir, bütün tarixi və mədəni abidələri vandallıqla dağıdır, su elektrik xətlərini yarıtmaz hala salırdılar. Kənd və şəhərləri alt-üst edir, qətlə yetirilənlərin  cəsədlərindən heç vaxt və heç yerdə analoqu olmayan qəbristanlıq yaradılır, məktəblər və xəstəxanalar dağıdılır, bədii və tarixi əhəmiyyət kəsb edən qiymətli əşyalar daşınırdı.

Nasistlər  olduğu yerlərdə  insanları kölə  vəziyyətinə salır, onlarla qul kimi davranırdılar.  Buna sənədli və təkzibolunmaz,hamıya bəlli olan sübut növü kimi filmlər var...

Beynəlxalq prosesin iştirakçıları gözləri ilə Nyurnberqin əzəmətli salonunda hər gün insanlığa qarşı törədilən və insan  qanı ilə  yazılan Hitler siyasətinin canlı səhifələrinin şahidi olur, heyrət edir, qəhərdən boğulurdular.

Əziz oxucu! Tarixdə heç vaxt qiyməti olan şəxslərin dəyəri ölçülməmişdir. Qızılın dəyəri əyarı ilə ölçülürsə insanın və insanlığın dəyəri əməl, xeyirxahlıq, davranış,mədəniyyət və əxlaqla ölçülər... İnsanın  qiyməti nadir tapılan metal tək əyyarı ilə ölçülərsə, qiymətli olmaz. Hitlerin və onun ətrafının qiymətini tarix artıq vermişdi... Nəfəslərindən  qan qoxusu gələnlər layiq olduqları taleyini yaşadılar və yaşamalı idilər... Heç kimin zərrə qədər şübhəsi qalmadı ki, olacaq olarmış, geci-tezi var. Hərbi tribunal da olmalıydı və oldu...Bunu dəf etmək kimsənin gücündə deyildi... Qisas unudula bilməzdi. Ermənilərin də bizə qarşı vəhşiliyi nə vaxtsa Beynəlxalq Tribunalın predmetinə çevriləcək. Buna heç kimin şübhəsi olmasın.

Amma, düşünürəm ki, bu məsələ bütün türk, müsəlman, habelə ədalətsevər xalqları gecə-gündüz narahat edir. Niyə müsəlmanların kütləvi qırğını, faşizmə xas işgəncələrlə bəşəriyyətin daş divarına həkk olunan Xocalı, Kəlbəcər, Zəngilan, Laçın... Ermənilərin Qarabağ soyqırımı ilə bağlı qeyri-insani əməlləri barədə Beynəlxalq Hərbi Tribunal yaradılmır? Bu BMT-nin ayrı-seçkiliyi deyilmi? İnsan hüquqları belə qorunmalıdırsa, vay bəşəriyyətin halına...

Prosesin açılışından az sonra ABŞ-dan olan baş ittihamçı, Ali Federal Məhkəməsinin üzvü Robert Ceksonun nitqinə  diqqət edək: “Cənablar! Sübutlarımız dəhşətli olacaq. Yuxunuz ərşə çəkilsə, məni qınayarsız. Amma, Allah xatirinə  qınamayın məni. Məhz təqdim edəcəyim  bu sübutlar hər kəsi, dünya ictimaiyyətini silkələyəcək,  hər bir sivil adam alman nasistlərinə qarşı olub sifətlərinə tüpürəcəklər. Avropanın mərkəzi dövləti Almaniya bu gün geniş işgəncə kamerası kimi diqqət çəkir. Nasist əməllərinin qurbanlarına çevrilmiş milyonlarla günahsız insanların naləsini, harayını burada, bu sarayın divarlarından hamımız, bütün dünya eşidir. Dünyanın  sivil insanları bu vahimədən titrəyəcəklər. Mən də müharibənin bütün gedişi ərzində söylənilənlərə şübhə ilə yanaşırdım, dəhşət və vəhşiliklə törədilən əməlləri dinlədikcə bəzən əhəmiyyət verməzdim. Lakin burada təqdim olunan təkzibedilməz sübutlar o qədər məyusedici ovqat bəxş edir ki, cəsarət tapıb deyirəm; söylədiklərimin heç biri şübhə doğurmayacaq, rədd edilməyəcək. Müttəhimlər yalnız şəxsi məsuliyyətini inkar edəcək və yaxud, bu cinayətlər barədə bildiklərini söyləyəcəklər. Lakin onlara qarşı elan olunan ittihamı rədd edə bilməyəcəklər...”

İctimai şüurda “necə yaşamaq və yaşatmaq” fikri həmişə insanların düşüncə, əxlaq və davranışlarına  görə dəyişib. İnsanın həyatdan bəhrələnməsi üçün məqsədi olur və məqsəd də niyyətdən doğur.

Bu mənada ən böyük möcüzə yaşamaq və yaşatmaqdırsa, niyyət yoldur (əməldir),  məqsəd isə niyyətin  üz tutduğu ünvandır. Allahın verdiyi ömrü yaşamaq üçün yaşatmaq da şərtdir, əziz oxucular. Bu, qəlbində xardal dənəsi qədər imanı olanın vəzifəsidir. Müasir anlamda hər birimiz belə düşünməliyik. İmanı olanın vətənə, ətrafına və dünya xalqlarına sevgisi olur.

Zaman ötdükcə bəlli olur ki,alimlərin və elmin tədqiq edə bilmədiyi, izahı-təfsiri mümkün olmayan qüdrətli bir Güc varmış. Bu fövqəl Güc Sahibi kainatdakı bütün hadisələri heç kimdən, heç bir yardım gözləmədən özündə cəmləyir, idarə edir. Bu Güc Sahibi bəşəriyyəti və kainatı, canlı-cansızı da sevgi ilə yaradan Allahmış...

Hitlerin və Fironun isə imansız bəşər kimi niyyətləri yalnız yaşamaq idi, yaşatmaq yox, əməlləri dünya xalqlarına yönəlmiş hədsiz təhlükə idi, xeyirxahlıq yox. Bu yırtıcı,üfunət-murdar təfəkkürlü şəxslərin düşüncələrinə görə sevgi yalnız onlara,digər millətlərə isə nifrət olmalıydı... Aşağı irqə mənsub olanlar ali irqin köləsində, zillətdə yaşamalıdır – düşüncəsilə öyünürdülər.

Ceksondan fərqli olaraq Sovet İttifaqını təmsil edən ittihamçılar nasist vəhşilikləri barədə həqiqətləri hitlerizmin dağılmasına az qalmış bildilər. Sovet ordusu faşist qoşunlarının dağıdıcı zərbələrinə tab gətirməyib geri çəkilərkən əsl həqiqqətlərin canlı şahidi oldular.

Qanlı müharibənin dünya dövlətlərinin xalqlarını, 2 milyona yaxın yer kürəsinin əhalisini əhatə etdiyi bir dövrdə -6 noyabr 1942-ci ildə  Baş  Komandan Stalin Moskva Zəhmətkeşlər Sovetinin təntənəli yığıncağında hitlerizmi ciddi xəbərdar edərək demişdi: “Yalnız tərbiyəsi, mədəniyyəti, insanlığı aşağı olan dəli və sarsaqlar, şərəf və ləyaqətini itirmişlər  bu sayaq vəhşilik və  heyvanlıq edə bilər...  Qoy bu cəlladlar bilsinlər ki,(Stalin barmağı ilə xəbərdarlıq edərək vurğulayırdı)onlar amansız cinayətlərinə görə məsuliyyətdən heç vaxt yayına, işgəncələrin, əzab və məhrumiyyətlərin qurbanlarına çevrilmiş günahsız xalqların cəzasından qaça bilməyəcəklər...” (Bu,Stalinin psixoloji güc nümayiş etdirməsi idi. Əslində Stalinin Moskvanı qorumaq üçün gücü artıq tükənmişdi. Hərbi sursat və arsenal istehsal edən zavodların ərazisi, Moskva ətrafı hitlerçilər tərəfindən işğal edilmişdi.1943-cü ilin oktyabrında Moskva bəyannaməsi qəbul olunmuşdu .Qəbul edilən bəyannamə dünyada böyük rezonans doğurmuşdu və hərbi cinayəti törədənlərə, onun təşkilatçılarına, bilavasitə iştirakçılarına  qarşı olan sərt  ittihamlarla təsdiqini tapmışdı. Çoxsaylı insanların,İtaliya zabitlərinin güllələnməsində və yaxud fransız, niderland, norveçli girovların məhvində iştirakı olan almanlar lənətlənirdi.)

Stalin çıxışına davam edir: "Sovet İttifaqının ərazisində xüsusi amansızlığı ilə seçilən əməllərin,qətliamın və törədilən xüsusilə ağır cinayətlərin iştirakçıları cavabsız qalmayacaq. Elindən,  obasından məcburi didərgin düşənlər  yaşadıqları ərazilərə - yerlərinə qaytarılacaqlar. Zorakılıqlara məruz qalmış həmin xalqların iştirakı ilə də mühakimə olunacaqlar...

Qoy - əllərini günahsız  insanların qanları ilə  qızdırmaq istəyənlər,  müttəhimlər kürsüsündə oturmaqdan yayınmağa cəhd edənlər milyonlarla insanların cəsədləri qarşısında farağat dursunlar. Əks təqdirdə,  üç güclü koalisiya  ittifaqı  yəqin ki, belələrini dünyanın son nöqtəsində olsalar belə,  axtarıb tapacaq və ittihamçıların sualları qarşısında  acizanə, rəzil və məzlum vəziyyətdə  qalıb vəhşiliklərini etiraf edəcəklər”.

Nasist rejimin başçıları Moskva bəyannaməsinə gözlənilən cavabla reaksiya  verdilər. Milyonlarla radio dinləyiciləri qarşısında  hitlerizmə qarşı cəbhə yaratmış Sovet İttifaqını lağa qoyan Qebbels nasist rejiminə inanaraq “böyük –böyük”,  pafoslu danışırdı. Qəzet və jurnallara verdiyi  açıqlamalarında özünü üçüncü reyxin baş hüquqşünası sayan Frankın da dili açılmışdı. Heç nəyə əhəmiyyət vermədən vəhşiliyi və qəddarlığı ilə seçilən əməllərini işğal etdikləri ərazilərdə davam etdirirdilər.

Hərbi tribunalın iştirakçısı L.N.Smirnov da çıxışında demişdi: “1941-ci ildə  hərbi müstəntiq işlədiyim vaxtlarda Leninqrad cəbhəsinin birləşmiş hərbi hissələrində hitlerçilərin cinayət əməllərinin statistikasını şəxsən aparmaq mənə nəsib olmuşdu..  Müharibə müharibədir. Bütün iştirakçılar kimi mən də, cəbhədə çoxsaylı qətllərin şahidi olmuşdum. Amma, bizi  dəhşətə gətirən  və vahimə yaradan hitlerçilərin əməllərinin qurbanına çevrilənlər yox, acından ölənlər idi. Onlar  tədricən, hamının gözü qarşısında köməksiz, yardım diləyən yaşlılar və uşaqlardı.  Amma, heç nə bizi sarsıtmadı. Faşımızın üzərindən“ulayan” mərmilərdən qorxmadan blokada şəraitində aclıqdan dünyasını dəyişənlərin qisasını almaq üçün düşmənə nifrətimiz artırdı. Tox və alçaq qatillər Hitlerin total rejimini razı salmaq üçün hər gün Leninqradı atəşə tutur, məktəb və xəstəxanaları dağıdırdılar. Bu dəhşətləri yaşadıqca  Leninqrad alınmaz qalaya çevrilir və hər birimizə qələbə harayı gün kimi aydın görünürdü.

Etiraf edim ki, heç birimiz qələbə gününü görə biləcəyimizə o qədər də inanmırdıq, blokadadan salamat çıxacağımıza  əmin deyildik.  Dörd il sonra bütün dünyaya  görk olacaq Nyurinberq  prosesinin- tribunalın şahidi olacağımızı da gözləmirdik, ağlımıza da gəlməzdi...

Blokada dövründə Leninqrad 257 min avia bombalarına və ağır artileriya atəşlərinə məruz qalmışdı.Təkcə acından ölənlərin sayı dəhşət doğururdu -  632253 adam dünyasını dəyişmişdi.

Bəli, müharibə haqqında çox şey bilirdik, ancaq hamısını yox. İşğal olunmuş əraziləri faşist aqressorlarından azad etdikcə,hitlerçilərin ağlagəlməz əməllərinin şahidi olurduq və onların nə vaxtsa sərt hesaba çəkiləcəyinə şübhəmiz qalmırdı. Nyurinberq tribunalının başlanmasına  qədər hitlerçilərin insanlığa sığmayan hərbi cinayətləri dünyaya  artıq bəlli idi.  İbtidai istintaqin prosesual hərəkətləri ərəfəsində məlum olmuşdu ki,qazılmış 80 qəbrlərdə 135 min qadın, uşaq, kişi cəsədləri basdırılıb. Bu insanlar güllələnərək həyatdan  məhrum olanlar, başqa üsullarla – ürək dondurucu şəraitlərdə ölənlər idi. Smolenskdə heç vaxt rastlaşmadığım dəhşətlər də diqqətimdən yayınmadı,bu sarsıntılı anlar heç vaxt yaddaşımdan silinməz. İlk dəfə olaraq nasist həkiminin qeyri-insani hərəkətləri hüquqi təsdiqini tapırdı. Müttəhimlərdən biri,həkimin dərman üzrə köməkçisi Modişin ifadəsində  sovet əsirlərinə - zabit və əsgərlərinə qarşı inyeksiya yolu ilə zəhərli maddələrin (strotantin və mişyak) yeridilməsi aşkar olunmuşdu. Əsas həkim Raserinin də ifadəsi tükürpədici idi, barokamelarda eksperiment zamanı diri-diri buzlu suya atılmış,donmuş çoxlu meyitlər aşkar olunmuşdu...”

Müttəhimlər sırasında amansız, qəddar cinayətlərin icraçıları arasında “Moskva” şifrəsi altında eseslərlə bir yerdə (Smolensk torpağında)  ələ alınmış hərbiçilərimizin- zabitlərimizdən ibarət qrupların olması idi. Bu faşist ruhlu, xüsusi cəllad qruplarından ibarət hərbi hissələrdə “bizimkilərin”  bizim vətənə qarşı formalaşmış hərbiçiləriydi.

Hərbi cinayətkarların rəhbərlərinə qarşı formalaşan Nyurinberq Tribunalı beynəlxalq hüquq tarixində ilk beynəlxalq məhkəmə prosesi idi və hitlerizmin darmadağın edilməsindən  yarım il sonra başlanmışdı. Qanlı müharibənin ağrı-acıları qaysaq bağlamadan tribunalın isə başlaması sözün həqiqi mənasında sosial ədalətin təpədən dırnağa bərpası idi.Qısa müddət ərzində hərbi tribunalın nizamnaməsi və fəaliyyətinin reqlamenti işlənib hazırlanmışdı, faşistlərin cinayətkar başçılarının məsuliyyətə cəlb olunması üçün təkzib olunmaz sübutlar toplanılmışdı...

Prosesin başlanılmasına bir ay qalmış – 18 oktyabr 1945-ci ildə Berlində Beynəlxalq Hərbi Tribunalın Baş İttihamçılar Komitəsi tərəfindən Hitler partiyasının rəhbərliyi və imperiya hökumətinin, ali komandanlıq və Hitler hərbi qüvvələrinin baş gərargahının iyrənc taktikası ilə idarə olunan mütəşəkkil hərbi cinayətkar qruplar barədə müfəssəl ittiham aktı qəbul edilmişdi.

22 noyabr 1945-ci ildə prosesə sədrlik edənin  ittiham olunanlara “özünüzü müqəssir sayırsınızmı” sualına “yox” cavabının verilməsi də təəccüb doğurmurdu. ABŞ-dan olan Baş ittihamçının təqdim etdiyi sübutlar çox dəhşətli təəssurat yaratmış,hamını şoka salmış, “insanlar yuxularından məhrum olacaqlar”-ifadəsi doğrudan da zalda həyacanlı ovqata səbəb olmuşdu.

İkinci Dünya Müharibəsinin başlanmasından bir az əvvəl Hitler boş-boğazcasına söyləmişdi: “Dünyada  tam irqə mənsub olanların kiçik irqlərə qarşı mübarizəsi və ya,onlara qarşı qeyri-insani rəftarı dərman vasitəsi qədər vacibdir (Hitlerin sözü ilə “Mayn Kampt”).

Biz bunları məhv etmək texnikasını inkişaf etdirməliyik. Əgər, siz məndən “məhv etmək” və yaxud, digər irqləri məhv etmək adı altında nə demək və nə edəçəyimi bilmək  istəyirsinizsə cavab verirəm ki,aşağı irqə mənsub olanları,qurd və həşərat kimi artanları,  milyonları nəzərdə tuturam!”

Hitlerə məxsus olan  bu iqtibasları SSRİ-nin Baş itihamçısı R.A.Rudenko Nyurinberq prosesi zamanı çıxış nitqində söyləmişdi. Hitlerin və müttəfiqlərinin insanları fiziki cəhətdən məhv etməsi onların həyat kredosu və xislətlərinin qayəsi kimi hannibalizmin  prinsiplərilə üst-üstə düşürdü .Bunun üçün xüsusi texnika hazırlanmışdı, peşəkar “hitlerçi kadr dəstələri”nə insanların işkəncələrlə öldürülməsi  öyrədilir, onlara təlimatlar verilir,təlimlər keçirilirdi. Ordunun xüsusi tədbirləri, bir az sonra əmr tipinə uyğun “Haxt und nebel erlas” yəni “Dumanlı və Qaranlıq” və yaxud,  “Kuqal” –Güllə, “Barbarossa” planı əsasında SSRİ-yə və digər ölkələrə qarşı məkrli “ölüm”tədbirlər planı hazırlanmışdı.

Faşistlərin insana nifrəti, aqresiya proqramı, zəbt olunmuş ərazilərin “arzuolunmaz elementlər”dən təmizlənməsi, “total qorxunc”  proqramı tədricən həyata keçirilirdi. Bunun üçün amansızlığı, alçaldıcı, qəddarlığı,qeyri-adi “adamsızlaşma texnikası”ilə seçilən və öncədən icraçılar tərəfindən mənimsənilən bir proqram hazırlanıb həyata keçirilirdi. Kütləvi şəkildə gülləbaran edilmə metodikası hazırlanmış, “ürəyi məhv etmə”, “siklon” qaz kameralarından, ölüm düşərgələrindəki nəhəng peçlərdən istifadə edilir, yanmış, güllələnmiş və boğulmuş milyonlarla cəsədlər sənaye tullantıları kimi  basdırılırdı...

Hərbi tribunalın gedişi ərəfəsində ittihamçılara sübutların təqdim edilməsini təklif edən sədr, sözü Sovet ittihamçısı R.A. Rudenkoya “davam edin” deyir...

O, köksünü ötürərək dərindən ah çəkir və aramla danışır. Tribunala analoqu olmayan, tükürpədici faktlar  təqdim edir: “Qətlə yetirilənlərin saçlarından SS Qluksun direktivi əsasında isti corabların və digər geyimlərin hazırlanması  barədə məlumat var, yandırılan cəsədlərin külündən bağçılıqda istifadə edilmişdir... Qurudulmuş insan başlarından esesli cəlladların evləri ekzotik tapıntı kimi bəzədilirmiş. Sonra məruzəsinə davam edir:Cənablar! Yalnız Osvensimdə 7 ton baş tüklərinin preslənmiş şəkildə Almaniyaya daşınması faktı aşkar olunmuşdur. 

Sovet ittihamçılarının çıxışında Tribunala bəlli olan bu faktlardan başqa qeyri-adi sübutlar da var. Maddi sübutlar, sənədlər və şahid ifadələri əsasında məlum olmuşdur ki, Dansik Anatomik İnstitutunda insan bədənindən geniş istifadə olunmuş, sənaye miqyasında sabun istehsalı və insan dərisindən istifadə məqsədilə istehsala başlanılmışdır: “Tribunala sübut  növü kimi həmin sabunlardan xüsusi alətlərlə soyulmuş insan dərisinin (istifadəyə yararlı) müəyyən hissəsi təqdim edilmişdi.”

Tribunalın gedişində faşistlərin müvəqqəti işğal etdiyi Sovet, Polşa, Çexoslavakiya, Yuqoslaviya ərazilərində insanlıq əleyhinə olan saysız-hesabsız sübutlar barədə Sovet itihamçısı R.A.Rudenko və digər ölkələrin baş ittihamçıları tərəfindən ətraflı məlumat verilirdi.

SSRİ tərəfindən çıxış edən L.N.Smirnov da alman-faşist qəsbkarları tərəfindən Sovet İttifaqının dinc vətəndaşlarına qarşı 54.784 vəhşi aktların törədilməsini Tribunalın diqqətinə çatdırır: “Cənab sədr!Zati-Aliləri!Sovet tərəfinin ittihamında və mənim də təqdim etdiyim sübutlarda müharibənin bütün gedişi ərzində mənim vətənimin  əhalisi - qadınları  uşaqları və qocaları alman-faşist işğalçılarının ağlasığmaz, heç vaxt eşidilməyən,görünməyən və xüsusi amansızlığı ilə seçilən,dərəcəsi ölçülməz ağır cinayətlərinə, Barens dənizindən tutmuş Qara dənizə qədər məruz qalmışlar. Alman əsgərlərinin ayaqları hara dəymişsə, eseslər harda olmuşlarsa orada analoqu olmayan cinayətlər törədilib. Bu vəhşi niyyətli, mütəşəkkil hərbi cinayətkar  dəstələrin - alman-faşist qəsbkarlarının əməlləri qeyri adi, nadir  cinayətkar sistemlə həyata keçirilib. Qətllər heç vaxt tətbiq edilməyən üsullarla, yalnız faşizmə xas  vahid fəndlərlə icra olunub: Qaz kameralarının eyni olması,  zərərli vasitələrin kütləvi halda tətbiqi “siklon A” və ya “siklon B”, eyni tip və parametrlə tikilən  krematoriya  peçləri, eyni layihə üzrə planlaşdırılmış “məhv düşərgələri”, standart konstruksiyalı  “ölüm maşını”ilə... (almanlar bu “maşını” “qalaenvagen*”, sovet adamları isə “ürək boğan” adlandırırdılar). Bütün bunlar bir məqsədə xidmət edib: Ayrı-ayrı cəllad və qatilləri eyni  məqsəd ətrafında  birləşdirən qan içənlərin  vahid iradəsinin həyata keçirilməsinə və s...”

(*Qalaenvagen” müasir, yüksək komfortlu və yüksək dəyərə malik minik avtomobili Hitlerin II Dünya Müharibəsi dövründə Sovet xalqına - əsirlərinə qarşı “ölüm maşını” – “Qalaenvagen”-ölüm düşərgəsi adlandırılırdı.)

Amma bu cəlladlar öz əməllərini və təqsirlərini  təkzibolunmaz, unikal sübutlarla   bəşəriyyət qarşısında  tanımağa məcbur olmuşdular.  Almanların  hərbicinayətlərinin əsas təşkilatçıları  müttəhimlər kürsüsündə oturmalı olanlar - Hitler, Gebbels, Himler prosesin başlanmasına qədər artıq həyatda yox idilər...  Hitler intihar etmişdi...

Saysız cinayətlər barədə çıxışların stenoqramında, müttəhimlərin öz əli ilə yazdıqları gündəliklərində qeydlər də aşkar  olunmuşdu. Diqqət çəkən digər faktlara da tribunal önəm vermiş, iştirakçılar vahiməyə qapılmışdı.

Bütün alman faşistlərinin tanınmış hüquqşünası, “Rexsleyter” nüfuza malik,Alman hüquq akademiyasının prezidenti, işğal olunan Polşanın 1939-1945-ci illər ərzində general-qubernatoru Hans Frank Nyurinberqdə müqəssir kimi ittiham olunurdu. O,  Münxendəki çevrilişdən sonra Hitlerin şəxsi müdafiəçisi olmuşdu.Sovet ordusunun Polşaya hücumu zamanı faşist hərbiçiləri  və Frank  tələm-tələsik  Polşanı  tərk edərkən qatara səliqə ilə yığılmış 36 cilddən ibarət “gündəliyini”- vəhşi cinayətlərini əks etdirən   sənədli sübutları daşımağa cəhd etmişdi.

 Onun Varşavadakı insanlığa zidd cinayətləri cildlərə də sığmamışdı...

Prosesin başlanğıcında Frank bəzi hərbi müttəhimlər kimi özünə inanaraq elan edilən ittihamı rədd etmişdi. Son sözündə isə Allaha çağırış edərək, iştirakçıları  humanist olmağa, xristian rəhimdilliyinə əməl etməyə çağırmış və tövsiyə etmişdi ki,onunla humanist davransınlar. Beynəlxalq Hərbi Tribunal qarşısında qorxaraq  gözlərini qara eynəyin altında gizlədən manyak bir Hitlerçi dayanmışdı. Frankın son sözü, rəhimdilli olmağa çağırışı çox qəribə səslənirdi. Mərhəmətdən uzaq olan general indi, mərhəmət gözləyirdi... Kimdən, hansı üzlə? Bəs, tarix yaratdığından  utanmazdımı?

Faşist qan içənləri üzərində bir ilə yaxın davam edən Hərbi Tribunal bütün prosesual zəmanətlərə riayət etməklə davam etmişdi. İttiham olunanların hər birinin müdafiəsi peşəkar alman vəkilləri tərəfindən həyata keçirilirdi. Müdafiəçilər peşəkarlıqlarından geniş istifadə etsələr də, ittihamın  səhih mənbələrə söykənən sübutları  qarşısında aciz qalıb başqa söz tapa bilməmişdilər. Hitlerin, Himlerin və Gebbelsin ölümü aşkar idi. Dördüncü müttəhim –Borman qiyabi şəkildə Tribunala verilmişdi.

31 avqust 1946-cı ildə Beynəlxalq Hərbi Tribunal iclaslara xitam verib hökm çıxarmaq üçün fasilə elan etdi.

Müttəhimlər kürsüsündə mənəviyyatı  itirilmiş (qırılmış) 20 hərbi cinayətkar ittiham olunurdu. Bunlar insani keyfiyyətlərdən uzaq olanlar, irqi nifrətçiliyin,  terrorun və zorakılığın canlı simvolu idilər.Bu insanlar Hitlerin yaxın silahdaşları kimi zaman-zaman dünyanı müharibə ocağına çevirmək və tədricən dünya dövlətlərini öz imperiyası altına almaq planı – xülyası ilə yaşamışdılar. Artıq onların nə şəxsi taleyi, nə də  keçmişi bəşəriyyət üçün heç bir əhəmiyyət kəsb etmir,maraq doğurmurdu...Sosial ədalət bəşəriyyətin gözü qarşısında zəfər çalırdı...

Bu insanlar dünya durduqca bütün bəşəriyyətin yaddaşlarında hannibalizmin tərəfdarı, vəhşi, irqçi, insanlığa qənim kəsilən cəllad obrazında xatırlanacaqlar.

Hərbi Tribunal beynəlxalq ədalət mühakiməsinin tarixində ilk proses idi.  Tribunalın tərkibi sülhsevər və azadlıqsevər ölkələrin, mütərəqqi dövlətlərin iradəsini ifadə edirdi. İnsanlıq cinayətkarları əməllərinə görə cavab verməyi tələb edir, ittihamçılar isə ittiham edirdi. 29-30 iyul 1946-cı ildə SSSRİ-nin Baş ittihamçısı R.A.Rudenko  son çıxışı zamanı üzünü prosesə sədrlik edən, Böyük Britaniya Birləşmiş Krallığının və Şimali İrlandiyanın nümayəndəsi Cettri Lorensə tutaraq: “Cənab Sədr! Hazırki proses elə bir şəraitdə həyata keçirilir ki, müttəhimlərin, xüsusilə ağır xə xüsusi amansızlığı ilə seçilən, ağılasığmaz cinayətlərə görə ittiham olunan cinayətkarların   müdafiəsi üçün bütün zəruri, beynəlxalq hüquq normaları ilə qorunan zəmanətlər həyata keçirilib. Müttəhimlər öz ölkələrində ədalət mühakiməsinin bütün qanuni formalarını, məhkəmə icraatının bütün prinsiplərini, insanlığa xas hər cürə mədəni davranışlarını məhv etmişlər, üzərindən çarpaz xətt çəkmişlər.  Lakin, bu bir həqiqətdir ki,beynəlxalq məhkəmə prosesi bu üzdəniraq şəxslərin müdafiəsi bütün hüquqi zəmanətlərə riayət etməklə  təmini edilir.

Əgər, məhkəmədə müttəhimlərin onlara elan olunan ittihamlar təsdiqini tapıbmı və yaxud, təqsirləri sübuta yetirilibmi sualına cavab sorulsa, qətiyyətlə deyə bilərik ki, bəli! Məhkəmə istintaqı nəticəsində ittihamlar tam sübuta yetirilib! Buna heç kimin zərrə qədər şübhəsi qalmasın! Bu cinayətlər cilalanmış sübutlarla təsdiqini tapıb, nə müttəhimlərin ifadələri,nə də vəkillərinin prosesual mülahizələri bu vəhşi obrazlı subyektlərin əməllərini “yüngülləşdirə və zərərsizləşdirə” bilmədi, bu mümkün olmadı. Çünki, həqiqət təkzib  olunmaz!

Bu gün, əks–səda doğuran məhkəmə  prosesinin nəticəsi və bir il davam edən gərgin zəhmətimizin gücü də yalnız həqiqətlə, ədalətli mühakimə ilə yekunlaşdı.”

Daha sonra Smirnov davam edir: “Məhkəmə istintaqı zamanı o da məlum oldu ki,   faktlar sanki özü danışır.Görmək istədiyimiz, lakin eşitmək istəmədiyimiz hitlerçilərin aqressiv xarakteri ilə törədilən amansız əməllərin qurbanları heç vaxt yaddaşımızdan silinməz. Müharibə adətlərinə, qanun və qaydalarına zidd olan metodlarla döyüş taktikası vahimə və dəhşət doğurur. Müttəhimlər kürsüsündə əyləşib ayaqlarının ucuna baxanların müdafiəçiləri bəraətverici, əməllərini yüngülləşdirən hallar barədə heç nə deyə bilmədilər, hüquqi məntiqə uyğun cəzanı yüngülləşdirən bir söz tapa bilmədilər. İttihamçılar və mühakimə edənlər müqəssir olunanların dili ilə söylədiklərinə yox, gözlərinin “dediklərinə” inandılar, faktlara söykəndilər.Şərəfli hakimlər! Gözlər yalan söyləməz, fakt da həmişə faktlığında qalır. Bəziləri isə  susdular, artıq həyatda olmayan Hitleri suçladılar. Axı, susmaq da razılıq ifadəsidir!... “

Bəli, bu insanlar nə söyləyə bilərdilər? Əgər Osventimin komendantı Rudolf Gess meyitlərin qızıl  dişlərini çıxarmaqla məşğul idisə, imperiya naziri  Valter Funk cəsədlərdən qopardıqları qızıl dişləri və digər qızıl  zinət əşyalarını zirzəmidə olan imperiya bankına məxsus xüsusi seyflərdə saxlayırdısa, niyyəti və marağı bu istəyə köklənmişdisə nə söyləmək olardı?!

Müttəhim Gering Hitler Almaniyasında Fürerdən sonra ikinci adam idi. O,  geniş səlahiyyətlərə malik mühüm vəzifələri həyata keçirirdi.Almaniya İmperiyasının müdafiə üzrə Nazirlər Şurasının sədri, Almaniya iqdisadiyyatının diktator rəhbəri və hərbi hava qüvvələrinin baş komandanı idi.

Almaniya imperiyasına müxalif  olan qüvvələrin zorakılıqla məhv edilməsi planı,“Polisin tapançasından atılan hər bir güllə, mənim gülləmdir, kimsə onu adam öldürmək  hesab edirsə,  deməli onu mən öldürmüşəm”sözləri də ona məxsus idi.1

3 iyul 1934-cü ildə Hitler Reyxstaqda çıxış edərkən Geringə olan etibarını və inamını gizlətməmişdi: “Gering özünün dəmir yumruğu ilə milli sosialist dövlətin inkişafına sarsıdıcı zərbə endirmişdi”. Məhz  Gering –Rozenberq, Keytel və Bormanla birlikdə Leninqradı yer ilə bir edib Finlandiyaya ərməğan etmək planını hazırlayıb Hitlerə təqdim etmişdilər. Yəhudilərin də kütləvi şəkildə məhv edilməsi ideyası Geringə məxsus idi.

Hitlerçilər tərəfindən müharibə illərində RSFSR-da 1.793000, Ukrayna SSR-nin ərazisində 4.497000, Belarusiya SSR-nin ərazisində 2.198000, Latviya SSRİ-nin ərazisində  644000, Litva SSR-nin ərazasində 666000, Estoniya SSR-nin ərazisində 125000, Moldaviya SSR-nin ərazisində isə 64000 adam güllələnərək məhv edilmişdi.

SSRİ-ni hərbi tribunalda  təmsil edən Rudenko son ittiham məruzəsində heç bir hüquqşünasa xas olmayan məharət və bacarıqla,səhih sübutlarla cilalanmış məntiqli fikirlərini Tribunala çatdırmışdı: “Hitlerin 16 sentyabr 1941-ci il əmrilə hər öldürülən almana görə 80-100 kommunistdən qisas alınmalı idi. Bu qanlı sənədlər əsasında Alman faşist düşərgələrində nə qədər hərbi əsirlərin məhv edilməsi Tribunala dəqiq məlum deyil. Tribunalın 21 yanvar 1946-cı ilin axşam  iclasında şahid qismində dindirilən lampın verdiyi ifadəsini,Maythayzer düşərgəsində Hitlerin yaxın silahdaşı Himmler üçün əyləncə xatirinə 50 sovet zabitələrinin görünməmiş işgəncələrə məruz qalmalarını da eşitdik. Şahid Blaxın da ifadəsini  yaxşı xatırlayırsınız. 1944-cü ilin baharında 94 ali və yüksək rütbəli sovet zabitlərinin xüsusi amansızlıqla güllələnib məhv edilməsini nifrət hissi ilə dinləməyə məcbur olduq. Cənab Sədr!Onlar Sovetə məxsus hərbi xarakterli məlumatları vermədiklərinə görə güllələnmişdilər. Dəhşət deyilimi?

Keytelin 16 dekabr 1942-ci il direktivini də unutmaq olmaz. O direktiv “bandalarla mübarizə” adlanırdı.Yəni,müttəhim Keytel belə məlumat vermişdi ki, məhdudiyyət qoyulmadan, qadın və uşaqlara rəhm etmədən,döyüşməyən,döyüşçü sayılmayan günahsız insanları, yaşlıları,sorğusuz-sualsız məhv etməkdən söhbət gedir. İfadə verən digər Hitlerçi Lekult da Keytelin göstərişi əsasında fəaliyyət göstərdiyini təsdiqləyir. Təkcə o,  1200 sovet adamlarını güllələmiş,bu “fəallığa və sədaqətə” görə ona vaxtından əvvəl “ober yefreytor”rütbəsi verilmiş, şərq medalı ilə təltif edilmişdi”.

Şərəfli hakimlər! Mən diqqətinizi 336 saylı SSRİ-yə aid sənədə də cəlb etmək istəyirəm. Siz, bu sənədi xatırlayırsınız. Həmin sənəddə admiral Kanaris Keytelə hərbi əsir düşərgələrində hökm sürən özbaşınalıqlardan-Əsirləri ac qoymaq, kütləvi güllələmə halları və s. danışmışdı...Sovet hərbi əsirlərilə kim necə istəmişsə, elə də davranıb. Hətta faşist kəşfiyyatının anası (atası yox) Kanaris məsuliyyətdən qorxaraq,çəkinərək hədsiz və görünməmiş özbaşınalıq faktlarından yan ötə bilməmiş, ümumi qəbul olunmuş müharibə qaydalarına zidd hərəkət etmişdi...

Siz həmçinin,  Keytelin məruzəsindəki həmin tüküpərdici faktlarla bağlı “Mən, bu sayaq tədbirləri bəyənirəm və müdafiə edirəm”-dərkənarı ilə də tanışsınız. Cənab hakimlər! Mən, bu tribunalda feldmarşal rütbəli ali bir zabitin özünü Hitlerin sıravi əsgəri sayan müttəhim Keyteldən soruşmuşdum: Siz, dərkənarınızla minlərlə silahsız əsgərlərin, əsir düşmüş sovet əsgərlərinin ölümünü sanksiyalaşdırmısınız. Bu doğrudanmı belədir? Keytel bu faktı etiraf  etməyə məcbur olmuşdu. Artıq, bircə belə fakt feldmarşal Keytelin insanlığını,iç və həqiqi üzünü açır, əsil həqiqəti təsdiqləyir. Keytelin müdafiəsi üçün hüquq normalarına söykənən“əsaslı” faktları qəbul etmək ağıla sığmır, minlərlə insanın qanına qanlı əli ilə imza atmış müttəhim Keytelin məsuliyyəti yüngülləşdirilə bilməz.

Müttəhim İodle də Hitlerin və Keytelin Sovet  Sosialist Respublikaları İttifaqına quldurcasına basqını, əraziləri işğal edib, onu darmadağın etmək barədəki aktından xəbərdar idi. Müttəhim İodlun “əsgər  şərəf və ləyaqəti” sözü təəccüb doğuran ifadələrdir. Onun Leninqradı, Moskvanı və Sovet İttifaqının digər şəhərlərini məhv etməsi haqda imzaladığı əmrində söyləyəcəyim bir ifadə yer almışdı.1 dekabr 1941-ci ildə Hitlerin yanındakı yığıncaqda heç kim İodlenin söylədiyi təkrarolunmaz, aşağılayıcı fonda çıxış etməmişdi: “Alman ordusu Sovet patriotlarını başıaşağı asacaq, sonra da onları dörd yerə  böləcək...”

Zati Aliləri! Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının xalqları adından bu məhkəmədəki çıxışım bitir. Müttəhimlərə elan olunan ittihamlar tam sübuta yetirilib. İnsanlığa-bəşəriyyətə tam məhəbbət naminə, dünya və sülhü xilas etmək məqsədilə canlarını fəda etmiş milyonlarla əsgər və zabitlərin, günahsız insanların, qocaların, qadınların və uşaqların  adından  gələcək nəslin firavan çalışması və yaşaması naminə Mən,ədalət mühakiməsinin hər bir iştirakçısını bütün müttəhimlərə heç bir  mərhəmət göstərmədən və güzəştə getmədən,məhdudiyyət qoyulmadan yüksək-müstəsna cəza tədbirinin – ölüm cəzasının tətbiqinə çağırıram. Belə hökm,  bütün sağlam düşüncəli,sülhsevər və humanist insanlar tərəfindən yüksək məmnunluqla qarşılanacaq.”

Prosesin davam etdiyi bir il ərzində alınmış 38.000 ifadələrə 155000 adam imza atmış, 403 açıq məhkəmə iclasları keçirilmişdir...

Bundan sonra müttəhimlərə son söz verilmişdi. Son sözlərdə qəribə ifadələr səslənmişdi: Məs: Polşa xalqının cəlladı,  hüquqşünas Hans Frank işğal olunmuş Polşanın general qubernatoru kimi ilk əmri girovların sözsüz güllələnməsi ilə bağlı olmuşdu.

O,Tribunaldakı son sözündə Hitleri “baş müttəhim” adlandırmışdı. Hitlerizm siyasi ağılsızlıq və sərsəmlik, məhv etmə və ölüm yolu, avantüra yoludur - demişdi.Amma,çox gecikmiş ifadə idi,ikrah doğururdu,nifrətlə dinlənilirdi...

Digər müttəhim Yulius Streyxer də “səmimi peşimanlığı” biruzə verərək yəhudilərin məhv edilməsini artıq həyatda  olmayan,əməlinin dərəcəsini anlayıb intihar edən Hitlerin üzərinə atırdı: Valter Funk isə özünü məmur kimi dövlətə xidmət etdiyini, və “əməli vəzifə borcudur” - demişdi. Digər müttəhimlər  isə cəzalarını yüngülləşdirmək üçün hərəkət və hərəkətsizliklərini“siyasi səhv” adlandırmışdılar.

Almaniyanın hərbi naziri  müttəhim Spayer isə son  sözündə :"Mənim və Hitlerin yalnış siyasəti alman xalqına bərpa olunmayan, tarixin  yaddaşından heç vaxt silinməyən,ölçüyə sığmaz ziyan və damğa vurdu. Alman xalqı dünya durduqca Hitlerə nifrət edəcək, bütün bədbəxtliklərin səbəbkarı kimi onu lənətləyəcəklər..."

1 oktyabr 1946-cı ildə Beynəlxalq Hərbi Tribunala  sədrlik edən Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığın Lord hakimi Cetri Lorensin sədrliyi, Böyük Britaniyanın və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığının şərəfli hakimi Norman Birkettin (sədrin müavini), SSRİ-dən olan ədliyyə general-mayoru  İ.T. Nikitçenkonun, SSRİ-dən olan podpolkovnik A.F.Volçkovanın, ABŞ-dan olan Frensis Bidlanın,ABŞ-dan olan Con C.Parkerin (tribunalın sədr müavini) Fransa Respublikasından  (tribunalın üzvü) Anri Donnedye de Vabranın (professor, tribunalın üzvü) və Fransa Respublikasından olan Rober Falkonun  (tribunalın üzvü) habelə, baş ittihamçıların: ABŞ-dan olan Robert Ceksonun (hakim) SSRİ-dən R.A.Rudenkonun (ikinci dərəcəli dövlət ədliyyə müşaviri), Böyük Britanya və Şimali İrlandiya Birləşmiş Krallığından Xartli Sonkrossanın və (kral ailəsinin vəkili, parlament üzvü ) Fransa Respublikasından Sampetye de Ribanın,29 müdafiəçinin iştirakı ilə qəbul və elan olunmuş hökmə əsasən 13 nəfərə asılmaqla ölüm cəzası tətbiq edilmiş, 2 nəfərə ömürlük həbs, 10 il azadlıqdan məhrum olmaq cəzasına 1 nəfər, 20 il azadlıqdan məhrum olmaq cəzasına 2 nəfər, 1nəfər isə 15 il azadlıqdan məhrum olmaq cəzasına məhkum olunmuşlar.

Hökm 4 nüsxədə -rus, ingilis və fransız dillərində tərtib edilir. Bütün mətnlər autentikdir və eyni gücə malikdir.

Əfv olunmaq barədə vəsatətlər Tribunalın Baş katibliyi vasitəsilə aktın elan olunduğu andan 4 gün sonra Almaniya Nəzarət Şurasına verilə bilər.

İmza:  Beynəlxalq hərbi tribunalın üzvləri,   1 0ktyabr 1946-cı il

Proses başladı,                                                 20 noyabr 1945-ci il.

Bunları yazmaqda və ictimaiyyətə çatdırmaqda məqsədim var, əziz oxucular!Həmin dövrdə Hitlerizmə qarşı Beynəlxalq Hərbi Tribunalın yaradılması, onun Nizamnaməsinin qəbulu çevik həyata keçirilmişdi.Amma uzun illər ermənilərin başqa dövlətlərin havadarlığı və hərbi dəstəyi ilə Azərbaycan ərazilərinin işğal etməsi,soydaşlarımıza qarşı bu gün də Hitlerizm siyasətinə və hannibalizmə xas xüsusi amansızlığı ilə seçilən rəftarlarını gözlər görmür,harayımızı eşitmirlər, BMT TŞ-nın qətnamələrini 20 ildən artıqdır ki, qulaqardına vururlar.Erməni faşistlərinin girovluğunda olan övladlarımızın hər gün pozulan hüquqlarının müdafiəsinə reaksiya verən yoxdur.Girov,əsir götürülən yeni-yetmələrimizin yaşının nə qədər olmasını təsəvvür edin!

Onlar-biçarə həmvətənlərimiz, hər gün insan alveri cinayətlərinin tərkibini yaradan hallarla istismar olunurlar.Hamının gözləri kor,qulağı kar,ürəkləri də möhürlənib sanki.Bu,necə dünyadı,necə humanistlikdi Allah! “Qeyd şərtsiz boşaldılmalıdır”...deyən fövqəl dövlətlər və Təhlükəsizlik Şurasının üzvləri niyə susur?BMT bu qədərmi zəifləyib,müdafiəyə ehtiyacı var? Qənaətim belədir ki,BMT-nin siyasi gücü artıq tükənib,iradəsi cilovlanıb,ziyasını qapıblar,hamılıqla tanınmış beynəlxalq normalar qarşısında farağat dayanan dövlətlərin sırası da pozulub.

Dövlətin sərhədi pozulur,ərazisinə basqın edilir,işğala məruz qalır,beynəlxalq öhdəliklərə müstəsna hörmətsizlik edilir,dövlətlərin daxili işlərinə müdaxilə edilir və s.amma,BMT susur.Qınamağa dəyməz. Sözü keçmir. Təşkilat ömrünü yaşadı demək.Dünyanın yeni bir beynəlxalq təşkilata ehtiyacı var.

Diqqət edin, əziz həmvətənlər!Bu gün də Ermənistanda Azərbaycanlı girovlar, əsirlikdə olanlar,olmazın işgəncələrə məruz qalanlar var. Dünya ictimaiyyətinə bütün məlumatlar,işgəncələri  təsdiqləyən təkzibolunmaz sübutlar,sənədli filmlər təqdim edilir. Lakin Birləşmiş Millətlər Təşkilatının məsələ ilə bağlı  Hərbi Tribunalın təsis edilməsinə, ədalətin bərpasına heç bir istəyi yoxdur. Müsəlman ölkələrinin inkişafını istəmirlər!Hanı İraq,hanı Suriya,hanı Liviya? Pakistanı, qədim Misiri, Yusif Peyğəmbərin məmləkətini baxın, nə günə qoydular!?Nəticə çıxartmalıyıq,ciddi və sağlam nəticə. Biz bir-birimizə qardaş, həm də bacı qardaşıq. Ayıq və sayıq olaq. Bizi özümüzlə əzməsinlər!

Təkcə  Xocalıda, Kəlbəcərdə, Laçında, Ağdərədə, Ağdamda və digər işğal olunmuş ərazilərimizdə yaşayan soydaşlarımıza qarşı insanlıq əleyhinə törədilən ağlasığmaz cinayətlər, qətliam heç bir ölçüyə sığmaz.Çıxış yolumuz bir bayraq ətrafında sıx birləşməkdir.Qorunan sabitliyi göz bəbəyimiz kimi qorumalı,müdafiə qüdrətimizi möhkəmləndirməli,düşmənə dincəlməyə imkan verməməliyik.  Biz, bir yerdə daha güclüyük! Milli birliyimiz, milli barışığımızdan asılıdır.

26 fevral 1992-ci ildə ermənilər eyni ilə Hitlerin davranışları və əmrləri ilə üst-üstə düşən “şəhərləri xarabazara çevirmək, yer üzündən silmək, milləti, azərbaycanlıları tamamilə və ya qismən məhv etmək, öldürmək” və s. kimi vəhşi tapşırıqları Ermənistanın sabiq prezidentləri və bu günkü rəhbərliyi vermişdi. Ocağı sönmüş Xocalının 106 qadını, 63 nəfəri uşaq, 70 nəfəri ahıl olmaqla 800-ə yaxın sakin rəhmsizcəsinə qətlə yetirilmiş, 500 nəfərdən çox şikəst olmuş,1300 nəfər əsir götürülmüş,təhqirlərə, amansızlığa, alçaldıcı istismara məruz qalmışdır. 150 nəfərin taleyi barədə hələ də məlumat yoxdur. Ümumiyyətlə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zamanı 20 min soydaşımız (bəlkə də çox) yaralanmış, 4 mini əsir düşmüş, təhsil, mədəniyyət, səhiyyə, tarixi abidələr  vandalizmlə dağıdılmışdır.

İnsanlıq tarixində Xocalı, Kəlbəcər və digər işğal olunmuş ərazilərdəki qətliamı Xatın, Xerosima, Naqasaki, Uqanda və alman faşistlərinin sovet xalqına və sovet ölkələrinin vətəndaşlarına, yəhudilərə qarşı törədilən vəhşiliklərilə  eynidir. 1991-ci ildə tarix təkrarlandı.  Amma təkrarlanan qətliamın əsas təçkilatçılarını ittiham etmək üçün hələ də Beynəlxalq  Hərbi Tribunal yaradılmır. BMT-nin Ermənistanın sabiq rəhbərliyinə  Azərbaycan vətəndaşlarına qarşı, vəhşiliklərinin əsas təşkilatçılarını və icraçılarını  məsuliyyətə cəlb etmək məqsədilə  əlahiddə Beynəlxalq Hərbi Tribunal  təsis edilmir,Nizamnaməsi qəbul olunmur.

Cənablar! İnsan hüquq və azadlıqları beləmi qorunur?.

Sonda ağlıma qəribə bir fikir gəldi. Zamanında “Nisbilik Nəzəriyyəsini” dünyaya təklif edən  Albert Eynşteynin nə vaxtsa qızı Lieseri Eynşteynə yazdığı məktubu yadıma düşdü. “Gizli məktub” bəlkə də Tanrıya ünvanlanmışdı. Axı, O, Allaha – Fövqəl Güc və Sevgi sahibinə  inanırdı.

Eynşteynə görə dünyada nifrəti, eqoizmi, xəsisliyi, insanlara qarşı laqeydliyi tamamilə məhv edəcək, yetərincə güclü bir qurğu, irqçiliyə, dinə və mənsub olduğu  dövlətə  fərq qoymadan  hamıya şamil olunacaq “Sevgi bombası”nı yaratmağa (kəşf etmək)ehtiyac var. Dünya buna qadir olmasa da dünya proletarlarının  hər biri güclü sevgi generatorunu zatən özündə daşıyır. Deməli, biz birləşərək “Sevgi bombası”nı da ixtira edə bilərik. Bununla da insanların qəlbindəki nifrət sevgi ilə əvəzlənər-Allah sevgisi ilə. Sevginin dövləti, qitəsi, sərhədi və çərçivəsi olmur ki,... Vətənə, vətən uğrunda ölən şəhidlərimizə, girovlarımıza olan sevgidən faydalanıb düşməndən də sevgi ilə qisas alaq!...

Bir sıra dövlətlər vaxtında Azərbaycanın yolunu kəsməsəydi kim bilir,Biz harda olardıq!...

Lap sonda:

..Bu millətin səbri böyük,

Dözür,dözüm həddinəcən,

Dözür, dözüm səddinəcən,

Dözür:dözüm xəttinəcən...Sonra...daha sonra olmur...

Bu sətirlər xalq şairimiz Məmməd Araza məxsusdur.Daha sonra, şair ağlaya-                  - ağlaya yazdığı misralarında millətə ağlama deyir. Ağlama demək asanmış, şair!...

Şair ağlamağı məsləhət görmürdü.Qorxurdu ki,millət sına.İçimizdən yanaq,ağı deyək, amma sınmayaq,kallaşmayaq dərdimizi adiləşdirməyək-deyirdi şair... Hamımıza ağlamamaq və sınmamaq, kallaşmamaq arzusu ilə...

"AzPolitika.info"

Şərhlər

Müəllifə 2019-02-16 11:06:18

Xocalı hadisələrinin baş vermə səbəbləri,əsl sifarişçi və iştirakçılarının dəqiqləşdirilməsinin bu günə qədər aparılaraq aydınlaşdırılmadığı çox şeylərdən xəbər vermirmi?Keçən illər ərzində buna niyə cəhd edilmədiyinin səbəbi bəllidirmi?Təkcə ümumi sözlərlə ermənistanı günhlandırmaq nə qədər doğrudur? Hyumberq prosesini yaratmağı istəyən qüvvələr varmı?Təkcə ağlamaqla iş bitmir!

Əhməd 2019-02-16 11:06:18

Hörmətli yazar hüquqşünas-publisist Şəmsəddin bəy bilindiyi kimi hər hansı cinayət prosesual işin başlanması üçün zərərkənin idaa ilə müraciəti olmalıdır. Siz sualı belə qaldırın Qarabağ və ətraf rayonlarında baş vermiş hadisələrə (işğala) görə Azərbaycan dövləti, dövlət kimi bu günə kimi ermanistan dövlətini neyə görə Beynəlxalq Haqqa məhkəməsinə verməyib. Bu bir başa Xarici İşlər və Ədliyyə nazirliyinin işidir. Ağlamaq lazım deyil necə deyərlər səndən hərəkət məndən bərəkət olmalıdır, yəni niyə beynəlxalq Haqqa məhkəməsinə müraciət olunmayıb, bunu hər yerdə YAP hökümətindən soruşmaq lazımdır. Ukrayna Krımın işğalına görə rusiyanı işğalçı kimi məhkəməyə verdi, baxmayaraq ki, rusiya nüvə silahım var mən hər şey edərəm desədə beynəlxalq məhkəmə rusiyanı işğalçı olduğu barədə qərar qəbul etmişdi. Müvafiq qərar olduqdan sonra tribunalda qurular və ermənilərdən vəşilikləridə soruşula bilər.

vidadi göyçə 2019-02-16 11:06:18

Uca yaradanın köməyi ilə və inşallah deməkdən başqa bir iş bilmir bu millət uca yaradan köməy hələ ki erməniyə edir çünki onlar hərəkətdədir biz isə divanda oturub uca yaradandan allah əkbərdən nəsə istəyirik

Bəhram Qarabaglı 2019-02-16 11:06:18

Hörmətli müəllif, dəyərli məqalənizdə Ermənistandan qovulmuş milyonlarla azərbaycanlı ailələrinin və tarixin ən vəhşi-silahsız əhaliyə qarşı hərbi Qarabag genosidini çox qısa, "epizodik" də olsa vermisiniz. Hüquq publisisti kimi Sizdən "Qarabag münaqişəsi"nə daha ciddi münasibət gözlənilir. BMTdən öncə hər epizod üzrə R.Ceksondan dəqiq-sənədli Azərbaycan İttihamları hazır olmalıdır! Məhkəmə xərcləri heç bir məxarici layihədən baha olmayacaq. Vətənə siyasi qiymət deyil, alovlanan sevgi gərəkdir!

vidadi goyce 2019-02-16 11:06:18

shemseddin muellim bu fikirlere ve yaziya gore size coz sag olun deyirem,muharibe canileri mutleq cezalanmalidirlar,ermenileri uca yaradanin komeyile oz cezalarini alacaqlar,inshshallah.amma bu stalinde bir adam olmayib,hitlerin bir bashqa formasi idi

OQTAY 2019-02-16 11:06:18

"Niyə müsəlmanların kütləvi qırğını, faşizmə xas işkəncələrlə bəşəriyyətin daş divarına həkk olunan Xocalı, Kəlbəcər,Zəngilan, Laçın…Ermənilərin Qarabağ soyqırımı ilə bağlı qeyri-insani əməlləri barədə Beynəlxalq Hərbi Tribunal yaradılmır" TRIBUNAL YARATMAQ ÜCÜN GƏRƏK ERMƏNİYƏ QALİB GƏLƏSƏN NECƏ SSSR ALMANİYAYA QALİB GƏLƏN KİMİ.SÜLH YOLU İLƏ TRİBUNAL OLMUR.

Son yazılar


Новости

8 Часто задаваекмых вопросов по поводу вспышки короновируса

Вспышка коронавируса, сосредоточенная в Китае, развивается с головокружительной скоростью.В последние дни Россия и Сингапур закрыли свои границы с Китаем, и Всемирная организация здравоохранения объявила о вспышке чрезвычайной ситуации в области общественного здравоохранения. Между тем, правительство США резко усилило свой ответ - выпустило консультативную помощь на самом высоком уровне, изолировало 195 граждан, эвакуированных из Китая, и временно запретило въезд иностранным гражданам, недавно прибывшим в Китай. С учетом того, что число случаев заболевания резко возросло, достигнув 3 февраля более 17 000, с 362 смертельными случаями и масками для лица, вылетевшими с прилавков магазинов, неудивительно, что вопросы - и страхи - циркулируют вокруг 2019-нКоВ, как известно о вирусе. Однако для большинства людей в США нет причин для беспокойства. И хотя разобраться в рисках с новым быстро распространяющимся патогеном сложно, эксперты по инфекционным болезням могут помочь нам разобраться с этим. Здесь приведены ответы на самые острые вопросы о новом коронавирусе и его рисках. 1) Что это за новый коронавирус и каковы симптомы? Коронавирусы - это большое семейство вирусов, которые обычно поражают дыхательную систему. Название происходит от латинского слова corona, означающего корону, из-за остроконечной бахромы, которая окружает эти вирусы. Большинство заражают животных, таких как летучие мыши, кошки и птицы. Известно, что только семь, включая 2019-нКоВ, SARS и MERS, заражают людей. Считается, что атипичная пневмония перешла от летучих мышей к людям в Китае; MERS превратился из летучих мышей в верблюдов для людей на Ближнем Востоке. Никто не знает, откуда появился 2019-нКоВ. На данный момент считается, что он совершил скачок от животных в Ухане, Китай, городе с 11 миллионами, в конце прошлого года. Но исследователи все еще пытаются выяснить его точное происхождение. Что касается симптомов: два из семи коронавирусов, поражающих человека, SARS и MERS, могут вызывать тяжелую пневмонию и даже смерть в 10 и более 30 процентах случаев соответственно. Но другие приводят к более легким симптомам, таким как простуда. На данный момент мы знаем, что 2019-nCoV может убить, но не ясно, как часто или как его смертность сравнивается с SARS и MERS. Снизил ли Китай эпидемию коронавируса на ранней стадии? По данным Центров по контролю и профилактике заболеваний, большинство пациентов сейчас начинают с лихорадки, кашля и одышки. Ранний отчет, опубликованный в The Lancet, предоставил еще более подробную информацию. Было обследовано подмножество первых 41 пациента с подтвержденным 2019 нКоВ в Ухани.Наиболее распространенными симптомами были лихорадка, кашель, мышечные боли и усталость; реже были головная боль, диарея и кашель слизи или крови. У всех были пневмонии и аномалии легких при компьютерной томографии. Что касается тяжести заболевания: 13 пациентов были госпитализированы в ОИТ, а 6 умерли. К 22 января большинство (68 процентов) пациентов были выписаны из больницы. Совсем недавно появились сообщения о людях с очень легкими симптомами, например, о четырех случаях на юге Германии. Есть также свидетельства бессимптомных случаев. Возможно, что когда мы узнаем больше, 2019-нКоВ будет больше похож на грипп, чем на SARS. Это потому, что инфекционные заболевания, как правило, выглядят более серьезными, когда их впервые обнаруживают, поскольку люди, появляющиеся в больницах, как правило, самые больные. И уже новый вирус кажется менее смертоносным, чем как SARS, так и MERS. 2) Как распространяются коронавирусы? Мы еще не знаем, как именно распространяется 2019-нКоВ, но у нас есть много данных о том, как MERS, SARS и другие респираторные вирусы передаются от человека к человеку. И это главным образом из-за воздействия капель от кашля или чихания. Поэтому, когда инфицированный человек кашляет или чихает, он выпускает спрей, и если эти капли попадают в нос, глаза или рот другого человека, они могут передать вирус, сказала Дженнифер Нуццо, эксперт по инфекционным заболеваниям и старший ученый в Центр безопасности здоровья Джона Хопкинса. В более редких случаях человек может опосредованно подхватить респираторное заболевание, «прикасаясь к каплям на поверхности, а затем прикасаясь к слизистым оболочкам» во рту, глазах и носу, добавила она. Вот почему мытье рук является важной мерой общественного здравоохранения - постоянно, особенно во время вспышки. 3) Должен ли я путешествовать во время этой вспышки?   Турист, одетый в респираторную маску у фонтана Треви в центре Рима 31 января 2020 года. Итальянское правительство объявило чрезвычайное положение, чтобы предотвратить распространение нового коронавируса после подтверждения двух случаев заболевания в Риме. Филиппо Монтефорте / AFP через Getty Images И CDC, и Госдепартамент выпустили свои высокопоставленные предупреждения о поездках в Китай, советуя американцам избегать поездок туда на данный момент. (Эти рекомендации могут измениться по мере развития вспышки, поэтому продолжайте проверять их.) И это не только потому, что существует риск заражения этим новым вирусом. Сейчас многие авиакомпании отменяют или сокращают рейсы в Китай, частично из-за снижения спроса. «Меня больше беспокоит непредсказуемость реакции [вспышки] на данный момент», - сказал Нуццо. «Не было бы весело поехать в Китай и как-то там застрять. И возвращаясь, вы будете подвергнуты дополнительному скринингу.» Безопасно ли путешествовать во время вспышки коронавируса? Специалист по инфекционным заболеваниям объясняет. Но люди, обеспокоенные путешествиями, должны помнить, что эти рекомендации ориентированы на Китай, где эпидемия в настоящее время разворачивается. На данный момент 99 процентов приходится на материковый Китай. И более половины из них в Хубэй. «Риск заражения этой инфекцией за пределами Хубэя и, действительно, за пределами Китая, удивительно низок», - сказал Исаак Богох, профессор Университета Торонто, который изучает, как воздушные путешествия влияют на динамику вспышек, включая новую коронавирусную инфекцию. Люди с вирусом были обнаружены в других странах, поэтому ВОЗ объявила вспышку чрезвычайной ситуации в области общественного здравоохранения. Но на сегодняшний день это в основном путешественники из Китая. «Мы можем подсчитать количество людей, которые никогда не сталкивались с Хубэем или Китаем, которые были заражены этим вирусом одной или двумя руками», - сказал Богох. «Поэтому, если люди путешествуют [за пределами Китая,] ваш риск близок к нулю процентов». Что если вам нужно путешествовать и вы сидите рядом с больным? Богоч сказал, что даже не время паниковать. «Была проведена определенная работа по изучению риска заражения инфекционными заболеваниями в результате авиаперелетов. Риск заражения респираторной инфекцией воздушным транспортом по-прежнему чрезвычайно низок ». Риск возрастает, если вы оказались в шести футах от человека с респираторной инфекцией. Но даже там простая близость не обязательно означает, что вы поймаете что-нибудь. Вместо этого, чем более заразен человек, и чем дольше вы сидите рядом с ним, тем выше ваш риск. Если вы не находитесь рядом с человеком очень долго или не очень заразны, тем ниже риск. И опять же, маловероятно, что у больного даже есть коронавирус. 4) Я все еще беспокоюсь о новом коронавирусе. Что я должен сделать, чтобы защитить себя? Купить маску?   Люди носят медицинские маски в качестве меры предосторожности против коронавируса, прогуливаясь по Нью-Йорку 30 января 2020 года. Tayfun Coskun / Anadolu Agency by Getty Images В США риск для населения в настоящее время считается низким. И почти каждый эксперт в области здравоохранения, с которым говорил Вокс, сказал, что нет убедительных доказательств в поддержку использования масок для лица для профилактики заболеваний среди населения в целом. Маски полезны только в том случае, если у вас уже есть респираторная инфекция и вы хотите свести к минимуму риск ее распространения среди других людей или если вы работаете в больнице и находитесь в прямом контакте с людьми с респираторными заболеваниями. (Кроме того, есть сообщения о том, что маски и другие материалы принадлежат медицинским работникам, чтобы оставаться в безопасности.) Как технические компании пытаются справиться с мошенничеством по поводу коронавируса? Вот почему CDC советует против использования масок для обычных американцев. «Вирус не распространяется в широких кругах общества», - объяснила Нэнси Мессонье, директор Национального центра иммунизации и респираторных заболеваний CDC, на брифинге для прессы 30 января. Но люди все равно копят их по неправильным причинам. По словам Мессонье, лучшее, что вы можете сделать, чтобы предотвратить всевозможные болезни, это «вымыть руки, прикрыть кашель, позаботиться о себе и следить за информацией, которую мы предоставляем». 5) Как насчет случаев, когда люди распространяют вирус до того, как у него появятся симптомы? Разве это не беспокоит? У нас есть лучшее доказательство того, что вирус может распространиться до того, как у человека появятся симптомы, из Германии. Там, как известно, четыре человека имеют вирус. Вспышка была выявлена ​​в Баварии 27 января, когда немецкому бизнесмену был поставлен диагноз. Он встречался с коллегой-женщиной, который приезжал из Шанхая и имел вирус, но не знал об этом. Женщина только начала чувствовать симптомы - такие как лихорадка и кашель - после того, как она покинула Германию, и через несколько дней после встречи с немецким бизнесменом. Это говорит о том, что она, возможно, передала вирус человеку, прежде чем узнает, что она больна. К 28 января три сотрудника бизнесмена были диагностированы с вирусом, согласно сообщению случая Нового английского медицинского журнала. У одного был контакт с женщиной из Шанхая; двое других, похоже, получили вирус от немецкого бизнесмена. «Тот факт, что бессимптомные люди являются потенциальными источниками инфекции 2019-нКоВ, может потребовать переоценки динамики передачи текущей вспышки», - пишут авторы исследования. Но они также подчеркнули, насколько легкое заболевание оказалось у немецких пациентов. И возникает вопрос о том, действительно ли женщина была без симптомов и насколько бессимптомный риск представляет собой для общественного здравоохранения. «Даже если бы были случаи бессимптомной передачи этогоинфекции, как правило, это будут редкие случаи, и почти со всеми другими инфекциями дыхательных путей, известными человечеству, это не люди, которые ведут эпидемию », - сказал Богох. 6) Означает ли заявление ВОЗ, что коронавирус является глобальной чрезвычайной ситуацией в области здравоохранения, означает, что это станет смертельной пандемией?   Генеральный директор ВОЗ Тедрос Адханом Гебреесус (справа) вместе с руководителем Программы ВОЗ по чрезвычайным ситуациям в области здравоохранения Майклом Райаном на пресс-конференции после Комитета по чрезвычайной ситуации ВОЗ, на которой обсуждается вопрос о том, является ли новый коронавирус международной чрезвычайной ситуацией в области здравоохранения, 30 января 2020 года в Женеве. Фабрис Коффрини / AFP через Getty Images Объявление ВОЗ «чрезвычайной ситуации в области общественного здравоохранения, имеющей международное значение», или PHEIC, не означает, что это станет смертельной пандемией. Вместо этого PHEIC - это политический инструмент, который агентство может использовать, чтобы попытаться предотвратить пандемию - привлечение внимания к серьезной угрозе заболевания, вовлечение мирового сообщества в скоординированные ответные меры на вспышку, мобилизация ресурсов и предоставление странам рекомендаций о том, как реагировать, и остановить распространение болезни через границы. Генеральный директор агентства Тедрос Адханом Гебреесус очень четко заявил, что они объявили тревогу в качестве меры предосторожности: агентство обеспокоено потенциальным ущербом, который может нанести вирус в странах с более слабыми системами здравоохранения, и призвало международное сообщество оказать помощь. Он подчеркнул, что подавляющее большинство случаев по-прежнему в Китае, и что Китай быстро принял меры по контролю над вспышкой. Два ключевых вопроса, которые определят, станет ли вспышка коронавируса пандемией Хотя есть случаи, по крайней мере, в 23 других странах, они не превратились в локальные вспышки. Так что на данный момент CDC и ВОЗ все еще называют это вспышкой. Однако очень скоро эксперты в области здравоохранения могут определить, что в Китае достаточно случаев, чтобы назвать вспышку эпидемией. И если заболевание будет продолжать распространяться локально в других странах, оно может перерасти в пандемию (которая определяется как эпидемия, распространяющаяся на два или более регионов мира). «Это очень, очень трансмиссивно, и почти наверняка это будет пандемия», - сказал New York Times доктор Энтони Фаучи, директор Национального института аллергии и инфекционных заболеваний. «Но будет ли это катастрофическим? Я не знаю." Это подводит нас к вопросу о смертельности: мы еще не знаем, насколько смертельна эта болезнь. Если взять текущее количество смертей и разделить его на число известных случаев, «смертность от случаев составляет 2 процента, а в первые дни она снизилась с 3 процентов», - говорит Говард Маркел из Мичиганского университета, изучающий вспышки.«И если он будет действительно очень низким, мы, вероятно, скажем - как мы это делали в Мексике в 2009 году со свиным гриппом - что это нечто очень похожее, если не менее смертельное, чем обычный сезонный грипп». Так что, как только будет обнаружено больше таких легких или бессимптомных случаев, этот вирус может выглядеть гораздо менее пугающим. «Мы живем [с] и терпим большое количество респираторных вирусов, - сказал Нуццо, - некоторые из них даже более передаваемы, чем оценки, которые люди придумали для этого - но они не попадают в заголовки». новый коронавирус выглядит менее серьезным, добавила она, «возможно, мы отходим от сдерживания вируса как цели до минимизации его распространения». 7) Есть ли риск возникновения вспышки в моем городе?   Две женщины в лицевых масках 31 января 2020 года в Ньюкасл-апон-Тайн, Англия. Некоторые из лучших исследований по этому вопросу принадлежат Богочу и его коллегам. В последние пару недель они провели отличные исследования в городах, наиболее уязвимых к новым коронавирусным инфекциям. Что такое большой вынос? Это действительно Восточная Азия и Юго-Восточная Азия, которые наиболее подвержены риску. Исследователи - из Оксфордского университета, Университета Торонто и Лондонской школы медицины и тропической гигиены - использовали данные 2019 года от Международной ассоциации воздушного транспорта, чтобы найти все города Китая, которые приняли в течение февраля не менее 100 000 пассажиров из Ухани в течение февраля. Апрель. Затем они смоделировали, как болезнь могла распространиться из этих городов, если они столкнулись с локальными вспышками. Вот 15 из 50 лучших направлений, в которых могут наблюдаться вспышки (также обратите внимание на число IDVI - Индекс уязвимости к инфекционным болезням - число. Это показатель способности страны управлять инфекционными заболеваниями. Баллы ближе к нулю означают, что они меньше подготовлены.)   Оксфордский журнал медицины путешествий: «Никто не удивится, если в Европу и США будет экспортировано больше дел», - сказал Богоч. «Но места, в которых будет наибольший объем и количество экспортируемых инфекций, будут в центрах Восточной Азии и Юго-Восточной Азии». 8) Когда это закончится? Как объяснил мой коллега Брайан Резник, эта вспышка может быть прекращена несколькими способами. Возможно, меры общественного здравоохранения - быстрое выявление случаев заболевания, изоляция зараженных людей - остановят распространение этого коронавируса. (Вот что остановило распространение атипичной пневмонии в 2003 году.) Поскольку это зоонозная болезнь, исходящая от животного, поиск и устранение этого источника также поможет. Или, может быть, будет изобретена вакцина или противовирусный препарат, чтобы обуздать более широкую эпидемию (хотя это, вероятно, займет годы). Наконец, есть вероятность, что вирус просто вымрет.«Вспышки болезней напоминают пожары», - пишет Резник. «Вирус - это пламя. Чувствительные люди - топливо. В конце концов огонь сгорает сам, если у него кончается растопка. Вспышка вируса закончится, когда он перестанет находить подверженных заражению людей ». Существует также шанс, как сказал Нуццо Вокс, что это просто становится одной из болезней в обращении, которые обычно заражают людей. Какое беспокойство снова зависит от того, насколько серьезным окажется 2019nCoV.

Проблема климата и насколько её сложно решить

Все варианты обмена Сталелитейщик. Работа с доменной печью для производства стали и чугуна. Эта часть была впервые опубликована в октябре 2019 года и была слегка обновлена. Климатические активисты любят говорить, что у нас есть все решения, которые нам нужны для борьбы с климатическим кризисом; нам не хватает только политической воли. Хотя с точки зрения политики это действительно так - у нас, безусловно, достаточно решений, чтобы начать работу и вносить большие изменения, но с технической точки зрения это неправильно. Истинное поражение от изменения климата будет означать получение чистых нулевых выбросов углерода и в конечном итоге отрицательных выбросов. Это означает обезуглероживание всего. Каждый сектор экономики. Каждое использование ископаемого топлива. И на самом деле, есть некоторые сектора, некоторые виды использования ископаемого топлива, которые мы еще не знаем, как обезуглерожить. Возьмем, к примеру, промышленное тепло: чрезвычайно высокотемпературное тепло, используемое для производства стали и цемента. Это не сексуально, но это важно. На тяжелую промышленность приходится около 22 процентов глобальных выбросов CO2. Сорок два процента из этого - около 10 процентов глобальных выбросов - поступают от сжигания с целью производства большого количества высокотемпературного тепла для промышленных продуктов, таких как цемент, сталь и нефтехимия. Чтобы поместить это в перспективу, промышленное тепло на 10 процентов больше, чем выбросы CO2 всех автомобилей в мире (6 процентов) и самолетов (2 процента) вместе взятых. Тем не менее, подумайте, сколько вы слышите об электромобилях. Подумайте, как много вы слышите о стыдливом полете. Теперь подумайте, сколько вы слышите о ... промышленном тепле. Не очень, я думаю. Но дело в том, что сегодня практически все это сжигание происходит на ископаемом топливе, и существует очень мало жизнеспособных низкоуглеродных альтернатив. По разным причинам промышленное тепло будет одним из самых крепких орешков с точки зрения выбросов углерода. И мы даже не начали.   Цементный завод в сумерках. Цементный завод в сумерках. Getty Images Некоторый свет пролился на это слепое пятно с выпуском в конце 2019 года двух докладов Хулио Фридмана, исследователя из Центра глобальной энергетической политики (CGEP) при Колумбийском университете (среди многих предметов в длинном резюме). Первый доклад, в соавторстве с Чжиюань Фаном и Ке Тангом из CGEP, посвящен текущему состоянию промышленной тепловой технологии: «Низкоуглеродистые тепловые решения для тяжелой промышленности: источники, варианты и затраты сегодня». Второй, в соавторстве с группой ученых для Форума «Инновации для прохладной земли» (МИЭФ), представляет собой дорожную карту по декарбонизации промышленного тепла, включая набор политических рекомендаций. В этих отчетах их много, но я предполагаю, что ваше терпение к промышленному теплу ограничено, поэтому я свел его к трем разделам.Во-первых, я кратко расскажу о том, почему промышленное тепло так трудно декарбонизировать; во-вторых, обзор доступных вариантов обезуглероживания; и в-третьих, некоторые рекомендации о том, как двигаться вперед. Почему промышленное тепло является такой неприятной углеродной дилеммой Есть причина, по которой вы мало слышите о промышленном тепле: потребители не покупают его. На этом рынке преобладают крупные, малоизвестные промышленные фирмы, которые работают вне поля зрения общественности. Таким образом, в отличие от электричества или автомобилей, существует небольшая перспектива продвижения рынка через популярный потребительский спрос. Политики должны будут сделать это самостоятельно. И это будет нелегко. Крупнейшими промышленными источниками выбросов являются цементная, сталелитейная и химическая промышленность; также внесли заметный вклад в переработку, удобрения и стекло. Как группа, эти отрасли имеют три примечательные особенности. Во-первых, почти все они являются предметом мировой торговли. Их цены не установлены внутри страны. Они конкурируют с оптимизированными цепочками поставок по всему миру с минимальной наценкой. Внутренняя политика, которая повышает цены, может привести к «утечке углерода» (то есть компаниям, которые просто переезжают за границу, чтобы найти более дешевую рабочую среду и условия эксплуатации). Более того, некоторые из этих отраслей, особенно цемент и сталь, особенно ценятся национальными правительствами за их рабочие места и их последствия для национальной безопасности. Политики опасаются любой политики, которая может оттолкнуть эти отрасли. «В качестве одного из признаков, большинство цемента, стали, алюминия и нефтехимических продуктов получили экологические отказы или были политически освобождены от углеродных ограничений, - говорится в отчете CGEP, - даже в странах с жесткими углеродными целями.   Печь на алюминиевом литейном заводе. Печь на алюминиевом литейном заводе. Getty Images / Культура РФ Во-вторых, они включают оборудование и оборудование, рассчитанное на срок от 20 до 50 лет. Доменные печи иногда доходят до 60. Это крупные, долгосрочные капитальные вложения, с относительно низким товарооборотом. «Немногие промышленные объекты демонстрируют признаки скорого закрытия, особенно в развивающихся странах, - говорится в отчете CGEP, - что делает проблематичным развертывание заменяющих объектов и технологий». По крайней мере, решения, которые могут работать с существующим оборудованием, будут иметь преимущество. В-третьих, их эксплуатационные требования являются строгими и разнообразными. Общим для всех них является то, что им требуется большое количество высокотемпературного тепла и высокий «тепловой поток», способность поставлять большое количество тепла стабильно, надежно и непрерывно. Простои в этих отраслях невероятно дороги. В то же время конкретные требования и процессы в этих отраслях сильно различаются.В качестве примера можно привести сталь и чугун с использованием доменных печей, в которых сжигается кокс (форма «приготовленного» угля с высоким содержанием углерода). «Кокс также обеспечивает углерод в качестве восстановителя, выступает в качестве структурной опоры для удержания рудной нагрузки и обеспечивает пористость для растущего горячего газа и тонущего расплавленного железа», - говорится в отчете CGEP. «Из-за этих многочисленных ролей прямая замена сжигания кокса на альтернативный источник технологического тепла нецелесообразна». Цементная печь работает несколько иначе, как и реакторы, которые приводят в действие химические превращения, как и стеклодув. Разнообразие конкретных эксплуатационных характеристик затрудняет повсеместную замену промышленного тепла. Каждая из этих отраслей потребует своего решения. И это должно быть решение, которое не сильно увеличивает их расходы или, по крайней мере, предпринимает шаги по защите их от международной конкуренции. Вариантов на сегодняшний день не так много, чтобы говорить о. Варианты обезуглероживания промышленного тепла ограничены Каковы альтернативы, которые могли бы обеспечить высокую температуру и высокий тепловой поток с меньшими или нулевыми выбросами углерода? Отчет не является оптимистичным: «Путь к чистой эмиссии углерода для промышленности не ясен, и сегодня только несколько вариантов кажутся жизнеспособными». Альтернативы можно разбить на пять основных категорий: Биомасса: биодизель или щепа могут быть сожжены напрямую. Электричество: «резистивное» электричество можно использовать, например, для питания дуговой печи. Водород: технически это подкатегория электричества, так как она получена из процессов, приводимых в действие электричеством; он производится паровым риформингом метана (SMR) для производства «серого» водорода с интенсивным выбросом углерода, SMR с улавливанием и хранением углерода для получения «голубого» водорода, или электролизом, вытягивающим водород непосредственно из воды, чтобы сделать низкоуглеродистым « зеленый »водород. Ядерная энергия: Атомные электростанции, как обычные реакторы, так и новые реакторы третьего поколения, выделяют тепло, которое можно переносить в виде пара. Улавливание и хранение углерода (УХУ): Вместо того, чтобы обезуглероживать сами процессы, их выбросы CO2 могут быть уловлены и захоронены, либо CO2 непосредственно от источника тепла («тепло CCS»), либо CO2 от всего предприятия («CCS с полным оборудованием» «). Все эти варианты имеют свои трудности и недостатки. Ни один из них не близок к паритету затрат с существующими процессами. Некоторые из них ограничены интенсивностью тепла, которое они могут производить. Вот разбивка:   Требования к промышленной температуре Некоторые варианты ограничены конкретными требованиями конкретных производственных процессов.Цементные печи лучше работают с плотным внутренним топливом; резистивное электричество на внешней поверхности также не работает. Но самые большие ограничения - это затраты, когда новости несколько разочаровывают по двум причинам. Во-первых, даже самые перспективные и жизнеспособные варианты существенно повышают эксплуатационные расходы. И, во-вторых, варианты, которые в настоящее время являются наименее дорогими, не совсем те, которые могут предпочесть экологи. В отчете много говорится о методологии сравнения затрат по технологиям, но главное, что следует иметь в виду, является то, что эти оценки являются предварительными. Они включают в себя различные оспариваемые предположения, а реальные данные о производительности часто недоступны. Так что все это нужно взять с крошкой соли в ожидании дальнейших исследований. Тем не менее, вот примерное сравнение стоимости:   Сравнение стоимости промышленных вариантов отопления Вы можете заметить, что большинство синих полос, низкоуглеродистых вариантов, слишком дорого. Единственно доступными являются ядерный и синий водород. Водород является наиболее перспективной альтернативой С точки зрения способности генерировать высокотемпературное тепло, доступности и пригодности для различных целей, водород, вероятно, является ведущим кандидатом среди альтернатив промышленного тепла. К сожалению, уравнение затрат на водород не является хорошим: чем оно чище, тем оно дороже. Самый дешевый способ получения водорода, способ, которым сейчас производится около 95 процентов его, - это паровой риформинг метана (SMR), который реагирует пар с метаном в присутствии катализатора при высоких температурах и давлениях. Это чрезвычайно углеродоемкий процесс, поэтому «серый водород». Выбросы углерода от SMR могут быть уловлены и захоронены с помощью CCS (хотя сегодня они редки). Как видно из диаграммы выше, этот вид «голубого водорода» является самой дешевой низкоуглеродной альтернативой высокотемпературному промышленному теплу. «Зеленый водород» получают электролизом, используя электричество для отделения водорода от воды. Если это сделано с безуглеродной энергией, это также безуглеродное. Существует несколько различных форм электролиза, в которые нам не нужно вмешиваться. Главное, что нужно знать, это то, что они дорогие - наименее дорогой в два с лишним раза дороже голубого водорода.   Затраты на водород Вот упрощенная диаграмма затрат, чтобы сделать эти сравнения более понятными:   Промышленные затраты на тепло Примечание. Эти цифры отражают то, «что можно сделать сегодня на существующих объектах». В отчете CGEP подчеркивается, что «авторы не сбрасывают со счетов будущий потенциал для более дешевых систем». Подробнее об этом позже. На данный момент, в первом приближении, все доступные низкоуглеродистые альтернативы существенно повышают стоимость промышленных тепловых процессов по сравнению с базовым уровнем. И вот что действительно важно: в большинстве случаев улавливать и закапывать СО2 в этих процессах дешевле, чем переключать системы на низкоуглеродные альтернативы. CCS часто дешевле альтернатив с низким содержанием углерода Взять цементную продукцию. Для него требуется температура не менее 1450 ° C, поэтому единственными возможными вариантами являются водород, биомасса, резистивный электрический или CCS. Вот как бы они увеличили затраты на производство цемента («клинкера»):   затраты на производство цемента Как видите, каждая низкоуглеродистая альтернатива повышает затраты более чем на 50 процентов по сравнению с базовым уровнем. Единственные, которые не повышают его более чем на 100 процентов, - это CCS (только от источника тепла), синий водород или резистивный электрический в местах с чрезвычайно дешевой и обильной не содержащей углерода энергией. Альтернативой, которую предпочитают климатические ястребы, безуглеродный вариант, который лучше всего подойдет для большинства применений, является зеленый водород. Но это в настоящее время повышает затраты между 400 и 800 процентами. Ситуация примерно такая же для стали:   Стоимость стали И так далее, от химикатов до стекла и керамики; Практически в каждом случае самое дешевое решение по обезуглероживанию в ближайшей перспективе заключается только в улавливании и захоронении выбросов углерода. Конечно, это только в среднем. Фактические затраты будут зависеть от географии - есть ли подходящие места захоронения для CO2, дешевый ли природный газ, есть ли поблизости много воды или ветра - но нет никакой простой правды о сегодняшних альтернативах промышленного тепла: что такое зеленый не очень выполнимо, а то, что выполнимо, не очень зелено. Вот качественный график, который пытается понять эти отношения.   Промышленное отопление Что наиболее выполнимо - это справа. Что самое дорогое, так это топ. На данный момент в этом правом нижнем допустимом / дешевом квадранте не так много, кроме голубого водорода. В отчете подчеркивается, что эти начальные технологические рейтинги являются «в лучшем случае временными» и «весьма спекулятивными, неопределенными и условными.«Нужно понимать гораздо больше о стоимости и целесообразности этих вариантов. Их относительная привлекательность может быстро измениться с развитием технологий. Что приводит нас к рекомендациям. Как сделать зеленое промышленное тепло дешевле, а дешевое промышленное тепло зеленее Фридманн несколько раз подчеркивает, что одним из самых ясных результатов всего этого исследования является необходимость проведения дополнительных исследований. Доступные данные по промышленным альтернативным источникам тепла являются редкими и противоречивыми, и существует несколько попыток сравнить затраты по категориям. Самая насущная необходимость - это дополнительный анализ и исследования. Тем не менее, есть путь вперед. В документе МИЭФ рассматривается вышеупомянутая информация, а затем предлагается ряд политических рекомендаций. Первое и самое важное - это усиление государственной поддержки исследований и разработок (НИОКР). Именно здесь сообщение «у нас есть решения, в которых мы нуждаемся» может быть контрпродуктивным. Да, нам нужно немедленно начать развертывание доступных чистых технологий в масштабе. Но нам также необходимо уделить внимание тем секторам экономики, которые мы еще не знаем, как обезуглерожить. Мы должны определить перспективные технологии, как это делают эти отчеты, и начать сознательно работать, чтобы снизить их стоимость. По крайней мере, США нужно увеличить свои ежегодные расходы на исследования в области чистой энергии (около 15 миллиардов долларов) примерно в десять раз, создать некоторые региональные и отраслевые исследовательские центры и привлечь партнеров из промышленности для ускорения процесса коммерциализации. Во-вторых, промышленное тепло - это та область, где государственные закупки могут сыграть огромную роль - правительства закупают большое количество стали, бетона и химикатов. «Стандарты закупок, в которых предпочтение отдается продуктам с наименьшим содержанием встроенного углерода, могут привести к значительным изменениям в промышленном поведении», - говорится в докладе МИЭФ. В-третьих, правительство должно помочь компенсировать возросшие затраты на альтернативы с помощью фискальных субсидий, будь то кредитные гарантии, прямые гранты, льготные тарифы или что у вас есть. Общественные деньги нужны, чтобы двигаться вперед. В-четвертых, для многих альтернатив требуется новая инфраструктура (например, электрические или водородные трубопроводы), и правительство может помочь в ее создании.   Коробка передач Нужно больше таких, наверное. Shutterstock Пятое (примечание: не первое, пятое): цена на углерод будет ускорять все. Непонятно, насколько высокой должна быть цена, чтобы полностью компенсировать дополнительные затраты на альтернативы - в некоторых приложениях она, вероятно, будет неосуществимо высокой, поэтому все же потребуется политика в конкретных секторах - но любая цена вообще поможет.В-шестых, для защиты от международной конкуренции со стороны стран с более низкими стандартами тарифы на углерод могут взиматься с импортируемых промышленных товаров с более высоким содержанием углерода. В-седьмых, всегда есть хорошие старомодные мандаты: правительство может просто потребовать отказа от использования ископаемого топлива в этих секторах. Наконец, добровольные отраслевые ассоциации могут содействовать распространению знаний и передового опыта среди компаний, в то время как министерство по чистой энергии на международном уровне может сделать то же самое среди стран. Как ясно из этого списка, многое предстоит сделать, прежде чем «у нас есть все необходимые решения» в секторах тяжелой промышленности. Есть и другие сектора, которые по-прежнему трудно обезуглерожить (судоходство, тяжелые грузы, самолеты), и все они выиграют от такой же политики. Нам нужно развернуть то, что мы знаем, и узнать больше о том, чего мы не знаем одновременно. Последнее замечание об электрификации Эти два отчета могут показаться про-CCS, но это не главное, что нужно от них отнять. Даже если это правда, что CCS является самым дешевым текущим вариантом декарбонизации для некоторых отраслей и секторов, он просто не будет доступен во многих областях. И в долгосрочной перспективе цель все еще должна состоять в том, чтобы по возможности искоренить ископаемое топливо, сделав альтернативы более осуществимыми и менее дорогостоящими. Единственное технологическое решение с потенциальным путем снижения кривой затрат до уровня конкурентоспособности с ископаемым топливом (по правильной цене) - это электрификация. Приведенные выше диаграммы показывают две вещи об электрификации промышленного тепла. Во-первых, резистивное электричество - это единственный низкоуглеродистый вариант промышленного тепла, конкурирующий с CCS или голубым водородом, и только в этом случае чистое электричество чрезвычайно дешево и в изобилии. И, во-вторых, единственная действительно безуглеродная, неограниченная, универсальная альтернатива - это зеленый водород, который требует обильных возобновляемых источников энергии. Оба приводят доводы в пользу абсолютной необходимости удешевления чистой электроэнергии. В текущих ценах и с современными технологиями у полностью или в основном возобновляемой сети будут проблемы с промышленным теплом, которое требует огромных, интенсивных количеств энергии, надежно и непрерывно поставляемых. Некоторые промышленные приложения могут вовремя сместить свои потребности, чтобы приспособиться к возобновляемым источникам энергии или сделать их процессы прерывистыми, но большинство не могут. Им нужна управляемая, управляемая сила.   Электродуговая печь. Электродуговая печь.Getty Images / iStockphoto Построение энергосистемы на основе возобновляемых источников энергии, которая могла бы обслуживать тяжелую промышленность, потребовало бы гораздо более дешевого и энергоемкого хранилища, большей и лучшей передачи, более интеллектуальных счетчиков и приборов и лучшего реагирования на спрос, но, прежде всего, это потребовало бы чрезвычайно дешевого и обильного углерода. бесплатное электричество. Все становится проще, если чистая энергия становится дешевле. Это верно для резистивного электричества, это верно для зеленого водорода, и это верно почти для всех трудных для декарбонизации секторов. Дешевое, обильное, чистое электричество - это единственный путь к действительно устойчивой энергетической системе, объединенной вокруг энергосистемы и свободного обмена электронами. Технологии экологически чистой энергии угрожают разрушить энергосистему. Вот как он может адаптироваться. Хотя CCS может быть самым дешевым доступным вариантом для некоторых секторов сегодня, это не может быть конечным пунктом назначения; это должно быть временным. Нам необходимо максимизировать количество CO2, которое мы извлекаем из воздуха, и закапывать его, снижая концентрацию в атмосфере и минимизируя количество, которое мы выделяем. Это может быть неосуществимо в ближайшее время, но в некоторых временных масштабах должно преобладать электричество (и водородное топливо, которое оно может создать). Таким образом, стоит добавить последний кусочек политической рекомендации, о чем явно не говорится в отчете МИЭФ: сделать электроэнергию без выбросов углерода дешевле, любыми необходимыми средствами. Расширить налоговые льготы на возобновляемые источники энергии и расширить их на другие технологии экологически чистой энергии; принять национальный стандарт экологически чистой энергии; пройти отраслевые стандарты производительности; строить междугородние линии электропередачи; использовать государственные закупки; исследования и коммерциализация передовых ядерных и геотермальных технологий; исследовать новые русловые гидроэлектростанции; и ради бога, назначьте цену на углерод. На безуглеродном электричестве держите педаль на полу. Даже когда речь идет о промышленном тепле, которое является настолько сложным, чувствительным к ценам и разнообразным в применении - где CCS может быть лучшим краткосрочным способом - все еще остается верным, что снижение затрат на чистую электроэнергию делает все проще в долгосрочной перспективе. «Дайте мне точку опоры и место, чтобы стоять, - сказал древний математик Архимед, - и я переверну мир».«Дешевое, обильное, безуглеродное электричество - точка опоры для рычага Архимеда, точка рычага, которая делает возможным перемещение остального мира