Əfqanıstandakı “Taliban” rejimi əsas maraqlı tərəflərlə müzakirələr aparır, eyni zamanda şirkətləri ölkənin böyük təbii sərvətlərini inkişaf etdirməyə dəvət edir.
“AzPolitika.info” xarici KİV-ə istinadla xəbər verir ki, “Taliban” rəhbərliyi həmçinin ümid edir ki, Əfqanıstan təbii ehtiyatlarından pul sıxıntısı olan iqtisadiyyatın qaçılmaz çöküşünü dayandırmaq üçün istifadə edə bilər.
“The Frontier Post” yazır ki, Əfqanıstanın təbii sərvətləri təkcə kəmiyyətcə böyük deyil, onların bəziləri çox nadirdir və yüksək texnologiyaya əsaslanan qlobal iqtisadiyyat üçün vacibdir. Əfqanıstanda böyük miqdarda dəmir filizi var, bəlkə də dünyada dördüncü ən böyük ehtiyatdır. Amerika Birləşmiş Ştatları (ABŞ) Geoloji Xidməti (USGS) və Əfqanıstan Geoloji Xidmətinin (AGS) məlumatına görə, təkcə dəmir və mis ehtiyatları 700 milyard dollar dəyərində ola bilər. Əfqanıstan Boliviyadan sonra ikinci ən böyük litium ehtiyatına malikdir, o dərəcədə ki, bəzi ekspertlər Əfqanıstanı litiumun Səudiyyə Ərəbistanı adlandırırlar. Litium mobil akkumulyatorlar üçün vacib komponent olduğundan və qarşıdan gələn elektrik avtomobil inqilabı əsasən litiumdan asılı olacağından, qlobal iqtisadiyyat özünün “litium dövrünə” qədəm qoymağa hazırlaşır.
Əfqanıstanda həmçinin qızıl, neft, təbii qaz, uran, boksit, kömür, nadir torpaq, xrom, qurğuşun, sink, qiymətli daşlar, talk kükürd, travertin, gips və mərmər kimi əhəmiyyətli ehtiyatlar var. Bu ehtiyatların çıxarılması üçün bütün planlar və imkanlar onilliklər boyu davam edən müharibələr və siyasi qeyri-sabitlik nəticəsində itirilib. Əşrəf Qəni hökuməti bir dəfə bu resursların çıxarılması üçün siyasət sənədi təqdim edib. Bu sənədə əsasən, hökumət onlayn məlumat bazası yaratmağa çalışıb. O, bu resursları sektorlara, alt sektorlara və tikinti materialları, sənaye mineralları və qiymətli metallar kimi maraqlara böldü. Hökumət bu resurslardan istifadə etmək üçün hüquqi baza təmin edir. Sənəddə yeni nazirlik - Mədən və Neft Nazirliyinin yaradılması təklif edilirdi. 2017-ci ildə ABŞ Sülh İnstitutu (USIP) bu resursların sənaye səviyyəsində necə talan edildiyinə dair xüsusi hesabat dərc edib. Hazırda “Taliban” hökuməti bu resursları inkişaf etdirmək üçün əsas maraqlı tərəflərlə müzakirələr aparır. İndiyədək bir konsepsiya sənədi təqdim etməsələr də, “Taliban” liderləri şirkətləri Əfqanıstanın təbii sərvətlərini inkişaf etdirməyə dəvət edir.
Dənizə çıxışı olmayan bir ölkə kimi Əfqanıstan ixrac iqtisadiyyatına çevrilmək üçün qonşularından asılıdır. Bir çox səbəblərə görə Pakistan ticarət və idxalın çox hissəsi üçün ən əlverişli ölkə olaraq qalıb. Amerika geoelminin məlumatına görə, hətta 1993-cü ildə Çin nadir torpaq elementləri istehsalının 38 faizi ilə 1-ci, ABŞ isə qlobal miqyasda 33 faizlik hasilatla Çindən sonra ikinci yerdə idi. Eyni dövrdə Avstraliyanın payı 12 faiz, Hindistan və Malayziyanın isə hər biri 5 faiz təşkil edib.
Təxminən iyirmi ildən sonra, 2011-ci ildə Çin nadir torpaq elementlərinin qlobal istehsalının 97 faizinə nəzarət edir. Çin Əfqanıstana dünyanın bütün maddi tələbatlarının təminatı və qlobal bazarda hökmranlıq etmək üçün baxır. Çin Əfqanıstanın mədən sənayesində ən böyük investordur. 2007-ci ildə Çin və Əfqanıstan hökuməti arasında Mes Aynak mis yatağının işlənməsi üçün 2,9 milyard dollarlıq 30 illik müqavilə imzalanıb. Çin artıq 400 meqavatlıq kömür elektrik stansiyası və Pakistana gedən dəmir yolu xətti üzərində işləyir. Çin “Taliban” hökumətini nağd puldan məhrum olan iqtisadiyyatın qaçılmaz çöküşündən xilas edə bilər. “Taliban” rəhbərliyi təbii sərvətlərdən beynəlxalq səviyyədə tanınmaq üçün sövdələşmə vasitəsi kimi istifadə edir. Maraqlıdır ki, litium, mis, qızıl və sezium kimi ən qiymətli ehtiyatlardan bəziləri Əfqanıstan-Pakistan sərhədi yaxınlığında yerləşir.
“Taliban” hökuməti Hindistana daha müsbət baxır, çünki Hindistan Əfqanıstanın mədən sənayesi və iqtisadiyyatına kömək etmək üçün həm maliyyə, həm də texnoloji imkanlara malikdir.
“Taliban”ın beynəlxalq tanınma ümidi də Çindən asılı olmamaq üçün nəzərdə tutulub. “Taliban” tərəfindən Qətər və digər Körfəz ölkələri ilə birlikdə Türkiyəyə müraciət edilib. Bu ölkələrin Əfqanıstanın təbii ehtiyatlarına investisiya qoymaq üçün texnoloji və maliyyə imkanları var. Əgər əsas müsəlman ölkələri, Hindistan və digər Avropa ölkələrindən ibarət konsorsium yaranarsa, “Taliban” öz siyasətlərini mülayimləşdirməyə və idarəçilikdə və cəmiyyətdə daha inklüziv olmağa təşviq edəcək. Ekstremal şəraitdə “Taliban” litiumun xammal kimi ixracına qadağa qoya və investorlardan Əfqanıstan vətəndaşları üçün iş yerləri yaratmaq üçün litium əsaslı məhsulların ixracını xahiş edə bilər.
L.SƏMLA
AzPolitika.info
Şərhlər