PROKUROR DEDİ Kİ, GET ÖLDÜR!

Dərc olunub: 05/03/2018 - 00:17

QƏLƏMİ İTİ ADAMLAR

Elemdar Memmedov222Ələmdar Məmmədov,
keçmiş prokuror

Leninin “Tənqid və özünütənqid inkişafımızın hərəkətverici qüvvəsidir” şüarı ilə yaşayan sovet cəmiyyətində faktiki olaraq bu kəlamın obyekti aşağılar, subyekti yuxarılar olmuşdur. İdarə, müəssisə və nazirliklərdə, yuxarılar tənqid edəndə “prinsipial yoldaşdır”, aşağılar yuxarıları tənqid edəndə isə “demaqoqdur” deyirdilər.
Demaqoq (demoqoqluq, demoqoqiya) sözünün 2500 illik tarixi vardır. Əvəllər populist və xalq siyasətçisi, xalq naminə hakimiyyəti əldə etmiş demokrat, xalqı öz arxasınca aparan, xalq rəhbəri kimi başa düşülsə də, zaman keçdikcə mənasından asılı olmayaraq, bu söz az qala söyüş kimi səslənirdi.

Demaqoqlar qapalı sosializm cəmiyyətində bir təbəqə təşkil edirdilər. Onları da bir neçə qrupa bölmək olar:

1. Diqqət mərkəzində qalmaq üçün, narahatçılıq törətməklə, “mən də varam” deyənlər.

2. Qələmi ilə şəxsiqərəzçilik edənlər.

3. Böyük fəsadlar törədənlər. Yəni etdiyi qanunsuz hərəkətləri, hətta cinayətləri hay-küylə, şantajla və ərizəbazlıqla ört-basdır etməyə cəhd edənlər.

4. Vəzifə uğrunda mübarizə aparanlar və bu yolda təsərrüfatlara, təşkilatlara və dövlətə ziyan vuranlar.

5. Haqq ədalət uğrunda çarpışmada heç bir şəxsi təmənna güdmədən, yalnız şəxsiyyətinə hörmət tələb edib, qanunsuzluğa məruz qalanlara kömək etmək məqsədi ilə yığdığı faktlardan istifadə etməklə mübarizə aparanlar.
Prokurorluq həyatımda gördüyüm, bildiyim və iştirakçısı olduğum bir neçə hadisəni oxucuların müzakirəsinə verirəm.

XATA ŞƏMMƏD

1977-ci ilin axırlarında Masallı rayon prokuroru Aydın Hüseynov milis şöbəsindən göndərilmiş iki material verərək, diqqətlə oxuyub məruzə etməyi tapşırdı. Materiallar şöbədə ardıcıllıqla qeydə alınmışdı. Kəndlərin birindən Nübar adlı qadın (bəzi adlar şərtidir) həmkəndlisi “T” tərəfindən döyülməsi barədə şikayət etmişdi.

İkinci material “T”-nin Nübarın əri Şəmməd tərəfindən döyülüb xəsarət alması haqqında idi. Ekspert Fəxrəddin Həşimovla telefonla danışarkən bildirdi ki, Nübara səhhətin pozulmasına səbəb olmayan yüngül dərəcəli bədən xəsarəti yetirilib, “T”-yə yetirilmiş xəsarətin dərəcəsi isə az ağır da ola bilər. Mən materialları Aydın müəllimə məruzə edərkən, o, dedi ki, milis rəisinə tapşırmışam, son üç-dörd ildə Nübarın şikayəti və əri Şəmməddən olan şikayətlər üzrə toplanmış materialları sənə təqdim edəcəklər. Bir neçə saatdan sonra iyirmiyə qədər materialı milis şöbəsindən gətirdilər. Materialların hamısı “ekiz” idilər. Belə ki, Şəmmədin arvadı Nübar həmkəndlisi tərəfindən döyülməsi barədə ərizə ilə müraciət edir, bundan sonra barəsində şikayət olunan şəxs də Şəmməd tərəfindən döyülməsi ilə əlaqədar şikayət edirdi. Düzü, çaşıb qalmışdım. Səhərisi gün materialları Aydın müəllimə məruzə edərkən o, aşağıdakıları bildirdi:

- Şəmməd 3-cü qrup əlil olmaqla, müharibə iştirakçısıdır. Sol əlində iki barmağı yoxdur. Rayonun bir nömrəli demaqoqudur. Heç bir ictimai faydalı əməklə məşğul olmur. İşi-gücü onu-bunu şərləməkdir. Fiziki cəhətdən güclü adam olduguna görə, kimlə sözü çəpləşirsə, bir-iki sillə, yumruq vurub döyür, sonra həmin şəxsin şikayət edəcəyini hiss edən kimi, 14 uşaq anası olan arvadını özünə məxsus “QAZ 21” markalı maşına otuzdurub, rayon mərkəzinə çatanda maşından düşməmiş ağzına bir yumruq vurub, milis şöbəsinə gətirir, arvad ağzı, burnu qan içində ərinin döydüyü adam tərəfindən xəsarət alması barədə şikayət edir. Kənd rayon mərkəzindən 20-25 km aralı olduğundan, döyülən adam avtobusla 1-2 saatdan sonra milis şöbəsinə gəlib, şikayət edəndə, Şəmmədin arvadı artıq ekspert müayinəsindən keçmiş olur. Bundan sonra ağsaqqallar araya girib onları barışdırırlar. Xüsusi ittihamlı iş olduğuna görə materiallar üzrə cinayət işi başlanılması rədd edilir. Əslində bütün zərərçəkmişlər məcburiyyət üzündən barışığa gedirlər. Məhz buna görə də ona “Xata Şəmməd” deyirlər.

Aydın müəllim Şəmmədi çağırıb bütün materiallar üzrə izahatını almağı və axırıncı material üzrə zərərçəkmişə az ağır xəsarət yetirilməsi müəyyən olunarsa, cinayət işi başlayıb onu həbsə almağı tapşırdı. Şəmmədin prokurorluğa gəlməsi barədə kənd sovet sədrinə və sovxoz direktoruna hər gün telefonla zəng etsəm də, yalnız üç gündən sonra kabinetimin qapısı döyüldü və içəri hündürboylu, möhkəm bədənli, üzü gülər bir kişi girdi. Aramızda maraqlı dialoq baş verdi.

- Siz, kimsiniz? – Məni pomprokuror (prokuror köməkçisi) yoldaş Məmmədov çağırıb, qadan alım. – Adınız nədir?

- Adım Şəmməddir, başına dönüm. – Üç gündür Sizi çağırıram, niyə vaxtında gəlmirsiniz?

- On səkkiz baş ailəyə çörək tədarük etmək asan deyil. Bir də fikirləşdim ki, pomprokuror adamı çağırmaq üçün, “povestka” (bildiriş) göndərər, ağrın alım.

- Siz prokuror köməkçisinin kabinetindəsiniz. Bu nə danışıq tərzidir?! – Dilim öyrənib, həm də mənim prokurorluğa aid işim olmadığına görə buradakı danışıq qaydalarını bilmirəm, canım qurban.

Nə isə, Şəmməd kişi məni əməlli-başlı özümdən çıxartdı. Bütün materiallar üzrə beş saat ərzində geniş izahatını aldım. Ən təəccüblüsi Şəmmədin materiallar üzrə alınmış izahatlarının hamısının eyni məzmunda olması idi. ”Biz kasıb və çoxuşaqlı ailəyik. Heç kimlə işimiz yoxdur. Lakin həmkəndlim “T” Qəhraman ana olan yoldaşım Nübarı vəhşicəsinə döyüb. Doğrudur, mən arvada dedim ki, kəndçilikdə ayıbdır, şikayət etməyək, lakin arvad razı olmadı. Mən də məcbur qalıb onu maşına otuzdurub milis şöbəsinə gətirdim. ”T”arvadımı şöbəyə gətirdiyim üçün mənə böhtan atır. Mən “T”-nı döyməmişəm və ona xəsarət yetirməmişəm”.
Hiss olunurdu ki, həyəcanlanır. Onun bu vəziyyəti məni bir az da cəsarətləndirdi. Axırıncı material üzrə izahatını alarkand edim:

- Ekspert zərərçəkmişə az ağır xəsarət yetirilməsi barədə rəy verən kimi, səni həbsə alacağam (Bu təcrübəsizlikdən irəli gələn lüzumsuz hərəkət idi.).

Gecə saat 1 radələrində prokuror zəng edib, milis şöbəsinə getməyim barədə göstəriş verdi. Milis şöbəsində rəis məni həyətdə gözləyirdi. O bildirdi ki, Şəmmədin oğlu çoxsaylı bıçaq xəsarəti ilə xəstəxanaya daxil olub. Maşına oturub xəstəxanaya getdik. Şəmmədin ailə üzvləri, qohum-əqrəbası burada idi və 30-40 nəfərin vay-şivəni uzaqdan eşidilirdi. Bizi görən kimi vay-şivən səsləri bir az da artdı. “Balamı öldürdülər” – deyə, Şəmmədin arvadı ucadan qışqırırdı. Hələ ekspert gələnə qədər cərrahlardan biri bizə pıçıltı ilə sirr gəldi ki, simulyasiyadır. Bütün xəsarətlər yalnız dərini dəlib keçib. Ekspert də faktı təsdiqlədi. Gecə ikən Şəmmədin özü, ailə üzvləri müxtəlif ünvanlara aşağıdakı məzmunda teleqramlar göndərirdilər: “Oğlumuzu bizimlə düşmənçilik edən qonşumuz A və B əllərindəki bıçaqla, xüsusi amansızlıqla öldürmək istəyirdilər. Birinci katib, prokuror, milis rəisi cinayəti ört-basdır edirlər” və s. Səhərisi gün Aydın müəllimə səhvimi etiraf etdim. Əməliyyat məlumatına görə Şəmməd oglunu maşına otuzdurub mərkəzi rayon xəstəxanasının yaxınlığında, kiçik cib bıçağı ilə yalnız dərini keçən 11 yüngül xəsarət yetirmiş və hay-küylə xəstəxanaya gətirmişdi. Məqsəd isə hüquq-mühafizə orqanlarını və qarşı tərəfi qorxutmaq idi. Aydın müəllimin tapşırığı ilə Şəmmədi çağırıb söhbət edib, onunla sövdələşdim. Belə ki, o,sikayətlərindən əl çəkir, mən də əvvəlki materiallar üzrə onun haqqında cinayət işi başlamıram. Bundan sonra Şəmməd heç kimi döymədi və arvadı Nübar da döyülmədi. Lakin ildə bir dəfə Şəmmədin ailə üzvlərindən biri, daha samballı şikayət edir və Şəmməddən başqa bütün ailə üzvləri şahid olurdular. Mənə rast gələndə “Görürsən də, daha heç kimdən şikayət etmirəm” – deyərdi.

Tədarük idarəsinin direktoru Asəf (soyadını unutmuşam) və işçilərinin süpürgə tədarükü üçün, onlardan pul tələbi barədə ailənin bir neçə üzvünün şikayəti əsasında CM-nin 170-ci maddəsinin 2-ci hissəsi ilə (külli miqdarda rüşvət alma) Respublika Prokurorluğu tərəfindən başlanılmış cinayət işini 4 ay istintaq apardıqdan sonra prokurorluğun müstəntiqi Kərim Məmmədov xitam etmişdi. İşin xitam edilməsinin əsas səbəbi şikayətçilərin ifadələrini dəyişməsi, süpürgəni onlardan gec götürdükləri üçün, hirslənərək rüşvət vermələri barədə şikayət etdiklərini göstərmələri idi. Özləri demişkən, əyirdilər, lakin yıxmırdılar. Şəmməd kişi ölənə qədər “Xata” ayamasını daşıdı.

2-ci hadisə

QAN BATIRANLAR

1983-cü ilin yayında rayon DİŞ-dən məlumat verdilər ki, Ərkivan kəndində bir qız toy gecəsi evlərindən kənarda xırda kolluq sahəsində özünü yandıraraq öldürmüşdür. Prokuror, müstəntiq və əməliyyatçılar hadisə yerinə getdilər. Toplanmış material üzrə fakta görə CM-nin 100-cü maddəsi ilə (özünü öldürmə dərəcəsinə çatdırma) cinayət işi başlanıldı. Təxminən bir həftədən sonra müstəntiqin otağında hadisə yerində çəkilmiş foto-şəkilləri gördüm. Qızın bədəninin bir hissəsi yanmış vəziyyətdə idi. Ətrafda yanıq izləri görünmürdü. Qızın qışqırığını eşidən olmamışdı. Müstəntiqə dedim ki, böyük ehtimalla qızı öldürüb, sonra izi itirmək üçün yandırıblar. Heç olmasa CM-nin 95-ci maddəsi ilə (qəsdən adam öldürmə) cinayət işi başlanılmalı idi.

Elə həmin vaxt ekspert Fəxrəddin Həşimov bildirdi ki, qızın dilaltı sümüyü sınıb və qızlıq bəkarəti pozulub. Hadisədən təxminən bir ay sonra qızın böyük qardaşı və bütün qohumları ən yuxarı instansiyalara şikayət etdilər. İyirmi bir yaşlı qızın atası və anası yox idi. Atadan bir ögey qardaşının himayəsində yaşayırdı (Onlar Masallıya başqa rayondan gəlmişdilər). Nişanlısı öz qohumları idi. Onu 3 gün müddətinə saxlayan kimi şikayətlər başlanmışdı. Qızın nişanlısını buraxdılar. Şikayətlərin istiqaməti qonşuları olan 24 yaşlı bir oğlana yönəldi. Bir müddətdən sonra bioloji ekspertizanın cavabı alındı. Ekspertiza rəyinə görə qanda 70%-ə qədər dəm qazı aşkar olunmuşdu. Bu o demək idi ki, qız ölməmişdən, diri-diri yandırılıb. Şikayətlər o qədər sürəkli idi ki, Respublika Prokurorluğu istintaqa nəzarəti öz üzərinə götürdü. İstintaq qrupu təşkil edildi. İstintaqa nəzarət şöbəsinin rəisi Hüseyin Nəsirov və prokuroru Əhmədiyyə Hacıyev rayona gəldilər. Hüseyn müəllim bir gündən sonra getdi. Əhmədiyyə Hacıyev isə bir həftə rayonda qaldı. İşin istintaqı qonşu rayon prokurorluğunun müstəntiqinə tapşırıldı. Məni də istintaq qrupuna üzv kimi cəlb etdilər. Şikayət olunan oğlanın həbsə alınması barədə Əhmədiyyə müəllim həftənin 1-ci günü qərar yazdı. Prokuror 5-ci gündən məzuniyyətə getmişdi. Prokuroru mən əvəz edirdim (O dövrdə bütün prokurorlar həftənin 5-ci günü məznuniyyətə çıxır, lakin əmri həftənin 1-ci günü üçün imzalayırdılar). Sanksiya vermək istəmirdim. Əhmədiyyə müəllimlə aramızda kəskin söhbət oldu. Sonucda o, mənim otağımdan Bakıda olan rayon prokuroru Nurəddin Orucova zəng etdi və sürücü ilə ona göndərilən qərarı Nurəddin müəllim imzaladı. Həbsə alınan oğlan ilkin ifadəsində dörd il əvvəl, yəni qızın 17 yaşı olanda yaxınlıqlarının olmasını etiraf edirdi. Lakin ölüm epizodunu kəskin şəkildə rədd edirdi. DİN-nin əməliyyat qrupu da gəlmişdi. Həmin qrupa “Quska” ləqəbli şəxs rəhbərlik edirdi. Bir neçə gündən sonra oğlanı hadisə yerinə çıxartdılar. O, ağlaya-ağlaya hadisə yerini göstərirdi. Oğlan sonrakı ifadəsində qızın 14 yaşı tamam olmamış öz razılığı ilə yaxınlığı olmasını, toy gecəsi onu görüşə çağırmasını, ifşa olunacağını görüb qızı boğub huşsuz vəziyyətə salmasını və dizel yanacağı töküb yandıraraq öldürməsini göstərmişdi. Oğlana CM-nin 109-cu maddəsinin 4-cü hissəsi (azyaşlını zorlama) və 94-cü maddənin 6-cı və 7-ci bəndləri ilə (xüsusi amansızlıqla və başqa cinayəti gizlətmə məqsədilə adam öldürmə) ittiham elan olundu. İstintaqın gedişində oğlan özünü milis şöbəsinin 3-cü mərtəbəsindən yerə atmışdı. Lakin düşdüyü yerə bir gün öncə 2 maşın qum töküldüyündən, bərk əzilməmişdi. Şikayətlər ara vermirdi. Cinayət işi baxılması üçün Ali Məhkəməyə göndərildi. Məhkəmədə oğlan qızın 17 yaşı olarkən yaxınlıq etdiklərini, onu öldürmədiyini, ibtidai istintaq zamanı döyüldüyü üçün öz əleyhinə ifadə verdiyini göstərmişdi. Cabir Kərimovun sədrliyi ilə baxılan işdə məni də şahid kimi dindirdilər. Cəmi bir istintaq hərəkətində iştirak etmişdim. Müttəhim ifadəsində göstərdi ki, Məmmədovun yanında məni döyən və təhqir edən olmamışdır. Ali Məhkəmənin hökmü ilə oğlan hər iki maddə ilə təqsirli bilinərək 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmə cəzasına məhkum edildi. Səkkiz ildən sonra – 1990-ci ilin axırlarında SSRİ Ali Məhkəməsi oğlanın əməlində cinayət tərkibi olmaması əsası ilə, ona bəraət verdi. Günahsız insan cinayətkar şikayətçilərin, ən azı qorxaq və müti hüquq-mühafizə işçilərinin təqsiri üzündən 8 il məhbus həyatı yaşadı.

P.S. Hələ istintaqın əvvəlində oğlan həbsə alınmamışdan əməliyyat məlumatları və gəzən söz-söhbətlərdən aşağıdakılar bilinirdi: Oğlan həqiqətən 17 yaşı olanda qızla əlaqəsi olmuşdu. Sonra oğlan əsgər gedir və əlaqələri kəsilir. Qızı nişanlayırlar. Qız toy qurtardıqdan sonra qardaşı arvadına sirr açır ki, onun bəkarəti pozulmuşdur. Ailə müşavirəsində böyük qardaşı əlindəki iri kəfkirlə qızı vurub, dilaltı sümüyünü sındırır. Qız şoka düşür. Onu ölmüş bilib həyətin kənarındakı kolluğa aparıb yandırırlar. Qızın ölümünə səbəb dəm qazından boğulma olur. Yalnız ekpertiza rəyləri alındıqdan sonra bu şübhələr yaranmışdı. Müstəntiqinmi və yaxud əməliyyatçılarınmı təqsiri üzündən qızın qardaşı şübhənin ona yönəldiyini hiss edib, sürəkli şikayətlərə başlamışdı. Hadisəni isti izlərlə açmaq olardımı? Əlbəttə!

1. Hadisə yeri özünü yandırma deyil, yandırılma olduğunu göstərirdi. Özünü yandıran adam qışqıra-qışqıra qaçdığından onun səsi ətrafda eşidilməli, həmçinin yanıq izləri yayılmış olmalıdır. Hadisə yerində çəkilmiş şəkillərdə və müayinə protokolunda yanıq izlərinin sahəsi 2×2 metr göstərilmişdi. İstintaqın ilkin mərhələsində bu məsələyə qiymət verilməmiş, ətrafda yaşayanlar və ailə üzvləri dindirilməmişdi.

2. Məhkəmə Tibb Eksperti meyidi daxili müayinə edərkən, dilaltı sümüyün sındığını və qızın bəkarətinin pozulmasını aşkar etmişdi. Bu istiqamətdə heç bir iş görülməmişdi. Bununla da şikayətçilərə vaxt və fürsət verilmişdi.

3. Ailə üzvlərinin ilk əvvəl susqunluğu şübhələnməyə əsas verdiyindən, müəyyən əməliyyat tədbirləri həyata keçirilməli idi. 4. Cinayət Məcəlləsinin 100-cü maddəsi ilə deyil, 94-cü maddəsi ilə dərhal cinayət işi başlanılmalı idi.

III hadisə
ATA OĞLUNDAN YAZIR

Əvvəlki yazılarımın birində qeyd etdiyim kimi, 1978-ci ildən başlayaraq qonşu rayonlarda həlli müşkülə düşmüş, aylar, hətta illərlə sürünən şikayət və materialları yoxlamanın davam etdirilməsi üçün mənə göndərirdilər. 1978-ci ilin oktyabr ayında Astara rayonunun Suparibağ kənd sakini Yusifov Cəbi İskəndər oğlunun “Sovxoz direktoru və digər rəhbər işçiləri barədə” şikayəti yoxlama aparılması üçün mənə tapşırıldı. Ərizə prokurorluğa daxil olandan bir gün sonra C.Yusifov dəvət olunmadan özü gəldi. İş yoldaşlarımla günorta yeməyinə gedirdik. Mən etika xatirinə ona təklif edən kimi keçib maşında oturdu. Yemək zamanı yoldaşlardan biri ona içki təklif etdi. Etiraz etmədi və 200 qr araq içdi. Prokurorluğa qayıdanda özündənrazı poza alaraq dedi:

- Görürəm cavan oğlansan. Respublika Prokuroru A.Zamanov mənim xətrimi çox istəyir. Sən mənim dediklərimi yaxşı yoxlasan, Zamanov yoldaşdan xahiş edəcəm ki, səni prokuror göndərsin…

İçkidən Cəbinin izahat verəcək halı yox idi. Ona görə də maşın tapıb onu yola saldım və dedim ki, gəlib Astara rayon prokurorluğunda izahatını alacağam. Mən Astaraya gedənə qədər hər gün zəng edir və tez gəlməyimi “tələb edirdi” (“Xata Şəmməd”dən ağzım yandığına görə səbr və təmkin göstərirdim). Hər gün Cəbinin eyni məzmunlu müxtəlif təşkilatlara ünvanladığı bir neçə ərizəsi daxil olurdu. Nəhayət, Astara rayon prokurorluğuna gedib, Cəbinin geniş izahatını aldım. Astara rayon prokuroru Mirzəcan Əliyev dedi ki, bizdə də eyni xarakterli şikayətlər var. Bir nəfər haqqında iki yerdə necə yoxlama aparmaq olar? Etiraz etmirsənsə Respublika Prokurorluğunun rəhbərliyi ilə danışım, həmin materialları da sənə verim. Razılaşdım. Mənim yanımda istintaqa nəzarət şöbəsinin prokuroru Əhmədiyyə Hacıyevə zəng edərək dedi:

- Əhmədiyyə müəllim, bu materialları birləşdirmək lazımdır. Şikayətlər müxtəlif adamlar tərəfindən yazılsa da, obyekt Suparibağ kəndində yerləşən “Sovet Azərbaycanı” sovxozunun vəzifəli şəxsləridir. Bu materialları yalnız Ələmdar Məmmədov həll edə bilər.

Ünvanıma bir neçə tərifli sözlər də deyəndən sonra, razılığımla qərar qəbul edildi və 5 cildlik material rəsmi qaydada mənə verildi. Bu mənim növbəti böyük səhvim idi. Görünür Mirzəcan müəllimin məni az qala Respublika Prokurorluğunun işçisi kimi qəbul etməsi də rol oynamışdı. Səhvim ondan ibarət idi ki, rayon prokuroru Aydın Hüseynovla məsləhətləşmədən materialları qəbul etmişdim. İkincisi, bu materiallar il yarım idi ki, Astara-Lerik-Lənkəran-Astara marşrutu ilə gəzib, öz həllini tapmamışdı. Beləliklə, bir şikayətçinin dalınca gedib, 4 şikayətçi ilə qayıdırdım. Səhərisi günü həmin materialların yoxlanmasının mənə tapşırılması barədə Əhmədiyyə Hacıyev tərəfindən teleqram gəldi və 9 aylıq Astara səfərim başladı. Elə həmin dövrdə mühüm işlər üzrə müstəntiq Raiq Mirzəyevin Masallı Tərəvəz Tədarükü İdarəsinin işçiləri haqqında apardığı cinayət işi üzrə məni istintaq qrupunun üzvü kimi daxil etdilər (4 ay). Beləliklə, həftənin 2 günü Astarada, 2 gün istintaq qrupunda, qalan günləri də öz işimdə idim. Materialları sistemləşdirdim.

Aydınlaşdırılması tələb olunan 81 vəsadət var idi. Respublika Prokurorunun tapşırığına əsasən bütün vəsadətlər yoxlanılmalı, bunun üçün istintaq hərəkətləri (üzləşdirmə və s.) aparılmalı idi. Ona görə də bir fakt üzrə – pensiya və müavinətlərin hesablanmasında aşkar olunmuş qanun pozuntusuna görə CM-nin 169-cu maddəsi ilə (səhlənkarlıq) cinayət işi başladım. Cinayət işinin başlanması şikayətçilərin ürəyincə oldu. Onlarla söhbətdə bildirdim ki, ardıcıl şikayət yazmaları mənə işi aparmağa mane olur. Razılaşdılar. Hətta mənim barəmdə Respublika Prokurorluğuna tərif dolu məktublar yazıldı (Bir dəfə Ə.Hacıyev telefonla danışarkən, yarı zarafat-yarı ciddi dedi ki, deyəsən özündən tərif yazdırırsan). Cinayət işinin başlanması rayon rəhbərliyini narahat etmişdi. Raykomun birinci katibi Fikrət Vəlixanov məni 2 dəfə yanına dəvət etdi. İkinci görüşümüz daha konstruktiv məcrada keçdi və hüquq-mühafizə orqan rəhbərlərinə, DTK-nin yerli şöbəsinin, rayon ASB-nin rəislərinə mənim bütün tapşırıqlarıma operativ yanaşmağı tapşırdı. Bir müddət keçəndən sonra şikayətçilər arasında mənafe toqquşması yarandı. Bir birindən yazmağa başladılar. Göstərişə əsasən işlə əlaqəsi olmayan bütün vəsadətlər üzrə istintaq hərəkətləri aparırdım. İki vəsadəti xatırlamaq yerinə düşərdi. Şikayətçinin biri yazırdı ki, 1931-ci ildə digər şikayətçinin atası sərhəddi qanunsuz keçərək İrana gedib qayıtmışdı. DTK-nin yerli şöbəsi sorğuma cavab verdi ki, bizdə belə bir fakt qeydə alınmayıb. Şikayətçilərdən biri ərizə və ifadəsində göstərirdi ki, digər şikayətçi Əsgər Heydərov oğlu ilə mübahisə etdiyindən, rayon komsomal komitəsinə imzasız məktub yazaraq göstərmişdir ki, kənd sakini Heydərov Yasif 4 aydır ki, komsomol üzvlük haqqını vermir. Rayon Komsomol Komitəsində məktub üzrə yoxlama aparılır və fakt təsdiq olunur. Oğlana şəxsi uçot vərəqəsinə yazılmaqla, şiddətli töhmət elan edilir. Yasif məktubu görən kimi atasının xəttini tanıyır. Bir neçə aydan sonra Əsgər yağışlı havada kirəmidləri düzəltmək üçün evinin damına çıxır. Oğlu nərdivanı götürür və 4 saat soyuq, yağışlı havada evin damında qalan Əsgər sətəlcəm diaqnozu ilə bir ay xəstəxanada stasionar müalicə alır. Sorğu ilə hər iki fakt təsdiq olundu. Mən ilk dəfə idi ki, sübutetmə predmetindən kənara çıxırdım.

Haşiyə. Cinayət Prosessual Məcəlləsində sübut edilməli hallar konkret olaraq göstərilir. Cinayətin törədilmə vaxtı, yeri, üsulu, cinayətin motivi, müttəhimin məsuliyyətini ağırlaşdıran və yüngülləşdirən hallar, cinayət nəticəsində vurulan ziyanın miqdarı və s. Təəssüf ki, sübutetmənin bu konkret göstərişinə çoxları əməl etməyib və bu gün də bu hal davam edir. Fikrimi konkret faktla göstərmək istəyirəm. Məsələn, sürücü sərxoş vəziyyətdə hərəkət təhlükəsizliyi qaydalarını pozur, nəticədə ölüm hadisəsi baş verir. Ekspert rəyi ilə sürücünün orta dərəcəli sərxoş olması müəyyən edilir. Sürücü özü də içkili vəziyyətdə olmasını təsdiq edir. Sürücünün sərxoşluğu ilə əlaqədar bundan artıq istintaq hərəkəti aparmaq olmaz. Lakin praktiki işdə nələr baş verir?! Sürücünün ifadəsi alınarkən harada və kimlərlə yeyib-içməsi soruşulur. Tutalım, sürücü ifadəsində göstərir ki, 3 nəfər tanışı ilə yol kənarındakı “filan” yeməkxanada yeyib-içiblər. İstintaqçı hansı xörəkləri yediklərini, nə qədər hesab verdiklərini müəyyənləşdirir. Sonra sürücünün yoldaşlarının və yeməkxana işçilərinin ifadələri alınır. Hesabda aldatma faktı olub-olmaması, həmin yeməkxanada spirtli içkinin verilməsinin qanuniliyi, bəzən də yeməkxananın fəaliyyəti qərarla SƏDM əməkdaşları vasitəsilə yoxlanılır və s. Bunlar hamısı cinayət işi üzrə sübut edilməli hallardan kənara çıxmadır. Elmi texniki tərəqqinin inkişaf etdiyi bu günkü şəraitdə mobil telefonlar vasitəsilə bir çox ağır cinayət hadisələrinin üstü açılıb. Lakin bu heç kimə haqq vermir ki, camaatı kütləvi şəkildə istintaq orqanına çağırıb bir ay, üç ay, bir il əvvəl təqsirləndirilən şəxslə hansı əlaqələrinin olması, nə üçün danışmaları barədə soruşulsun. Məhz bu səbəbdən bizdə şahid bazası həmişə zəif olub və belə davam edərsə yenə də zəif olacaqdır.

Bir müddət keçdi. 9 aylıq yoxlama və istintaq yekunlaşanda cəmi 1 nəfərin – pensiya və müavinətlərin hesablanmasında səhlənkarlıq etmiş mühasibin məhkəməyə verildiyini bilən şikayətçilər yenə aramsız ərizələr yazmağa başladılar. Şikayətlərin məzmunu bundan ibarət idi ki, guya mən işi yaxşı başlamışam, lakin rayon prokuroru mənə mane olduğundan başladığım işi axıra çatdıra bilməmişəm (Halbuki, onların heç biri rayon prokuroru Aydın Hüseynovun üzünü belə görməmişdilər). Ümumilikdə 11 cildlik cinayət işinin 8 cildini 2 ildən çox müddətdə 4 nəfərin ərizə, şikayətləri və müxtəlif təşkilatlara yazılan arayışlar təşkil edirdi. Məhkəmə hökmündən 1 il sonra da şikayətlər davam edirdi.

PPOKUROR DEDİ Kİ, GET ÖLDÜR

1985-ci ildə Cəlilabadın dağ kəndlərinin birində ailə faciəsi baş vermişdi. İlkin şikayət üzrə cinayət işi başlamışdım (Cinayət işinin təfərruatlarını bu yazıda göstərmirəm.). Ailənin başçısı I qrup müharibə əlili, 70 yaşlı Nağdı kişi idi. Qəlpə başının ənsə nahiyyəsində sümüyünü qopartdığından, körpə uşaqlarda olduğu kimi, beyinin hərəkəti dəri altından hiss olunurdu. Ailənin şikayəti üzrə bütün imkanlar səfərbər edilsə də, müsbət nəticə əldə etmək mümkün olmadı. Nağdı kişi və ailə üzvləri cinayət işinin icraatının dayandırılmasını anlayışla qarşıladılar. Bundan sonra Nağdı kişi ayda bir dəfə yanıma gəlir və müxtəlif mövzularda xahişlər edirdi. Onun xahişlərinə həssaslıqla yanaşır və əsasən razı salırdıq. Bir müddətdən sonra Nağdı kişinin xahişləri çoxaldı və tələbə çevrildi. Ən cüzi məsələdən ötrü mənə müraciət edir, saatlarla vaxtımı alırdı. Özünün və ailə üzvlərinin şikayət və tələblərindən əlavə qohum-qonşularının, hətta tanış-bilişlərinin də xahişinə gəlirdi. Əvvəllər yazı-pozu bilməyən Nağdı kişi, necə deyərlər, “qələm əhli” olmuşdu. Artıq həftədə bir neçə dəfə iş günümü Nağdı kişini qəbul etməklə başlayırdım (Prokurorun qəbul günləri həftədə 2 dəfə olsa da, mən heç vaxt reqlamentə əməl etməmişəm. Günün istənilən vaxtında, həftənin istirahət, hətta bayram günlərində vətəndaşları qəbul etmişəm.).

Bir dəfə Nağdı kişi qonşusu ilə çəpər mübahisəsi ilə əlaqədar yanıma gəldi. Ona izah etdim ki, bu məsələ prokuror səlahiyyətinə aid deyil. Siz sahə müvəkkilinə və yaxud kənd sovetinə müraciət etməli idiniz. İlk dəfə şikayətinə qarışmamağım görünür Nağdı kişini özündən çıxartmışdı. Aramızda təxminən belə dialoq baş verdi:

Nağdı kişi:

- Adam öldürsələr işə qarışarsan? – Bəli, ölüm hadisələrində prokuror kimi işə mən qarışmalıyam.

- Nağdı kişi:

- İndi gedib o qonşumu öldürsəm, məni tutacaqsan? – Xeyr. – Kişi kimi söz ver ki, mən qonşumu öldürsəm məni tutmayacaqsan.

- Nağdı kişi artıq əndazədən çıxmışdı. Odur ki, dedim:

- Nağdı kişi, sənə söz verirəm, qonşunu öldürsən CM-nin 95-ci maddəsi ilə cinayət işi başlasam da, istintaq zamanı səni həbsə almayacam. Məhkəmədə də 5 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilmə cəzası tələb edəcəyəm. Amma sən də gedib qonşunu öldürməsən, kişi deyilsən!

Nağdı kişi təəcüblə üzümə baxıb – gedirəm ha!- deyib otaqdan çıxdı.

- Allah qoluna qüvvət versin!

Nağdı kişi gedəndən təxminən 15 dəqiqə sonra I Katib İbrahim Qurbanov daxili telefonla məni yanına dəvət etdi. DTK-nin yerli şöbəsinin rəisi Yavər Ələkbərov və Nağdı kişi katibin kabinetində idi. İbrahim Qurbanov Nağdı kişi ilə əsəbi halda danışırdı:

- Hamını şərlədin, indi də prokurora şər-böhtan atırsan?

“İbrahim Musayeviç, nə məsələdir” – deyə soruşdum.

Görmürsən yanıma şikayətə gəlib ki, prokuror deyir get adam öldür. Dedim düz deyir. Sizin də yanınızda təkrar edirəm:

- Nağdı kişi, qonşunu öldürməsən, kişi deyilsən!

Mən səni məhkəməyə həbssiz verəcəyəm. Nağdı kişi “Gördün, yoldaş katib, gördün”, – deyə otaqdan çıxdı.
İbrahim Qurbanovu gülmək tutmuşdu. Sonra o nigarançılıqla dedi:

- Birdən gedər, əlindən xata çıxar.

Yavər Ələkbərov cavabında dedi:

- İbrahim müəllim, kişi zorla ayaq üstə durur, onun adam öldürmə halı yoxdur.

Bu hadisədən sonra Nağdı kişi bir daha mənim yanıma gəlmədi və şikayət etmədi.

Ardı var








loading...


Fikrinizi bildirin