İsrailin hakim “Likud” partiyasının Baş nazir Benyamin Netanyahunun növbəti parlament seçkilərində iştirak edəcəyini rəsmən bəyan etməsi qlobal mətbuatda böyük rezonans doğurub. ABŞ Prezidenti Donald Trampın Netanyahunun siyasi gələcəyini şübhə altına alan şərhlərindən dərhal sonra gələn bu reaksiya, təkcə Ağ Evə cavab deyil, həm də İsrail daxilindəki dərin siyasi və hərbi böhran fonunda verilmiş strateji bir bəyanatdır. Təqvimlə ən geci 2026-cı il oktyabrın 27-nə (hətta daha erkən bir tarixdə növbədənkənar seçki variantı ilə) təyin edilməsi nəzərdə tutulan bu seçki, İsrail tarixinin ən taleyüklü səsverməsi olacaq.

Regional müharibə və daxili cəbhədəki çatlar

Netanyahunun növbəti dəfə namizəd olmaq qətiyyəti regional eskalasiyanın pik nöqtəsinə təsadüf edir. İran və onun proksi şəbəkələri (Hizbullah, husilər və s.) ilə davam edən genişmiqyaslı qarşıdurma, Qəzza əməliyyatlarının gələcəyi və ölkə iqtisadiyyatının üzləşdiyi ağır maliyyə yükü cəmiyyətdə ciddi yorğunluq yaradıb.

Buna baxmayaraq, İsrail daxilində Netanyahunun əleyhinə olan narazılıq dalğası heç də homogen deyil. Daxildə yaranan narazılıqlar iki fərqli qütbə bölünüb:

Siyasi müxalifət və girov yaxınları: Sol, mərkəzçi qüvvələr və girov ailələri Netanyahunu hərbi əməliyyatları uzatmaqda, strateji vizyonun olmamasında və şəxsi siyasi maraqlarını ölkənin təhlükəsizliyindən üstün tutmaqda ittiham edirlər.

Ultra-ortodoksların (Haredilər) hərbi xidmət böhranı: Koalisiyanın sağ cinahında isə daxili parçalanma tamamilə fərqli müstəvidədir. İllərdir dindarların hərbi xidmətdən azad edilməsi imtiyazının ləğv olunması tələbi hərbi yükləri bərabər bölüşmək istəyən dünyəvi israilliləri qəzəbləndirib. Bu daxili hüquqi böhran Netanyahunun sağ-dini koalisiyasını içəridən sarsıdır.

Rəqiblər və Netanyahunun şansları: Reallıq nəyi göstərir?


Rəy sorğuları göstərir ki, israillilərin yarıdan çoxu (təxminən 55%-i) Netanyahunun təqaüdə çıxmasını istəsə də, o, hələ də ölkənin ən güclüsü hesab olunur. Hazırda onun qarşısında kifayət qədər sanballı rəqiblər formalaşıb:

Naftali Bennett və Yair Lapid ittifaqı: Sabiq baş nazirlərin rəhbərlik etdiyi mərkəz-sağ blokun sorğularda populyarlığı artmaqdadır. Xüsusilə Bennett, Netanyahunun sağçı seçicilərini əlindən ala biləcək ən real fiqurdur.

Qadi Ayzenkot və Benni Qants: Keçmiş Baş Qərargah rəisləri və ordunun nüfuzlu generalları təhlükəsizlik məsələlərində seçicinin alternativ sığınacağına çevriliblər.

Buna baxmayaraq, İsrailin proporsional seçki sistemi və parçalanmış siyasi arenaları heç bir partiyanın təkbaşına 61 yerlik çoxluq qazanmasına imkan vermir. Netanyahu məhz koalisiya qurmaq, müttəfiqlərini manipulyasiya etmək məharətinə görə hələ də oyundadır və müharibənin gedişində (məsələn, İrana və ya Livana qarşı qazanılacaq hər hansı taktiki uğurda) öz reytinqini bərpa etmək üçün zamana oynayır.

Baş nazir kim olacaqsa olsun: İsrailin Yaxın Şərq doktrinası dəyişməyəcək


Seçkilərdə Netanyahunun qalib gəlməsindən və ya Bennett-Lapid-Ayzenkot üçlüyünün hakimiyyətə gəlməsindən asılı olmayaraq, İsrailin Yaxın Şərqlə bağlı fundamental dövlət strategiyası dəyişməz qalacaq.

İran təhlükəsi milli konsensusdur: İranyönlü qüvvələrin, nüvə proqramının və regional proksi hədələrin zərərsizləşdirilməsi İsraildə həm sağ, həm də sol üçün ekzistensial (varlıq-yoxluq) məsələsidir. Hökumətə kim gəlirsə gəlsin, Tehrana qarşı kəşfiyyat və hərbi təzyiq zəifləməyəcək.

Qəzza və Livan xətti: Siyasi müxalifət də hərbi əməliyyatların tam dayandırılmasının deyil, onların daha peşəkar və müttəfiqlərlə (ABŞ) koordinasiyalı aparılmasının tərəfdarıdır. Təl-Əvivin regional təhlükəsizlik buferi yaratmaq istəyi partiyalarüstü dövlət siyasətidir.

"Abraham sazişləri"nin xilası: Həm Netanyahu, həm də onun potensial xələfləri ərəb dünyası (xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı) ilə normallaşma prosesini anti-İran koalisiyasının əsası kimi görürlər.

İsraildəki qarşıdakı seçkilər ölkənin xarici siyasət kursunun dəyişməsini deyil, sadəcə olaraq bu siyasəti icra edəcək liderin kimliyini təyin edəcək. Dünya üçün bu səsvermə "İsrail hara gedir?" sualına deyil, "İsrail bu yola kiminlə davam edir?" sualına cavab olacaq.

"AzPolitika.info"