NAXÇIVANIN GİZLİ SAXLANAN BƏZİ HƏQİQƏTLƏRİ - 300 milyonluq dotasiyanın pərdəarxası (Təhlil)

Bir neçə gün əvvəl Azərbaycanın 2017-ci il üçün Dövlət büdcəsi layihəsində nəzərdə tutulan gəlir və xərclər açıqlandı. Nazirlər Kabinetinin məlumatına görə, gələn ilin büdcə layihəsində gəlirlər 15 milyard 955 milyon manat, xərclər isə 16 milyard 600 milyon manat məbləğində nəzərdə tutulub.

Gəlirlərin 15 milyard 312 milyon 619 min manatını mərkəzləşdirilmiş, 642 milyon 381 min manatını isə yerli gəlirlər təşkil edəcək. Xərclərin isə 15 milyard 881 milyon 730 min manatı mərkəzləşdirilmiş, 718 mlyon 270 min manatı isə yerli xərclərdən ibarət olacaq.

Şəhər və rayonlara “nə qazanırsınız, onu da xərcləyin, neft pulu qurtardı” mesajı verildi!

Büdcə layihəsində ən çox diqqət çəkən məqamlardan biri yerli xərclərin, yəni şəhər və rayonlara ayrılan vəsaitlərin kəskin azaldılmasıdır. Belə ki, 2017-ci il dövlət büdcəsinin yerli xərcləri 718, 3 milyon manat məbləğində proqnozlaşdırılır ki, bu da 2016-cı illə müqayisədə 820 milyon manat və ya 53,3 faiz azdır. 2015-ci ildə dövlət büdcəsinin yerli xərcləri təxminən 1,7 milyard manat (həmin dövr üçün dollarla ifadədə təxminən 2,2 milyard dollar) olmuşdusa, 2016-cı ildə bu rəqəm 1 milyard 550 milyon manata, gələn il üçün isə 718 milyon manata (təxminən 500 milyon dollara) endirilib. Yəni, şəhər və rayonların büdcəsinin ötən ilə nisbətən yarıdan da artıq hissəsi “qayçılanıb”. 2015-ci illə müqayisədə isə real olaraq 4 dəfədən artıq azaldılıb.

Xərclərin azalmasının əsas səbəbi kimi təhsil (məktəbəqədər uşaq müəssisələrinin maliyyələşdirilməsi xərcləri istisna olmaqla) və mədəniyyət, incəsənət, informasiya, bədən tərbiyəsi və digər kateqoriyalara aid edilməyən sahədə fəaliyyətin xərclərinin yerli xərclərdən çıxarılaraq, mərkəzləşdirilmiş xərclərə aid edilməsi göstərilsə də, bu arqumentin vəziyyəti pərdələmək məqsədi daşıdığını söyləmək olar.

Əslində ölkədə ciddi maliyyə problemi yarandığından, büdcədən əvvəlki illərdə şəhər və rayonlara ayrılan vəsaitlərin böyük hissəsinin ləğv edildiyi şübhə doğurmur. Məhz bu məqsədlə şəhər və rayonlara dövlət büdcəsinin mərkəzləşdirilmiş xərclərindən ayrılan maliyyə yardımı (dotasiya) kəskin azaldılıb. Belə ki, 2017-ci ildə yerli xərcləri tənzimləmək üçün dövlət büdcəsinin mərkəzləşdirilmiş xərclərindən ayrılan dotasiyanın yerli xərclərin tərkibində xüsusi çəkisi 10,6 faizə endirilib. Daha dəqiqi, əvvəlki illə müqayisədə 743,5 mln. manat və ya 42,7 faiz azaldılıb. Yəni, faktiki olaraq şəhər və rayonlara “nə qazanırsınız, onu da xərcləyin, neft pulu qurtardı” mesajı verilib.

Böyük ixtisarlara hazırlıq: dotasiya kəsilib, yerli gəlirlər azalıb

Buna görə də bir çox rayonların dotasiyası ümumiyyətlə kəsilib, onların üzərinə xərclərinin öz kiçik həcmli yerli büdcələrinin hesabına ödəmək öhdəliyi qoyulub. Bununla da gələn ilin büdcə layihəsinə görə, yerli gəlirləri öz hesabına təmin edəcək rayon və şəhərlərin sayı 33-ə çatdırılıb. İndiyədək Mingəçevir, Naftalan, Sumqayıt və Şirvan şəhərləri, Abşeron, İmişli rayonları büdcədən dotasiya almırdılarsa, gələn il onlara Gəncə, Lənkəran, Şəki, Yevlax şəhərləri, Ağcabədi, Astara, Beyləqan, Bərdə, Biləsuvar, Göyçay, Hacıqabul, Xaçmaz, İsmayıllı, Kürdəmir, Qazax, Qəbələ, Quba, Qubadlı, Qusar, Masallı, Neftçala, Saatlı, Sabirabad, Salyan, Siyəzən, Şabran və Şamaxı rayonları da qoşulacaq.

Digərlərinə isə xərclərinin ən yaxşı halda 10-15 faizinin mərkəzi büdcədən verilməsi nəzərdə tutulub. Ancaq dotasiyanın bu şəkildə azaldılması heç də yerli gəlirlərin artması ilə bağl deyil. Əksinə, proqnozlar gələn il yerli gəlirlərin də əhəmiyyətli dərəcədə azalacağını göstərir. Belə ki, əgər 2015-ci ildə yerli gəlirlər təxminən 840 milyon manat (həmin dövr üçün dollarla ifadədə təxminən 1 milyard dollar) olmuşdusa, bu il 766 milyon (təxminən 500 milyon dollar), gələn ilin büdcəsində isə 642,4 milyon manat (təxminən 400 milyon dollar) proqnozlaşdırılır. Bunun nəticəsi şəhər və rayonların yerli büdcəsinin kəskin şəkildə azalmasında özünü göstərir. 

Bu, əslində gələn il dövlət aparatında ciddi ixtisarların olacağının da siqnalı hesab edilə bilər. Açıq görsənir ki, hökumət bir sıra dövlət orqanlarını birləşdirməyə, bəzilərini hətta ləğv etməyə hazırlaşır.

Ənənə dəyişmədi - Naxçıvana ayrılan dotasiya yenə yüksək səviyyədə saxlanıldı

Şəhər və rayonların büdcəsinin belə kəskin azaldıldığı bir şəraitdə diqqəti cəlb edən məqamlardan biri də, Naxçıvan Muxtar Respublikasına (MR) ayrılan dotasiyanın, təxminən eyni səviyyədə saxlanılmasıdır. Belə ki, gələn il üçün Naxçıvan MR-in büdcəsinin gəlir və xərcləri bərabər olaraq 351,4 mln manat proqnozlaşdırılıb. Bunun 69 mln. manatı daxili potensial hesabına, 282,4 mln. manatı isə dotasiyalar hesabına formalaşacaq. Yəni bu il Naxçıvanın büdcəsində dotasiyanın həcmi 80,4%-dirsə, gələn il 80,3 faiz olacaq.

Əvvəlki illə müqayisədə Naxçıvan MR-ə dövlət büdcəsindən ayrılan dotasiyanın məbləği 15,2 mln. manat azalsa da, faiz nisbətində dotasiyanın həcmi dəyişməyib.

Hər kəsi düşündürən 2 sual

manatBu da Naxçıvan MR-in hər il yerli büdcəsinin 80-81 faizini mərkəzi büdcədən aldığı dotasiya ilə formalaşdırmaq ənənəsinə toxunulmadığını göstərir. Belədə - əvvala, ayrılan dotasiyanın MR-in ehtiyaclarına adekvat olub-olmaması, ikincisi isə Naxçıvanın yerli büdcəsinin niyə belə az olduğu sualları yaranır.

Birinci sualın cavabını, digər şəhər və rayonlarda adambaşına düşən vəsaitlə, Naxçıvan MR-də düşən vəsaiti müqayisə edərək tapmaq olar.

İkinci suala iki variantda baxılmalıdır: ya Naxçıvan MR-in iqtisadiyyatının real göstəriciləri şişirdilir, ya da muxtariyyatda kölgə iqtisadiyyatı yüksək səviyyədədir və vergi potensialından tam istifadə olunmur.

Naxçıvanda adambaşına 791, Lənkəranda 73 manat...

Birinci sualla bağlı aparılan müqayisəli təhlil göstərir ki, hökumət mərkəzi büdcədən Naxçıvana digər regionlara nisbətən, xeyli miqdarda artıq vəsait ayırır. Naxçıvandan fərqi olaraq dıgər şəhər və royanların çoxu mərkəzi büdcədən ya ümumiyyətlə pay almır, ya da 10 dəfələrlə az alır. Bu onların yerli büdcəsinin heç də böyük olması anlamına gəlmir. Sədəcə hökumət hansısa səbəbdən Naxçıvana büdcədən daha böyük miqdarda pay ayırır. 33 şəhər və rayonun dotasiyasının kəsildiyi, qalanlarının mərkəzi büdcədən asılılığı 10-20 faizin arasında olduğu halda, Naxçıvanın büdcə xərclərinin 80,3 faizinin mərkəzdən verilməsi bunu əyani sübut edir. Bunu başqa bir sadə müqayisə ilə də görmək olar.

Belə ki, şəhər və rayonların büdcəsi ilə Naxçıvanın büdcəsini adambaşına böldükdə də ikincinin xeyrinə böyük fərq yaranır. 2016-cı ilin rəsmi statistikasına görə, Naxçıvan əhalisinin sayı 444 min nəfər olub. Gələn il üçün MR-in büdcəsini əhalinin sayına böldükdə, adambaşına, təxminən 791 manat düşür. Bu rəqəm Sumqayıtda 250 manat (büdcəsi 84, 1 milyon, əhalisi 336 min 200 nəfər), Mingəçevirdə 200 manat (büdcəsi 20, 47 milyon, əhalisi 102 min 400 nəfər), Gəncədə 132 manat (büdcəsi 43, 75 milyon, əhalisi 330 min 100 nəfər ), Qəbələdə 129 (büdcəsi 13, 31 milyon, əhalisi 103 min nəfər), Şəkidə 103 manat (büdcəsi 18, 98 milyon, əhalisi 182 min 700 nəfər), Lənkəranda 73 manat (büdcəsi 16, 88 milyon, əhalisi 231 min 100 nəfər) və sair təşkil edir.

Göründüyü kimi, adambaşına düşən xərclərə əsasən hesabladıqda Muxtar Respublikanın dotasiya hesabına formalaşan büdcəsinin digər regionlardan dəfələrlə böyük olduğu ortaya çıxır.

Onu da nəzərə alsaq ki, Naxçıvan MR-in RƏSMİ əhalisinin, təxminən yarısı Muxtar Respublika ərazisində qeydiyyatda olsa da kənarda yaşayır, onda ortadakı fərq daha da böyüyər.

Hökumətin adambaşına müqayisədə Naxçıvana, tutaq ki, Lənkərandan 10 dəfə artıq vəsait ayırmasının məntiqini anlamaq çətindir. Blokada şəraitini qeyd etmək olar, lakin bir şərtlə ki, büdcə xərclərində tam şəffaflıq olsun...

Naxçıvan büdcəsində təyinatı şübhəli, amorf xərclərə böyük ayırmalar var

Əlbəttə, Naxçıvan Muxtar Respublika olduğundan, onun ali hakimiyyətini, Nazirlər Kabinetini, mərkəzi dövlət qurumlarını, hüquq-mühafizə orqanlarını saxlamağa, burda çalışanların əmək haqqının ödənilməsinə, eləcə də müdafiə və təhlükəsizlik sahəsinə əlavə xərclər tələb olunur. Ancaq bu xərcləri çıxdıqda da, yenə ortada böyük fərq qalır.

Naxçıvan MR büdcə xərclərini təhlil etdikdə görürük ki, əvvala bəzi sahələrə bol-bol vəsait ayrılır. Məsələn, 2015-ci ildə MR-in dotasiya hesabına formalaşan büdcəsindən baytarlıq, meliorasiya və digər tədbirlərə 26,7 milyon manat vəsait ayrılıb. Həmin istiqamət üzrə bu qədər vəsaitin nəyə lazım olduğu sualı yaranır. Naxçıvanda sosial müdafiə xərclərinə cəmi 15 milyon ayrıldığı halda, baytarlıq və meliorasiyaya az qala bundan 2 dəfə artıq vəsaitin ayrılması müəyyən şübhələrə yol açmaya bilməz. Eyni fikirləri komunal təsərrüfat adı altında ayrılan 18,2 milyonla bağlı da söyləmək, misalları artırmaq da olar.

Şəki böyüklükdə rayonun bütün xərclərinə 18 milyon manat ayrıldığı halda, Naxçıvanda tək komunal təsərrüfata bu qədər vəsaitin xərclənməsi mümkün deyil. Və yaxud Lənkəran kimi böyük bir rayonun bütün xərcləri 20 milyon olduğu halda, MR-də baytarlıq və meliorasiyaya 26,7 milyon manatın xərclənməsi absurddur.

manat_dollar_045İkincisi, Naxçıvan MR büdcə xərclərini təhlil etdikdə, xeyli təyinatı konkret məlum olmayan, amorf xərclərin şahidi oluruq. Məsələn, təhsil sahəsində “DİGƏR müəssisə və tədbirlər” adı altında 21,5 milyonun, səhiyyə sahəsində “DİGƏR xidmətlərə” ayrılan 8, 3 milyonun, əsas bölmələrə aid edilməyən MƏCHUL xidmətlərə ayrılan 15,6 milyonun, əsas bölmələrə aid edilməyən SAİR xərclərə ayrılan 1,5 milyonun, bədən tərbiyəsi ilə bağlı “DİGƏR tədbirlərə” ayrılan 625 minin, DİGƏR xərclər adı altında ayrılan 600 minin hara getdiyi məlum deyil (əslində məlumdur-müəl.). Bura tikintiyə ayrılan 35 milyonun, MR-in Ehtiyat Fondu kimi nəzərdə tutilan 10 milyonun, iqtisadi fəaliyyətə ayrılan 7,5 milyonun, yük avtomobillərinin sürücülərinə kompensasiya(?) kimi nəzərdə tutulan 2 milyonun, fövqəladə halların aradan qaldırılması üçün ayrılan 1 milyonun xərclənməsində də hər hansı konkretliyin və şəffaflığın olmadığını da əlavə etmək olar.

Yəni, hər iki göstərici üzrə Naxçıvanın büdcə xərclərini təhlil etdikdə Muxtar Respublikaya dotasiya kimi ayrılan vəsaitin, təxminən yarısının şəffaf olmayan və yaxud təyinatı ciddi şübhə yaradan istiqamətlərə ayrıldığının şahidi oluruq. Bu isə son illərdə Naxçıvana dotasiya kimi ayrılmış 100 milyonlarla manatın taleyi ilə bağlı müəyyən suallara yol açır.

Məsələ ondadır ki, Naxçıvan MR-in 2016-cı ildə dövlət büdcəsinin xərcləri 351,4 mln. manat, 2015-ci il 366, 7 mln. manat müəyyən edilib. Bunun da müvafiq olaraq 282,4 və 297,7 milyon manatı mərkəzi dövlət büdcəsindən ayrılıb. Bu rəqəmlər, müvfiq olaraq, 2014-cü ildə 350 milyon 500 min (283 milyon 700 min manatı mərkəzi büdcədən), 2013-cü ildə 332 milyon 700 min (277 milyon 700 mini mərkəzi dövlət büdcəsindən) manat olub.

Ümumiyyətlə, son 8 ilin statistikası göstərir ki, hər il dövlət büdcəsindən Naxçıvana 250–300 milyon manat arasında vəsait ayrılıb. Bunun da maksimum 150-160 milyonu konkret sahələrə yönəldilib. Qalan vəsait təyinatı konkret olmayan və ya şübhə doğuran istiqamətlərdə xərclənib.

Əlbəttə, deyə bilərsiz ki, Naxçıvanda son illər xeyli abadlıq və quruculuq işləri görülüb. Ancaq nəzərə alsaq ki, son 8 ildə MR-ə mərkəzi büdcədən təxminən 2,5 milyard vəsait ayrılıb, onda görülən işlərin ayrılan vəsaitə nə qədər adekvat olduğunu müqayisəli şəkildə araşdırmaq zərurəti ortaya çıxır. Belə bir araşdırma isə Naxçıvanda görülən işlərin MR-ə ayrılan vəsaitin çox-çox altında qaldığını söyləməyə əsas verir. Hər halda hər il Naxçıvanla müqayisdə dəfələrlə, hətta 10 dəfələrlə az vəsait ayrılan bir çox şəhər və rayonlarımızda da oxşar abadlıq-quruculuq işləri həyata keçirilib. Ancaq bu rayon və şəhərlər mərkəzi büdcədən Naxçıvan kimi milyardlar almayıblar. Hətta bəziləri bütün bu işləri “daxili mənbələr” hesabına reallaşdırıblar.

Ancaq digər şəhər və rayonlarla müqayisədə böyük vəsait ayrılmasına baxmayaraq, Naxçıvanda hələ də bir çox kəndlərdə ötən əsrin ortalarında tikilən məktəblər, mədəniyyət klubları mövcuddur. Kəndlərin, hətta bəzi rayonların ətraf yolları, infrastrukturu bərbard vəziyyətdədir. Bu faktlar dotasiya kimi ayrılan vəsaitlərdən səmərəli istifadə olunmasına şübhə yaradır.

Bu reallıq, eyni zamanda son illər Naxçıvanda həyata keçirilən abadlıq-quruculuq işlərinin uğurlu idarəçiliyin nəticəsi kimi təqdim olunması cəhdlərini də təkzib edir. Bütün pul Bakıdan verildiyindən, aparılan abadlıq və quruculuq işlərinin də müəllifinin MƏRKƏZİ HAKİMİYYƏT olduğun söyləmək daha doğru olardı. Son 10 ildə Naxçıvanın mərkəzi büdcədən asılılığının azalmaması, əksinə, 80-81 faizə yüksəlməsi heç də idarəetmədəki bacarıqdan və uğurlardan xəbər vermir.

Naxçıvan cari xərclərini ödəyə bilmirsə...

Bu baxımdan ikinci suala cavab olaraq, Naxçıvan MR-in son illərdəki büdcə göstəricilərinin təhlilini apardıqda, bir sıra maraqlı faktlar ortaya çıxır. Məsələn, Naxçıvanın son illərdəki büdcə göstəricilərinin təhlili MR-də sosial-iqtisadi inkişafla bağlı deyilənlərin reallıqdan uzaq olduğunu ortaya çıxarır. 5502 kv.km əraziyə, qədim təsərrüfatçılıq ənənələrinə, ucuz işçi qüvvəsinə malik, sərhəddə yerləşdiyindən asan şəkildə xarici bazarlara çıxmaq imkanı olan Naxçıvanın iqtisadiyyatı nəinki öz ayaqları üstündə durmağa qadirdi, hətta heç mərkəzi icra hakimiyyətinin və hüquq-mühafizə orqanlarının xərclərini ödəyəcək qədər gəlirlər əldə edə bilmir. Cari xərcləri ödəyə bilməkdən isə söhbət gedə bilməz.

Acınacaqlı haldır ki, son 10 ildə  büdcədən milyardlarla manat dotasiya alan Naxçıvanın mərkəzi büdcədən asılılığını azaltmaq istiqamətində, demək olar ki, heç bir iş görülməyib.

Rəsmi statistika: Naxçıvan böhran illərində də “yüksək inkişaf templərini” qoruyub saxlayıb

Belə bir vəziyyət eyni zamanda Naxçıvanda yerli iqtisadiyyatdan əldə edilən vəsaitlərin hara “buxarlandığı” sualını yaradır. Hər halda Naxçıvanın büdcə göstəricilərinin təhlili Muxtar Respublikada ya Ümumi Daxili Məhsulun (ÜDM) artımı ilə bağlı rəqəmlərin həddən artıq şişirdildiyini, ya da “kölgə iqtisadiyyatı”nın xüsusilə geniş vüsət aldığını söyləməyə əsas verir. Diqqət edək:

Naxçıvan MR-in rəsmi statistikasına görə, 2015-ci ildə muxtar respublikada 2 milyard 467 milyon manatlıq ümumi daxili məhsul istehsal olunub ki, bu da bir il əvvələ nisbətən 1,7 faiz çoxdur. 2016-cı ilin yanvar-avqust aylarında isə 1 milyard 602 milyon 760 min manatlıq ümumi daxili məhsul istehsal olunub ki, bu da 2015-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 1,4 faiz çoxdur. İlin sonuna qədər bu artımın 2 faizi kecəcəyi gözlənilir.

Yəni, 10 il əvvələ nisbətən - 2006-cı illə müqayisədə isə (405 657 min manatlıq məhsul-müəl.) Naxçıvanda ümumi daxili məhsulun həcmi, təxminən 2 milyard manatdan çox artıb. Rəsmi statistikaya görə, 6 dəfəyə yaxın yüksəlib.

Yenə rəsmi statistikaya görə, 2015-ci ildə muxtar respublikada ümumi daxili məhsul istehsalında özəl bölmənin payı 87,3 faiz təşkil edib. “2015-ci ildə muxtar respublikada 916 milyon 817 min 900 manat həcmində sənaye məhsulu istehsal olunmuşdur ki, bu da ötən ildəki müvafiq göstəricini 2 faiz üstələyir...

2015-ci ildə bitkiçilik məhsulları istehsalının həcmi 2008-ci ilə nisbətən 2,7 dəfə artaraq 256 milyon 82 min manata, heyvandarlıq məhsulları istehsalının həcmi isə 2,5 dəfə artaraq 146 milyon 909 min manata çatmışdır...

Yük və sərnişin daşınmasından bütövlükdə 48 milyon 600 min 900 manat gəlir əldə edilmişdir ki, bu da 2014-cü ildəki göstəricidən 2,2 faiz çoxdur...

2015-ci ildə MR-də 20 hüquqi və 2580 fiziki şəxs qeydiyyata alınmışdır. Yerli istehsal sahələrinin inkişafının nəticəsidir ki, bu gün MR-də 361 növdə məhsul istehsal olunur. Bu məhsulların 119 növü ərzaq, 242 növü qeyri-ərzaq məhsullarıdır. 107-si ərzaq, 236-sı qeyri-ərzaq olmaqla, 343 növdə məhsula olan tələbatın tamamilə yerli imkanlar hesabına ödənilməsi təmin edilmişdir”, deyə rəsmi məlumatda bildirilir (bax:http://statistika.nmr.az).

Göründüyü ki, Naxçıvan MR-in statistikasına görə, ölkədə böhran olduğu dövrdə belə, müxtar respublika “yüksək inkişaf templərini” qoruyub saxlayıb, milyardlarla manatlıq məhsul istehsal edilib, xidmətlər göstərilib.

İqtisadiyyatda belə artım varsa, pullar hardadır?

Dünyada qəbul edilmiş iqtisadi qanunauyğunluğa görə, ÜDM həcminin ən azı 15–20 faizi özünü büdcə daxilolmalarında göstərməlidir. Daha dəqiq desək, belə bir artımın müqabilində Naxçıvan büdcəsinə yerli sahibkarlar əlavə, minimum 350 MİLYON MANAT vəsait ödəməli idilər (Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2015-ci ildə Azərbaycanda UDM-nin həcmi təxminən 54 milyard manat, vergi daxilolmaları isə 7,2 milyard təşkil edib. Yəni, ölkədə kölgə iqtisadiyyatının həcminin yüksək olmasına baxmayaraq, UDM-nin təxminən 15 faizi həcmində vergi ödəmələri olub-müəl.). Bu ödənilərdisə hər il rəsmi statistikaya görə, milyardlarla manatlıq məhsul istehsal edən Naxçıvanın mərkəzi büdcədən 1 qəpik də olsun dotasiya almasına ehtiyac qalmazdı, yerli büdcə 100 milyonlar əldə edərdi. Ancaq bu 100 milyonların yerli büdcəyə gedən yolun harasında yoxa çıxması ciddi araşdırma tələb edir.

Hər halda belə bir potensial olduğu halda, 10 İL ƏRZİNDƏ - 2006-cı illə müqayisədə Naxçıvanın yerli gəlirləri cəmi-cümlətanı 56 milyon artıb ki (13 milyon manatdan 69 milyona yüksəlb), bunda da özəl sektorun böyük payından söhbət gedə bilməz.

Özəl sektorun büdcədə payı simvolik rəqəmlərlə ifadə olunur

Məsələ ondadır ki, Naxçıvan MR-in 2006-cı illə 2016-ci il büdcə zərfinin müqayisəsi göstərir ki, özəl sektordan daxilolmalar cüzi olub. Təhlilər göstərir ki, 2006-cı idən 2016-ci ilə qədər olan dövrdə yerli gəlirlərdəki 56 milyonluq artımın böyük hissəsini – 50 milyonunu fiziki şəxslərin gəlir vergisi, büdcə təşkilatlarının ödənişli xidmətlərindən daxilolmalar, bir də əlavə dəyər vergisi təşkil edib.

Belə ki, fiziki şəxslərin gəlir vergisi təxminən 18 milyon, büdcə təşkilatlarının ödənişli xidmətlərindən daxilolmalar 2 milyon artıb. Əlavə dəyər vergisi (ƏDV) üzrə daxilolmalar isə təxminən 38 milyona yüksəlib. Göründüyü kimi, 10 il ərzində Naxçıvan MR-in büdcə gəlirlərindəki 56 milyon manatlıq artımın əsas hissəsini ƏDV təşkil edib. ƏDV-nin yüksəlməsinə təsir edən əsas amillərdən biri isə məhz mərkəzi büdcədən tikintiyə ayrılan vəsaitin artmasıdır. 2006-cı illə müqayisədə 2011-2016-cı illlərdə büdcədən bu sahəyə ayrılan pul 5 dəfə artaraq, 7 milyon manatdan 35 milyon manata qaldırılıb. Bundan əlavə nəqliyyat və rabitə xidmətinə mərkəzi büdcədən ayrılan vəsaitin 10 dəfəyə yaxın artırılması da ƏDV-nin yüksəlməsinə səbəb olub.

Bu və digər faktlar Naxçıvan MR-in onsuz da kiçik olan yerli büdcə gəlirlərinin tərkibində özəl sektorun, xüsusilə də hüquqi şəxs yaratmaqla sahibkarlıqla məşğul olanların, iri müəssisə və təsərrüfat sahiblərinin payının simvolik məbləğdə olduğunu söyləməyə əsas verir.

Naxçıvan rəhbərliyinin heyrət doğuran “məntiqi”

Halbuki, həm Naxçıvan MR-in rəsmi statistikası, həm də ortada olan faktlar bunun tam əksini göstərir. Faktlara müraciət edək: Rəsmi statistikaya görə, 2015-ci ildə MR-də 2 milyard 467 milyon manatlıq ÜDM istehsal olunub ki, bunun da 87,3 faizi özəl bölmənin payına düşüb. Yəni özəl bölmədə 2 milyard 153 milyon 691 min məhsul istehsal edilib. Bunun da əhəmiyyətli hissəsini sənayə məhsulu tutub. Belə ki, MR-də 916 milyon 817 min 900 manat həcmində sənaye məhsulu istehsal olunub ki, bunun da 875 milyon 425 min 400 manatı, yəni, 95,4 faizi özəl sektorun payına düşüb.

Qeyd edək ki, 2005-ci ildə isə MR-də sənaye istehsalının ümumi həcmi 41 milyon 207 min manat olub. Sənaye məhsulunun ümumi həcmində qeyri-dövlət sektorunun çəkisi 66,6 faiz olub. Yəni, özəl sektor 32, 46 milyon manatlıq məhsul istehsal edib.

Göründüyü kimi, Naxçıvan MR-də 2005-ci illə müqayisədə 2015-ci ildə ümumilikdə 870 milyon manat artıq – təxminən 22 dəfə çox sənaye məhsulu istehsal olunub. Özəl sektorda isə bu artım təxminən 30 dəfə təşkil edib.

Ancaq cox qəribədir ki, belə əhəmiyyətli artım, nədənsə nə hüquqi şəxslərin gəlir vergisində, nə əmlak vergisində, nə də torpaq vergisində özünü göstərib. Hüquqi şəxslərin gəlir vergisi 2006-cı illə müqayisədə,  cəmi 500 min manat artaraq, simvolik bir məbləğə – 1 milyon manata catıb.

Daha qəribəsi isə odur ki, rəsmi statistikada hər il çoxlu sayda hüquqi şəxslərin, yeni müəssisələrin yarandığını elan edilsə də (2015-ci ildə MR-də 20, 2016-ci ilin ilk yarısında 12 yeni hüquqi şəxs yaradıldığı elan edilib), onların ödədiyi vergi azalıb. 2015-ci ildəki 1,5 milyon manatdan, 2016-cı ildə 1 milyon manata düşüb. Naxçıvanın iqtisadi rəhbərliyinin bu “məntiqinə” heyrətlənməmək mümkün deyil.

Özəl sektorda istehsal artdıqca, gəlirləri azalır?!

vergiBelə qəribəlik əmlak vergisində, hüquqi şəxslərin torpaq vergisində də özünü göstərib. Birinci 400 min manatdan 350 min manata düşüb, ikinci neçə illərki simvolik həddini dəyişməyib- 150 min manatda qalıb.

Yəni, bütün bu vergi növləri üzrə cəmi daxilolmalar 2 milyon manata belə çatmayıb. Belə çıxır ki, özəl sektorda istehsal dəfələrlə artsa da, onların gəlirləri artmaq əvəzinə aşağı düşüb. Yəni özəl sektorun istehsal etdiyi məhsulların ən az 90 faizi heç bir qazanc götürmədən, maya dəyərindən də aşağı qiymətə satılır.

Əlbəttə, bu inandırıcı deyil. Sadəcə istehsal olunan məhsulun qazancının böyük qismi gizlədilir. Təbii ki, rəsmi hesabatdan. Daha açıq desək, özəl sektorun vergisinin bir qismi qeyri-rəsmi yığılır, bir qismi də bəlli şəxslərə aid olduğundan heç yığılmır.

Bunu sübut edən konkret faktlara keçməzdən öncə, Naxçıvanın büdcəsi ilə rəsmi statistikası arasındakı qəribəlıyi, daha doğrusu anormallığı göstərən başqa bir fakta da toxunmaq istərdik.

Rəsmi statistika: Naxçıvanda 231 min nəfər işlə təmin olunub. Elə isə...

Rəsmi statistikaya inansaq, hazırda Naxçıvan Muxtar Respublikasında işsizlik yoxdur. Belə ki, 2015-ci ilin yekunlarına dair rəsmi statistikada əmək ehtiyatları barədə məlumat verilməsə də, muxtar respublikada 231 min nəfər iqtisadi fəal əhalinin hamısının işlə təmin olunduğu, işsizliyin olmadığı qeyd edilib. Bu üzdən də işsizliyə görə müavinət alanlar da yoxdur. Bunu doğru qəbul etsək, başqa bir fakt ortaya çıxır.

Diqqət edək: Naxçıvanın 2015-ci il dövlət büdcəsində fiziki şəxslərin gəlir vergisinin məbləği cəmi 14 milyon, 2016-cı ildə 18,7 milyon manat nəzərdə tutulur. Qanuna görə, dövlət və özəl müəssisələrdə çalışan, 105 manatdan artıq maaş alan hər bir şəxs dövlətə vergi ödəməlidir. Həmin vergi isə özünü dövlət büdcəsində fiziki şəxslərin gəlir vergisi kimi göstərir.

Elə isə 160 milyon manatlıq vergi hardadır?

???????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????Rəsmi rəqəmlərə görə, Naxçıvanda 41 min nəfər dövlət, 189 min nəfər isə özəl sektorda çalışır. 2015-ci ilin yekununa görə, Naxçıvanda orta əmək haqqı 399, 5 manat olub. Bu o deməıkdir ki, muxtar respublikada işlə təmin olunmuş 231 min nəfər şəxs dövlətə maaşından 14 faiz gəlir vergisi ödəyir. Sadə hesablama aparsaq, işləyənlərin hər birinin il ərzində ortalama büdcəyə 672 manat vergi ödəməli olduğu ortaya çıxır. Bunu işləyənlərin sayına vurduqda il ərzində 155 milyon manat edir!

Eyni zamanda, rəsmi məlumata görə, ötən il Naxçıvandakı satış dövriyyəsi 1 milyard 300 milyon manatdan artıq olub. 10 min nəfərə yaxın fiziki şəxsin məhsul buraxılışı və satışı isə 300 milyon manata yaxın olub. Bu da onu deməyə əsas verir ki, bu işlərlə məşğul olan fiziki şəxslərin 2 faizlik gəlir vergisi ən az 6 milyon manat olmalıdır.

Yəni, fiziki şəxslərin gəlir vergisi 160 milyon manatdan artıq nəzərdə tutulmalı idi. Ancaq 2015-ci il dövlət büdcəsində fiziki şəxslərdən 14 milyon, 2016-cı ildə 18,7 milyon manat toplanması nəzərdə tutulub.

2 nəticə - ikisi də saxtakarlıqdır!

Burdan 2 nəticə çıxır: ya iş yerlərinin sayı və orta aylıq əməkhaqqı şişirdilib, yaxud da büdcədən xeyli miqdarda pul gizlədilir. İkisi də saxtakarlıqdır, dövləti, ölkə ictimaiyyətini aldatmaq, ələ salmaqdır.

Əgər fiziki şəxslərin gəlir vergisi gizlədilmirsə, orta aylıq əməkhaqqı ilə bağlı göstərilən rəqəm də düzgündürsə, o zaman, deməli Naxçıvanda işləyənlərin sayı 231 min yox, cəmi 30-35 min nəfərdir ki, çox böyük ehtimalla reallıq da burda özünü göstərir.

Çünki 30-35 min nəfər həmin orta aylıq maaşla 14 milyon manat büdcəyə vergi ödəyə bilər. Bu isə o deməkdir ki, Naxçıvanda rəsmi statistikada göstərildiyinidən dəfələrlə az əhali yaşayır və işlə təmin olunub. Bu halda da belə az bir əhalinin yaşadığı regiona dövlət büdcəsindən hər il, təxminən 300 milyonun niyə ayrılması sualı aktuallaşır.

Bu sualların cavabını Naxçıvanda statistik rəqəmləri “düzüb-qoşanların” ixtiyarına buraxaraq qeyd edək ki, fikrimizcə, həm Naxçıvanda yaşayıb-işləyənlərin sayı dəfələrlə şişirdilir, həm də gəlirlər büdcədən gizlədilir.

Naxçıvanda qeydiyyatda olan hər 3 nəfərdən 2-nin Bakıda və Türkiyədə yaşaması hamıya məlum olduğundan, MR-də yaşayıb-işləyənlərin sayının dəfələrlə şişirdilməsinin xüsusi şərhə ehtiyacı yoxdur.

«Badamlı» və «Sirab» neftdən bahadır, ancaq...

Gəlirlərin büdcədən gizlədilməsini isə sədəcə iki müəssisənin satdığı məhsulla, Naxçıvan büdcəsinə hüquqi şəxslərin ödədiyi mənfəət vergisini müqayisə etməklə göstərə bilərik.

Belə ki, Dövlət Stastika Komitəsinin məlumata görə, Azərbaycanda 2015-ci ildə 81 milyon 74 min litr, 2014-cü ildə isə 76 milyon 90 min litr mineral su istehsal edilib. İstehsalın 96%-i Naxçıvanın payına düşür.

2015-ci ilin rəqəmləri əlimizdə olmasa da, Naxçıvan Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2014-cü ildə 73 milyon litr «Badamlı» və «Sirab» istehsal edilib

Hər halda Naxçıvanda istehsal olunan «Badamlı» və «Sirab» sularından əldə olunan gəlirin milyonlarla manatla ölçüldüyünü söyləyə bilərik. “Sirab” ASC-nin açıqlamasına görə, butulka və tara başına ölkə daxilində satışdan 19 qəpik, ölkə xaricində satışdan isə 41 qəpik gəlir əldə edir.

Bu zaman neçə litrlik butulkanın nəzərdə tutulduğu açıqlanmasa da, bu şirkətlərin daxildə və xaricdə satdıqları hər litr sudan ən azı 20 qəpik əldə etdikləri şübhə doğurmur. Dolların qalxması xaricə də böyük miqdarda məhsul ixrac edən (istehsal etdikləri məhsulun təxminən 15 faizini-müəl.) “SİRAB” ASC-nin və “Gəmiqaya Mineral Sular”ın gəlirlərinin manatla ifadədə artması deməkdir (Yeri gəlmişkən, "Sirab" və “Badamlı” suyunun Azərbaycanla yanaşı Rusiya, İran, Qazaxıstan, Türkmənistan və Ukraynada da yeni bazarı var. 2012-ci ildən isə "SİRAB" mineral suyu hətta Avropa bazarına da çıxarılır.).

2014-cü ildə 73 milyon litr «Badamlı» və «Sirab» istehsal edildiyini (ötən il bu rəqəm bir qədər də artıb) nəzərə alsaq, istehsalçıların il ərzində təxminən 15 milyon manat gəlir əldə etdiyini söyləyə bilərik. Şirkətlərin isə gəlirlərinin 20 faizini mənfəət vergisi kimi ödəməsi nəzərdə tutulur. Bu baxımdan təkcə "Sirab" və “Badamlı” satışından Naxçıvanın büdcəsinə, təxminən 3 milyon mənfəət vergisi daxil olmalıdır. Ancaq bu il Naxçıvanın büdcə gəlirlərində hüququi şəxlərin mənfəət vergisinin ümumi həcmi cəmi 1 milyon (?!) nəzərdə tutulub.

Başqa bir fakt: 2016-cı ilədək meneral sular istehsal edən müəssisələrin hər kubmetr su üçün 6 manat (bu ildən 10 manat) mədən vergisi ödəməsi nəzərdə tutulmuşdu. Bu hesabla ildə 73 milyon litr “Sirab" və “Badamlı” istehsal edən müəssisələr Naxçıvan büdcəsinə 438 min manat mədən vergisi ödəməlidir. Ancaq neçə illərdir ki, Naxçıvanın büdcə gəlirlərində mədən vergisinin həcmi 60 min manat saxlanılır. Fərq 7 dəfədir.

Naxçıvanda 10 milyonlarla manat vergidən gizlədilir: Bunu Bakıda bilmirlərmi?

1naxciBu böyük fərq əslində müəyyən mənada Naxçıvanda büdcədən gizlədilən vəsaitlərin də həcmini ifadə edir. Yəni, yerli istehsaldan, biznes sektorundan dövlətə çatası vəsait məlum qrupun şəxsi cibinə deyil, büdcəyə daxil olardısa və MR-in potensialından səmərəli istifadə edilərdisə, heç şübhəsiz Naxçıvanın büdcə gəlirləri də indikindən 6-7 dəfə çox olardı. Yəni, indiki kimi 69 milyon deyil, ən azı 400 milyon manat olardı. Bəs bunu Bakıda bilmirlərmi?

Əlbəttə bilirlər. Elə isə niyə əksər şəhər və rayonların dotasiyası kəsildiyi, qalanlarına simvolik həcmdə vəsait ayrıldığı halda, Naxçıvanda 10 milyonlarla verginin gizlədildiyi “görməzdən” gəlinirək, MR-in yerli büdcəsinin 80-i yenə də mərkəzdən verilir?

Dəqiq bilmirik, lakin düşünürük ki, bu iqtisadi deyil, siyasi səbəblərlə bağlıdır! Hətta Bakının hər il 300 milyon civarında dotasiyasını Naxçıvan rəhbərliyinə "NEFT PAYI" adlandıranlar da var...

İ. İsmayılbəyli

AzPolitika.info

Redaksiyadan: Bu yazıda göstərilən faktlar, irəli sürülən iddialar və təhlillə bağlı Naxçıvanın iqtisadi və maliyyə rəhbərliyinin mövqeyini, əks əsaslandırmasını oxuculara təqdim etməyə hazırıq.

Вставляется в месте расположения рекламного блока:

Şərhlər

Hər hansısa bir şərh yazılmayıb.

Son yazılar


Новости

APPLE MACBOOK AIR С ОБЗОРОМ M1

Новый MacBook Air с чипом Apple M1-это триумф. За неделю тестирования я довел этот компьютер и его новый процессор Apple до предела и обнаружил, что эти пределы превзошли мои ожидания почти на всех уровнях. Я также использовал его так, как на самом деле предназначен MacBook Air: как повседневный компьютер для выполнения повседневных задач. При этом я рассчитывал на восемь, а иногда и на 10 часов непрерывного использования батареи. Приступая к этому обзору, у меня был каталог потенциальных ловушек, в которые Apple могла попасть при переходе с чипа Intel на свой собственный процессор. Переходы чипов чертовски трудны и обычно не проходят гладко. Этот MacBook Air не только избегает почти всех этих ловушек, но и радостно перепрыгивает через них. Конечно, не все идеально. Настойчивость Apple в использовании унылых веб-камер по-прежнему остается обломком, а запуск приложений для iPad-сплошным беспорядком. Но когда я пользовался MacBook Air, я часто оказывался настолько впечатлен, что с трудом верил в это. Поверьте. MacBook Air с чипом M1 - самый впечатляющий ноутбук, которым я пользовался за последние годы. Подробнее: 13-дюймовый MacBook Pro с обзором M1 и Mac mini с обзором M1 НАШ ОБЗОР APPLE MACBOOK AIR (КОНЕЦ 2020 ГОДА) РЕЗУЛЬТАТ 9,5 ИЗ 10 Плюсы Быстро Intel-совместимых приложений работает хорошо Отличное время автономной работы Минусы Ужасные веб- камеры iOS-приложения-это дуновение Пришло время признать, что Маки были бы лучше с сенсорными экранами MacBook Air-самый впечатляющий ноутбук, которым я пользовался за последние годы ОБОРУДОВАНИЕ MACBOOK AIR Внешне новый MacBook Air почти идентичен тому, который Apple выпустила в начале этого года на базе Intel. Он имеет тот же самый любимый клиновидный дизайн, экран 2560 x 1600, который достигает максимальной яркости 400 нит, вход в систему отпечатков пальцев Touch ID, достаточно хорошие динамики, пересмотренную клавиатуру Apple с ножничным переключателем и массивный трекпад. Он также имеет ту же стартовую цену: $999 за модель с 8 ГБ оперативной памяти и 256 ГБ памяти. Эта базовая модель также имеет на одно ядро меньше графического процессора по сравнению с более дорогими конфигурациями, хотя я не могу сказать, какое влияние это может оказать. (Держу пари, это не так уж много.) Модель, которую я тестирую, имеет 16 ГБ оперативной памяти и 1 ТБ памяти за 1649 долларов. Как и раньше, вы не можете обновить что-либо позже, если вам это нужно. APPLE СОХРАНИЛА ДИЗАЙН ТОЧНО ТАКИМ ЖЕ Apple обновила параметры в строке функций У MacBook Air все еще есть ужасная веб-камера. Есть только одно внешнее отличие новой модели от предыдущей: Apple заменила некоторые кнопки в функциональном ряду на более полезные. Теперь вы получаете кнопку Spotlight search (которая на macOS Big Sur наконец-то может выполнять поиск в Google), Do Not Disturb и Диктовку. Если, как и я, вы до сих пор не пользовались диктовкой, я думаю, вы будете приятно удивлены тем, насколько она хороша. Все остальные различия находятся внутри. Во-первых, там больше нет вентилятора, только алюминиевый распределитель тепла. Но даже когда я доводил эту машину до абсолютного предела, я никогда не чувствовал, что она становится более чем немного теплой. Apple знает, что такое тепловой потолок для этой системы, и она хорошо держит MacBook внутри него. К сожалению, это сходство распространяется и на веб-камеру, которая по-прежнему имеет разрешение 720p и по-прежнему ужасна. Apple попыталась позаимствовать часть своей обработки изображений в реальном времени у iPhone, чтобы попытаться украсить изображение-и я действительно нахожу, что он лучше справляется с равномерным освещением моего лица, — но в основном я замечаю, что он выглядит плохо (только теперь это более обработанная версия плохого). Еще одно внутреннее изменение, которое затронет профессиональных пользователей и разработчиков больше, чем среднестатистического пользователя MacBook Air, заключается в том, что Apple перешла на единую архитектуру памяти, так что отдельной графической памяти нет. Apple утверждает, что это более эффективно. К сожалению, я не могу сказать, достаточно ли у модели 8 ГБ оперативной памяти, чтобы комфортно справляться как с процессором, так и с графическим процессором, но у меня не было никаких проблем с 16 ГБ на моем обзорном устройстве. На самом деле, я еще не столкнулся с какой — либо проблемой производительности вообще-потому что этот MacBook Air очень быстрый. Новый MacBook Air работает очень быстро. ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТЬ MACBOOK AIR MacBook Air работает как ноутбук профессионального уровня. Он никогда не стонет под несколькими приложениями. (Я бегал больше дюжины за раз.) Он без жалоб обрабатывает интенсивные приложения, такие как Photoshop и даже приложения для редактирования видео, такие как Adobe Premiere. Это никогда не заставляло меня дважды подумать о загрузке другой вкладки браузера или 10 — даже в Chrome. На прошлой неделе я писал, что Apple “поразительно уверена в своих новых процессорах M1 Mac”, отбрасывая огромные претензии и отказываясь каким-либо образом снижать ожидания. Использовав один из них, я просто поражен. Он имеет два порта Thunderbolt. Он использует Touch ID для биометрии. В целом аппаратное обеспечение идентично последней модели. Я использовал ноутбуки Windows с процессорами Arm от Qualcomm, и они медленнее, сложнее и сложнее, чем машины Intel. Несмотря на то, что я полагал, что Apple справится с этим переходом от Intel к Arm лучше, я не ожидал, что все будет работать так хорошо, как это происходит. Я знал, что macOS и собственные приложения Apple будут быстрыми, многие из которых были закодированы специально для работы с этим процессором. Что меня потрясло, так это то, насколько хорошо работает каждое приложение. Некоторые предпосылки: приложения обычно создаются для работы с определенным типом процессора, поэтому, когда они запускаются на машине с другим процессором, какая-то дополнительная работа должна происходить под капотом. На Mac эта работа выполняется с помощью программного обеспечения под названием Rosetta 2, которое вы устанавливаете при первом запуске приложения на базе Intel. В отличие от Windows, Rosetta 2 на самом деле не эмуляция, а перевод. Это означает, что запуск этих приложений занимает немного больше времени, но как только они запускаются, они просто... запускаются. Я еще не сталкивался с какими-либо проблемами совместимости приложений (хотя, возможно, некоторые из них мне не удалось отследить). Мы, конечно, провели набор тестов. На приведенной ниже диаграмме показаны некоторые из наших результатов. Но я просто хочу назвать одну, в частности: частоту кадров на Shadow of the Tomb Raider. Тридцать восемь кадров в секунду-вполне приличное число для игрового ноутбука с недорогой видеокартой. Это почти неслыханно для компьютера со встроенным графическим процессором. Я работаю над этим MacBook Air, который поставил бы мой старый MacBook Air на колени. М1-Mac на основе критериев Бенчмарк MacBook Air MacBook Pro Mac mini Cinebench R23 Multi 6803 7729 7729 Cinebench R23 Single 1494 1519 1520 Cinebench R23 Multi looped for 30 minutes 5369 7729 7780 Количество очков в Geekbench 5.3 многоядерных процессоров 7510 7554 7711 Geekbench 5.3 CPU Single 1730 1730 1754 Количество Очков В Geekbench OpenCL В 5.3/ Вычислительные 18357 19211 19654 Мы проводим стандартный экспортный тест Adobe Premiere, и MacBook Air превосходит новейшие ноутбуки Intel с интегрированной графикой и удерживает свои позиции с некоторыми ноутбуками с соответствующими дискретными графическими процессорами. Главное, на что нужно обращать внимание, - это не цифры. Я признаю, что они впечатляют, а также отражают мой реальный опыт работы с компьютером. Вместо этого следует обратить внимание на то, что Tomb Raider и Adobe Premiere еще не были оптимизированы для этого чипа. Они проходят через слой перевода Apple Rosetta 2. Apple намекнула, что чип M1 был разработан в сотрудничестве с командой Rosetta, так что вполне вероятно, что в самом аппаратном обеспечении есть много оптимизаций. (Однако мы обнаружили одну странную ошибку: премьера закодированного видео с половиной обычного битрейта, который мы ожидаем при использовании переменного битрейта на предустановленном экспорте YouTube 4K. Нам пришлось установить ползунок на 80, чтобы добиться того же битрейта экспорта компьютеров Intel по умолчанию. Странно! Мы дали знать Adobe, и на момент публикации лучший ответ заключается в том, что Premiere официально не поддерживается на M1.) Если у вас сейчас есть MacBook Air, я уверен, что этот новый MacBook будет работать лучше во всех отношениях. Я думаю, что это лучше, чем штаны от ультрабуков Intel под управлением Windows, включая его самые последние чипы. Центр управления на MacBook Air. СРОК СЛУЖБЫ БАТАРЕИ MACBOOK AIR AppleApple утверждает, что эта машина может получить 18 часов воспроизведения видео и “15 часов беспроводной сети”, что является очень большими претензиями. Компания говорит мне, что я должен ожидать, что время автономной работы будет на 50 процентов лучше, чем у последнего Air, а батарея внутри этого компьютера не больше, чем у предыдущих моделей. Все эти улучшения сводятся к повышению эффективности. Мои реальные результаты? Я получаю от восьми до десяти часов реальной, постоянной работы в зависимости от того, насколько сильно я ее продвигаю. Это не совсем на 50 процентов лучше, чем последний MacBook Air, но очень близко. AIR ДЛИТСЯ ДОЛЬШЕ, ЧЕМ БОЛЬШИНСТВО ДРУГИХ НОУТБУКОВ В СВОЕМ КЛАССЕ Чтобы быть предельно ясным, я получаю эти цифры с помощью приложений, которые я на самом деле использую, которые, конечно же, включают Chrome и различные приложения, которые также основаны на движке Chrome, например Slack. Что примечательно в этом случае, для некоторых приложений Rosetta 2 нужно сделать кучу переводов кода в реальном времени, что еще больше сокращает время автономной работы. Если и когда эти приложения будут переписаны на “универсальные” приложения, которые изначально работают на M1, я ожидаю увидеть еще лучшее время автономной работы. Может показаться странным упоминать об этом в контексте времени автономной работы, но MacBook Air теперь мгновенно просыпается от сна, и приложения, которые были запущены до того, как вы закрыли ноутбук, гораздо быстрее догоняют себя в мире. Это тонко, но я обнаружил, что готов закрывать Воздух чаще, чем обычно делаю с другими ноутбуками, потому что пробуждение его от сна происходит так легко. Если вы пытаетесь выбрать между новым 13-дюймовым MacBook Pro и этим MacBook Air, я думаю, что время автономной работы будет решающим фактором для большинства людей. В тестировании Нилая Профессионал постоянно получает еще пару часов на зарядке. Pro также имеет сенсорную панель и немного более яркий экран, но другое важное отличие заключается в том, что у него есть вентилятор. Это позволяет ему выполнять тяжелые рабочие нагрузки в течение длительных периодов времени. То же самое касается и нового Mac mini. Приложения iOS изначально работают на MacBook Air. Некоторые из них хороши, многие-нет. ПРИЛОЖЕНИЯ IOS НА MACBOOK AIR Одно из преимуществ MacBook, использующего ту же архитектуру процессора, что и iPhone и iPad, заключается в том, что теперь он может запускать приложения для iPhone и iPad изначально. Чтобы найти их, вам нужно специально отфильтровать их в Mac app store. К сожалению, разработчикам не разрешается распространять приложения iOS непосредственно среди пользователей. Когда вы отправитесь в Mac App store, чтобы найти свои любимые приложения, приготовьтесь к разочарованию. Нажмите на свое имя в левом нижнем углу, затем перейдите на вкладку “Приложения для iPhone и iPad”, которая покажет вам все приложения, установленные на ваших устройствах iOS. То, что я нашел там, было галереей заброшенного программного обеспечения, в основном приложений от разработчиков, которые не были обновлены, чтобы быть в курсе новых устройств. У разработчиков есть возможность отказаться от того, чтобы их приложения были доступны на Mac, и многие, многие разработчики сделали это. Instagram, Slack, Gmail и многие другие просто недоступны. Я подозреваю, что эти разработчики сделали этот выбор, потому что они хотели убедиться, что у них нет грязного, странного опыта работы с приложениями на Mac. Поскольку iOS-приложений на Mac грязное, странное впечатление. Яблоко надо было влепить бета-версия данной функции. Опция Apple “Touch Alternatives” для приложений iOS. Приложения, которые были закодированы для работы с последними стандартами кодирования iPad, великолепны. Пасмурно, приложения подкастинга, неплохо чувствует себя и полностью пригоден для использования. С другой стороны, HBO Max-это полный бардак. Он появляется в маленьком окошке, которое вы не можете изменить, как и полноэкранные видео. Что? Этот опыт также немного глючит, хотя Apple говорит мне, что следующая проблема, с которой я столкнулся, будет решена в ближайшее время. Я установил приложение Telegram messaging iOS, которое поначалу работает хорошо. Но когда приходит новое сообщение, приложение открывается поверх других моих окон. Большая ошибка заключается в том, что я не смог удалить его обычным способом, нажав кнопку X в Центре запуска. Даже когда я удалил его вручную в Finder, он все еще оставался там в течение нескольких минут, пока я не перезагрузился, получая уведомления. Apple создала новую систему для каждого приложения iOS, доступного в меню Mac, под названием “Touch Alternatives.” Это серия кнопок, жестов и других магических заклинаний, чтобы заставить приложения, которым нужен сенсорный экран, работать на Mac. Это откровенно смешно и самый ясный признак того, что Apple сгибает себя в узлы, чтобы избежать того, что, очевидно, должно быть сделано: поставить сенсорный экран на Mac. К счастью, вы можете игнорировать все эти приложения для iOS, пока разработчики не оптимизируют их или Apple не придумает лучший способ убрать странные вещи. Новый MacBook Air с чипом M1. В то же самое время, когда компания выпустила новый MacBook Air с процессором M1, Apple прекратила выпуск версии Air на базе Intel. Это был смелый шаг; MacBook Air-самый продаваемый компьютер Apple, и Apple также только что заработала больше денег, продавая Mac в прошлом квартале, чем когда-либо раньше. Но это было правильное решение. Нет ни одной причины, по которой я мог бы найти старую версию Intel. ЗА ИСКЛЮЧЕНИЕМ ВЕБ-КАМЕРЫ, MACBOOK AIR С M1 ПРОСТО НЕВЕРОЯТЕН Для профессиональных пользователей все еще существуют улучшения, которые Apple должна сделать, чтобы повысить производительность на верхнем уровне для интенсивных рабочих нагрузок. Вы не можете запустить внешнюю видеокарту, и вы ограничены только одним внешним дисплеем за раз, например, и вполне вероятно, что настоящий профессионал довольно быстро найдет потолок на этом интегрированном графическом процессоре. Но как обычный компьютер, нет ничего похожего на этот MacBook Air. У него очень хорошее время автономной работы, невероятная производительность для своего класса и да, хорошая клавиатура. Жаль только, что с веб-камерой. Это главная причина, по которой мы не могли дать этому ноутбуку 10/10, который мы рассматривали. Процессорные переходы должны быть запутанными и сложными. Ранние пользователи новых чипов обычно подписываются на сломанные приложения, замедления и странные ошибки. Благодаря тщательной интеграции своего нового процессора и программного обеспечения Apple избежала всего этого. Вам не нужно беспокоиться ни о каких технических деталях, которые позволили MacBook Air успешно пройти этот переход. То, что я могу сказать это, пожалуй, самое впечатляющее. Потому что это просто работает. СВЯЗАННЫЙ Apple MacBook Pro с обзором M1: сгибание руки Apple Mac mini с обзором M1: over-performer Exclusive First смотрит на новые технологии, обзоры и шоу, такие как Processor with Dieter Bohn. ПОДПИСЫВАЙТЕСЬ! СОГЛАСИТЕСЬ ПРОДОЛЖИТЬ: MACBOOK AIR (КОНЕЦ 2020 ГОДА) Каждое интеллектуальное устройство теперь требует от вас согласия на ряд условий, прежде чем вы сможете использовать его — контракты, которые на самом деле никто не читает. Мы не можем прочитать и проанализировать каждое из этих соглашений. Но мы начали точно подсчитывать, сколько раз вы должны нажать “согласен”, чтобы использовать устройства, когда мы их просматриваем, поскольку это соглашения, которые большинство людей не читают и определенно не могут вести переговоры. Для того чтобы пройти настройку и фактически использовать MacBook Air (конец 2020 года), вы должны согласиться: Лицензионное соглашение на программное обеспечение macOS, которое включает в себя гарантийное соглашение Apple и условия и положения Game Center Эти соглашения не подлежат обсуждению, и вы вообще не можете использовать ноутбук, если не согласны с ними. Существует также несколько факультативных соглашений, в том числе: Услуги определения местоположения Использование учетной записи iCloud добавляет Правила и условия iCloud и службы поиска моего местоположения Отправка данных о сбоях и использовании в Apple в помощь разработчикам приложений Разрешая Apple, чтобы использовать свои стенограммы, Siri, чтобы улучшить распознавание голоса Условия и положения Apple Pay Итоговый итог-три обязательных соглашения и шесть факультативных.

ОБЗОР SAMSUNG GALAXY S21:

Samsung Galaxy S21-это среднечастотный телефон с флагманским названием. Вместо того чтобы предлагать по существу один и тот же телефон верхнего уровня в разных размерах, Samsung решила стать агрессивной по цене в этом году. Galaxy S21 стартует с $799,99 за меньшую версию с 6,2-дюймовым экраном и $999,99 за плюсовую версию с 6,7-дюймовым дисплеем. Хотя в обоих случаях разумно потратить дополнительные 50 долларов на модели с 256 ГБ памяти. Помогает то, что S21 оказался очень хорошим телефоном среднего уровня. Samsung Samsung в этом году, тем не менее, если вы хотите получить самый лучший телефон, который Samsung может предложить прямо сейчас, вы должны купить самый большой телефон, Galaxy S21 Ultra. Если Ultra слишком велик или слишком дорог для ваших нужд, то нет ничего плохого в обычном Galaxy S21. Samsung удалось снизить цену без серьезных жертв ни в опыте, ни в функциях этого телефона. Однако избежать масштабного провала-не обязательно то же самое, что добиться большого успеха. НАШ ОБЗОР SAMSUNG GALAXY S21 5G РЕЗУЛЬТАТ ГРАНИ 8 ИЗ 10 Плюсы Быстрый процессор Хороший экран Хорошее время автономной работы Минусы Samsung bloatware Конкуренция подорвет цену Нет расширения памяти microSD Samsung Galaxy S21. Телефоны, которые стремятся дать вам все самое лучшее, как правило, стоят больше тысячи долларов. Ниже этого есть более заметные компромиссы, поскольку каждый телефон выбирает свой приоритет. Что касается Galaxy S21, то Samsung сделала большую ставку только на одну деталь: процессор Qualcomm High-End Snapdragon 888. Samsung Samsung использует свой собственный процессор Exynos на некоторых рынках за пределами США, и хотя я слышал, что Samsung значительно улучшила его по сравнению с прошлым годом, я не смог протестировать его сам. На базовом уровне приоритет процессора означает, что S21-это очень быстрый телефон с приличным временем автономной работы. Я могу прожить целый день с умеренным или интенсивным использованием батареи емкостью 4000 мАч, хотя с небольшим усилием я могу разрядить ее. Более крупный Galaxy S21 Plus — который я еще не тестировал — имеет батарею емкостью 4800 мАч и, вероятно, прослужит еще дольше, несмотря на немного больший экран. В остальном оба имеют одинаковое разрешение и функции. SAMSUNG ОТДАВАЛА ПРИОРИТЕТ ПОСТАВКЕ БЫСТРОГО НОВОГО ПРОЦЕССОРА ПРЕЖДЕ ВСЕГО Не менее важно и то, что выбор в пользу новейшего и лучшего процессора Qualcomm означает, что Galaxy S21 имеет больше шансов продержаться у вас три или более лет, прежде чем неизбежный марш программного обеспечения Android поглотит его или оставит позади. Я спросил Samsung, сколько лет обновлений программного обеспечения он будет гарантировать пользователям S21, и обновит этот обзор, если я услышу ответ. Snapdragon 888 также означает, что эти телефоны поддерживают оба вида 5G в США. Во время моего тестирования в районе залива я все еще нахожу, что 5G часто не намного быстрее LTE, а mmWave-версию 5G все еще очень трудно найти. Однако я также вижу некоторые улучшения по сравнению с прошлым годом. Поэтому мой взгляд на 5G немного сместился. Я все еще думаю, что вы не должны обновлять свой телефон только для того, чтобы получить 5G. Тем не менее, если вы все равно должны получить обновление и у вас есть выбор получить телефон 5G, вы, вероятно, должны это сделать. Сети еще недостаточно хороши, но если вы держите свой телефон какое-то время, вы можете пожалеть, что у вас его нет в ближайшие годы. (В любом случае будет трудно купить телефон без 5G, если вы потратите более 500 долларов в этом году.) Металлические боковые направляющие S21 изгибаются в выпуклость камеры. Тото идти вместе с приоритетом, который вы не можете видеть, другое большое изменение Samsung-это то, что вы можете: дизайн. Как и в случае с Galaxy S21 Ultra, обычные Galaxy S21 и S21 Plus имеют металлические направляющие, которые впадают в выступ камеры на задней панели. Здесь он выглядит так же хорошо, как и на Ультра. Однако Samsung пошла еще дальше на меньшем S21, заменив обычную заднюю стеклянную панель пластиком (модель Plus по-прежнему использует стекло). Для меня это вообще не проблема — на самом деле, в некотором смысле, я предпочитаю его, так как это одна вещь, способная разбиться при падении. Это способ сократить расходы, но тот, который заставляет меня задуматься, действительно ли я хочу, чтобы стекло на задней панели моего телефона было в первую очередь. Он чувствует себя великолепно, с матовой отделкой, и ни одна из дешевых или хлипких ассоциаций пластика не может принести. Экран S21 имеет только 1080p, но он плоский и выглядит великолепно. Задняя часть базовой модели пластиковая, но на ощупь она приятная. На задней панели S21 есть три камеры. Пока мы обсуждаем эту тему, вот некоторые другие способы, которыми Samsung сократила расходы на S21 по сравнению с прошлогодним Galaxy S20. Ему не хватает MST, технологии Samsung для оплаты через терминалы кредитных карт, которые не могут считывать NFC. Нет слота для карт microSD для расширения хранилища, что немного жалит, поскольку Samsung до недавнего времени была немного сдержанной в том, чтобы держать карту microSD в своих флагманах. Samsung также сэкономила расходы, стоя рядом с камерами — они практически не изменились с прошлого года. (Подробнее о камерах ниже.)S21 также снижает разрешение экрана с прошлогодней панели 1440p до 1080p как в обычной, так и в плюсовой версиях. Они тоже плоские, что многие предпочитают изогнутым краям. Я не возражаю против изогнутых экранов, если они соответствуют эргономике телефона, но здесь, я думаю, Samsung сделала правильный выбор, чтобы стать плоской. Экран имеет адаптивную частоту обновления, которая может работать на частоте до 120 Гц, поэтому прокрутка и анимация очень плавные. В отличие от более продвинутой экранной технологии Ultra, частота обновления этого экрана достигает 48 Гц, и он также использует более традиционную технологию OLED вместо более новой версии LTPO в Ultra. На эти понижения характеристик экрана я говорю следующее: все равно. Samsung неизменно отлично справляется с созданием экранов, и хотя S21 не демонстрирует компанию в лучшем виде, это все равно отличный дисплей. Но больше, чем любое другое обновление или понижение рейтинга в этом году, спецификация, которая оказала наиболее ощутимое влияние на мой опыт работы с S21, была новым датчиком отпечатков пальцев под экраном. Он может читать с большей площади, и мне кажется, что он чувствует себя быстрее, чем прошлогодний датчик. Ведь как часто мы разблокируем наши телефоны, даже миллисекунды влияют на то, насколько отзывчивым будет телефон. Также: он работает с масками. Аппаратное обеспечение камеры S21 практически не изменилось по сравнению с прошлым годом. Единственное существенное различие между системами камер на прошлогоднем Galaxy S20 и нынешнем Galaxy S21 заключается не в аппаратном обеспечении, а в программном обеспечении. Samsung проделала определенную работу по обновлению своей обработки для улучшения фотографий в определенных ситуациях. Например, я заметил небольшой скачок в качестве низкой освещенности. Но за исключением незначительной замены сенсоров на ультрашироком аппаратном обеспечении камеры ничего не изменилось. Основной датчик имеет 12 мегапикселей с OIS, сверхширокий также имеет 12 мегапикселей и 120-градусное поле зрения, а телеобъектив имеет 3-кратный оптический зум и делает трюки с кадрированием с помощью своего 30-мегапиксельного датчика, чтобы предложить цифровой зум до 30 раз. Селфи-камера имеет 10 мегапикселей. В США, я думаю, самым прямым конкурентом камеры в этом ценовом диапазоне, вероятно, является Google Pixel 5 за 699 долларов. К моему большому удивлению, среди рецензентов единодушно считается, что Galaxy S21 делает лучшие фотографии в целом. Я согласен. Давние пикселя преимущество камеры есть все, но рассеивается. Samsung Galaxy S21 слева, Pixel 5 справа; Galaxy просто лучше справляется с шумом и детализацией в тени в темном режиме Теперь, я по-прежнему предпочитаю эстетику пикселя для Samsung по. Пиксель сохраняет свой контрастный, более синий вид по сравнению с тенденцией Samsung чрезмерно осветлять и перенасыщать все вокруг. Однако на техническом уровне Galaxy S21 просто делает свою работу лучше. Меньше шума в тенях и слабом освещении, больше деталей при приличном освещении и гораздо лучшая производительность зума. Не думаю, что обычные галактики типа S21 выдерживает улучшенный телеобъектива изображений, которые вы можете сделать из ультра, который имеет 10-кратный оптический объектив. Но при увеличении от 3-кратного до максимального 7-кратного пикселя S21 просто делает свою работу лучше, чем алгоритмы Google. Samsung также выигрывает на видео. 1 из 17 Существует обычный набор новых функций камеры, многие из которых, я думаю, большинство пользователей могут игнорировать. Съемка видео 8K не имеет большого смысла на камере такого калибра, но вы можете это сделать. Однако я очень ценю профессиональные режимы Samsung как для видео, так и для фотографий. В ситуациях, когда вы можете потратить немного времени на составление кадра и настройку параметров камеры, вы можете получить что-то гораздо более интересное. Samsung также сделала возможным полностью отключить сглаживание лица. Это создает лучшие образы, но, что более важно, это также может помочь улучшить самооценку некоторых людей. Программное обеспечение Samsung One UI на Galaxy S21. Как я уже отмечал в своем обзоре Galaxy S21 Ultra, Samsung движется в неправильном направлении со своим программным обеспечением. Это позор, потому что основы версии Android от Samsung, One UI, все еще великолепны. Это делает Android немного чище и ярче, а также дает ему ключевые функции для управления гигантскими экранами. Но вместо того, чтобы опираться на эту силу, Samsung увязает в ней. Слишком много тайных настроек и слишком много почти бессмысленных значков на панели быстрых настроек. В США пользователи S21 должны быть достаточно сообразительны, чтобы знать, как загружать и использовать сообщения Android вместо сообщений Samsung, если они хотят беспрепятственный, непрерывный доступ к сообщениям RCS (большая часть остального мира получает сообщения Android по умолчанию). ОДИН ПОЛЬЗОВАТЕЛЬСКИЙ ИНТЕРФЕЙС ВСЕ ЕЩЕ ИМЕЕТ ПРАВИЛЬНЫЕ ОСНОВЫ, НО ДВИЖЕТСЯ В НЕПРАВИЛЬНОМ НАПРАВЛЕНИИ Также Samsung Samsung Digital assistant, Bixby, стоит использовать только в том случае, если вы подключили всю свою цифровую жизнь к экосистеме Samsung. Я подозреваю, что большинство в США этого не сделали, и поэтому все это просто кажется излишним рядом с Google Assistant. Самое вопиющее, что приложения Samsung по умолчанию часто имеют рекламу в верхней части. Нажатие на гигантский виджет погоды в верхней части главного экрана по умолчанию показывает рекламу в приложении погоды Samsung. Я не знаю, какую крошечную маржинальную прибыль Samsung получает от этой рекламы, но я не думаю, что удар по ее репутации стоит того. Все эти неприятности с программным обеспечением Samsung могут быть либо предотвращены, либо отменены знающим пользователем. И вообще, я думаю, что большинство пользователей найдут свой путь к этому знанию — но это не значит, что это не хлопотно в первую очередь. Я могу быть более продуктивным на хорошо настроенном телефоне Samsung, чем практически на любом другом телефоне, но он не должен требовать такой большой настройки и уклонения от рекламы. Samsung Galaxy S21 часто доступен по цене ниже полной розничной цены Сложите все варианты и компоненты Galaxy S21, и вы не сможете избежать вывода, что это перефразированный Galaxy S20 с более быстрым процессором и более приятным внешним видом. Это довольно суровый взгляд на вещи, но это правда, и я не думаю, что он должен проклинать телефон. Иногда на год-над-год обновления являются незначительными. SAMSUNG СНИЗИЛА ЦЕНУ, НО ВАМ СЛЕДУЕТ ПОДОЖДАТЬ, ПОКА ОПЕРАТОРЫ НЕ СНИЗЯТ ЕЕ ЕЩЕ БОЛЬШЕ Это незначительное обновление означает, что нет никаких причин спешить покупать Galaxy S21. Это телефон, который можно получить, когда вам нужно заменить свой старый и сломанный телефон, и если вашему телефону больше двух лет, это будет иметь огромное значение. Есть еще одна причина не спешить с приобретением S21: телефоны Samsung славятся тем, что получают большие скидки от операторов. Я бы не стал заходить так далеко, чтобы сказать, что было бы ошибкой платить полную цену за S21, но я бы сказал, что вы должны искать — или даже ждать — сделки, если можете. Самый интересный выбор, который Samsung сделала в этом году,-это вместо того, чтобы сделать более дешевую “фанатскую версию” своего флагманского телефона, она просто сделала этот флагман более дешевой версией. Это разумный выбор для Samsung, но это также означает, что у вас, как у потребителя, на один выбор меньше. Samsung Samsung в этом году, если вы хотите купить самый лучший телефон Samsung в этом году, вам придется купить самый большой телефон Samsung — и в этом году различия еще более разительны. Но если вас не интересуют новейшие, самые большие и самые большие устройства и вы не возражаете против того, как Samsung работает с Android, Galaxy S21-отличный выбор. Exclusive First смотрит на новые технологии, обзоры и шоу, такие как Processor with Dieter Bohn. ПОДПИСЫВАЙТЕСЬ! Согласен продолжить: SAMSUNG Галактика типа S21, типа S21 плюс, и S21 ультра Каждое интеллектуальное устройство теперь требует от вас согласия на ряд условий, прежде чем вы сможете использовать его — контракты, которые на самом деле никто не читает. Мы не можем прочитать и проанализировать каждое из этих соглашений. Но мы начали точно подсчитывать, сколько раз вы должны нажать “согласен”, чтобы использовать устройства, когда мы их просматриваем, поскольку это соглашения, которые большинство людей не читают и определенно не могут вести переговоры. Чтобы использовать Samsung Galaxy S21, вы должны согласиться: Условия и положения Samsung Политика конфиденциальности Samsung Условия предоставления услуг Google (включая Политику конфиденциальности) Условия предоставления услуг Google Play Существует множество факультативных соглашений. Если вы используете версию для конкретного носителя, их будет больше. Вот лишь некоторые из них: Samsung “Связывает информацию” и отправляет диагностические данные Резервное копирование Google Диска, Геолокационные службы, Сканирование W-Fi, диагностические данные Автоматическая установка (в том числе от Google, Samsung и вашего оператора связи) Политика конфиденциальности Bixby (требуется для использования Bixby), а также дополнительные опции Bixby, такие как персонализированный контент, доступ к данным и просмотр аудиозаписи Могут быть и другие. Например, у меня уже была учетная запись Samsung, поэтому мне не нужно было соглашаться на дополнительные условия для этого. Погодное приложение Samsung также имеет свою собственную политику конфиденциальности, которая может включать обмен информацией с weather.com. Окончательный итог: существует четыре обязательных соглашения и, по крайней мере, четыре факультативных.