Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) cari ilin birinci yarısına dair açıqladığı statistik göstəricilər ölkənin kredit ittifaqları sektorundakı kəskin pisləşməni və dərinləşən durğunluğu açıq şəkildə üzə çıxardı. Yayımlanan rəqəmlər göstərir ki, banklar və iri bank olmayan kredit təşkilatları (BOKT) fonunda kölgədə qalan bu sektor faktiki olaraq kiçilmə və zərər burulğanına düşüb.

Zərər niyə 19 dəfəyə yaxın artıb?

Mərkəzi Bankın hesabatına əsasən, ölkədəki kredit ittifaqları bu ilin I yarısını 0,56 milyon manat zərərlə başa vurublar. İlk baxışdan bu məbləğ ümumi maliyyə bazarı üçün böyük görünməyə bilər, lakin müqayisəli dinamika vəziyyətin təhlükəli həddə olduğunu göstərir. Belə ki, bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə tam 18,7 dəfə çoxdur.

Ən diqqətçəkən məqam isə odur ki, zərərin bu dərəcədə kəskin artması təkcə xərclərin yüksəlməsi ilə bağlı deyil. Yanvar-iyun aylarında ittifaqların gəlirləri 7,4% azalaraq 1,12 milyon manat, xərcləri isə 7,25% azalaraq 0,64 milyon manat olub. Hətta xüsusi ehtiyatlara ayırmaların 47,6% azaldılaraq 1,03 milyon manata endirilməsi də sektoru zərərdən xilas edə bilməyib. Bu, ittifaqların əsas fəaliyyət növlərindən qazanc götürmək qabiliyyətini böyük ölçüdə itirdiyinə işarə edir.

Kredit portfeli kiçilir, aktivlər əriyir

Cari il iyulun 1-nə olan göstəricilərə görə, kredit ittifaqlarının ümumi aktivləri illik müqayisədə 6,3% azalaraq 11,9 milyon manata düşüb. Sektorun əsas gəlir mənbəyi sayılan və aktivlərin böyük hissəsini təşkil edən müştərilərə verilmiş xalis kreditlər isə 10,1 milyon manat təşkil edib. Bu da son 1 ildə kredit portfelinin 7,3% kiçilməsi deməkdir.

Kredit portfelinin və aktivlərin belə sürətlə sıradan çıxması onu göstərir ki, təşkilatlar nəinki yeni müştərilər cəlb edə bilmir, hətta mövcud resurslarını belə dövriyyədə saxlamaqda çətinlik çəkirlər.

Kapital itkisi və sistemdən sıxışdırılma

Sektordakı tənəzzül təşkilatların balans kapitalına da birbaşa zərbə vurub. Hesabat dövründə kredit ittifaqlarının öhdəlikləri 3,85% azalaraq 2,5 milyon manata enib, balans kapitalı isə 6,9% geriləyərək 9,4 milyon manat olub. Təşkilatların nizamnamə kapitalında da 6,95%-lik azalma qeydə alınıb və bu göstərici 6,7 milyon manata düşüb.

Beləliklə, hazırda Azərbaycanın kredit ittifaqları institutu həm rəqəmsallaşma dalğasından, həm də bankların və BOKT-ların aqressiv kredit siyasətindən ciddi şəkildə geri qalır. Regionlarda və kiçik sahibkarlar arasında çevik maliyyə aləti olmalı olan bu qurumlar müasir tənzimləmə və rəqabət şəraitinə adaptasiya ola bilmirlər. Mərkəzi Bankın sərtləşən tələbləri və bazarın reallıqları fonunda sektorun bu temp daxilində yaxın gələcəkdə özünü bərpa etməsi sual altında qalır.

Rasim Əliyev

"AzPolitika.info"