Rəsul Mirhəşimli
Bəzən insanın dilindən çıxan bir cümlə onun xarakterində olan çox şeyi üzə çıxarır. Söz sadəcə səs deyil, insanın iç dünyasının aynasıdır. Ona görə də cəmiyyətin mənəvi səviyyəsini müəyyənləşdirən əsas göstəricilərdən biri insanın özündən daha çox ağrı çəkənlərə münasibətidir. Xüsusilə şəhid ailələrinə münasibət bu baxımdan adi bir etik davranış məsələsi deyil. Bu, bizim yaddaşımıza, vicdanımıza, Vətənə münasibətimizə verilən imtahandır.
Son zamanlar sosial şəbəkələrdə şəhid ailələrinin, xüsusilə şəhid analarının hansısa fikirləri ətrafında yaranan müzakirələrin bəzən təhlükəli həddə çatdığını görürük. Fikir ayrılığı başadüşüləndir. İnsanların müxtəlif düşüncələri ola bilər. Kimsə hansısa fikirlə razılaşmaya, hətta onu sərt şəkildə tənqid edə bilər. Amma tənqidlə təhqir arasında insan ləyaqətinin keçilməz bir sərhədi var. Həmin sərhəd keçiləndə artıq söhbət fikir azadlığından getmir. Çünki qarşısındakı insanın kim olduğunu, hansı dərdi daşıdığını bildiyin halda, onun yarasına toxunmaq təkcə kobudluq deyil, mənəvi məsuliyyətsizlikdir.
Bir ana üçün övlad itkisi zamanla bitmir
İnsan bəzən bir əşyasını itirəndə belə günlərlə onu axtarır. Evdə bir əşyanın yeri boş qalanda göz istər-istəməz həmin boşluğa ilişir. Bir xatirə, bir şəkil, bir səs, hətta adi bir əşya insana itirdiyini xatırladır. Bəs insan öz övladını itirəndə necə? Övlad valideyn üçün sadəcə ailənin bir üzvü deyil, insanın həyatının bir hissəsidir. Ana üçün övladın adı onun yaddaşında, səsində, nəfəsində, dualarında yaşayır.
Ona görə də şəhid anasının övladının adını çəkməsi, onun haqqında danışması, xatirəsini yaşatmağa çalışması kiməsə təkrarçılıq, kiməsə emosional davranış kimi görünə bilər. Amma ana üçün bu, həyatla bağın davamıdır. Bəzən bir insanın əlində qalan yeganə şey xatirədir və o xatirəni əlindən almağa heç kimin haqqı yoxdur.
Allah Qurani-Kərimdə buyurr: “Həqiqətən, Biz sizi bir az qorxu, aclıq, mal-dövlət, can və məhsul itkisi ilə imtahan edərik. Səbir edənlərə müjdə ver” (“Bəqərə” surəsi, ayə 155). Bu ayə insan həyatındakı itkinin və imtahanın ağırlığını bizə xatırladır. Şəhid ailəsinin qarşısında dayanarkən bizim ilk borcumuz onların dərdini mühakimə etmək yox, həmin dərdin qarşısında insan olaraq susmağı bacarmaqdır. Çünki elə ağrılar var ki, onların qarşısında ən doğru söz bəzən heç bir söz deməməkdir.
Şəhid anasının sözündə bəzən bir ömrün fəryadı var
Sosial şəbəkə insanı çox vaxt ekrandakı bir cümlə ilə qarşı-qarşıya qoyur. Amma o cümlənin arxasında bir insan olduğunu unutdurur. Biz bir paylaşımı görürük, amma həmin paylaşımın arxasındakı ömrü görmürük.
Bir şəhid anasının illər boyu böyütdüyü övladını görmürük. Onun ilk addımlarını, ilk sözlərini, məktəbə ilk getdiyi günü, xəstələnəndə başının üstündə necə dayandığını, gecələr yolunu gözlədiyini bilmirik. Sonra bir gün həmin övlad Vətən uğrunda həyatını itirir və ana həyatına davam etməli olur. Amma əvvəlki həyat artıq yoxdur o ana üçün.
Evin qapısı əvvəlki kimi açılıb-bağlansa da, o evdə bir nəfərin səsi əbədi olaraq susur. Süfrədə bir yer boş qalır. Telefonun yaddaşında bir nömrə qalır. Şəkillər qalır. Xatirələr qalır. Ana qalır, əgər buna da yaşamaq deyilirsə... Və ən ağır olan da budur, həyat davam edir, amma ana öz içində dayanmış bir zamanla yaşayır.
Belə bir insanın hər sözünü tərəzidə ölçmək, hər cümləsində qüsur axtarmaq, sonra da onu təhqir etmək nə qədər vicdanlı davranışdır?
Biz şəhid ailəsinə deyil, öz vicdanımıza münasibət göstəririk
Şəhid ailəsinə münasibət əslində bizim özümüzə münasibətimizdir. Çünki şəhid ailəsi cəmiyyətin kənarında dayanan hansısa yad insanlar deyil. Onların ağrısı bizim tariximizin bir hissəsidir.
Bu gün azad şəkildə gəzdiyimiz torpaqların, bayrağımızın dalğalandığı şəhərlərin, kəndlərin, dağların arxasında böyük fədakarlıqlar dayanır. Bu həqiqəti siyasi mübahisələrin, sosial şəbəkə polemikalarının, şəxsi qəzəbin içində itirmək olmaz.
“Allah yolunda öldürülənləri ölü hesab etməyin. Əksinə, onlar diridirlər və Rəbbi yanında ruziləndirilirlər” (“Ali-İmran” surəsi, ayə 169). Bu ayənin verdiyi mənəvi mesajın qarşısında insanın dilinə daha çox nəzarət etməsi lazımdır.
Şəhidlik anlayışı bizim üçün sadəcə tarix kitablarında yazılmış bir hadisə deyil. O, Azərbaycan ailələrinin evlərinə daxil olmuş bir reallıqdır. Bu səbəbdən şəhidin adına hörmət yalnız abidə önündə dayanmaqla, tədbirlərdə çıxış etməklə, sosial şəbəkədə bir paylaşım etməklə ölçülməməlidir. Əsl hörmət şəhidin ailəsinə münasibətdə görünür.
Ana ağrısının milliyyəti, siyasəti, tərəfi yoxdur
Bir şəhid anasının göz yaşını mübahisələrin predmetinə çevirmək insanı mənəvi baxımdan çox təhlükəli yerə aparır. Çünki ana ağrısının siyasi tərəfi yoxdur. Ana üçün övlad övladdır.
Oğlunun ayaqqabısını qapının yanında görmək, onun səsini eşitmək, “ana” deyə çağırmasını bir daha eşitməmək, heç biri siyasi mövzu deyil. Bunlar insan həyatının ən dərin qatlarıdır.
Ona görə də şəhid anasının fikri ilə razılaşmamaq mümkündür. Amma onun analıq haqqına, şəhid övladının xatirəsinə, onun şəxsiyyətinə toxunmaq olmaz. Tənqid etmək olar, təhqir etmək olmaz. Müzakirə etmək olar, alçaltmaq olmaz. Razılaşmamaq olar, amma bir ananın yarasını dərinləşdirmək olmaz. Çünki insanın dilinin azadlığı başqasının ləyaqətini tapdalamaq azadlığı deyil.
Bəzən bir söz illərlə bağlanmayan yaranı yenidən açır
İnsan yarasının qaysaq bağlamasına zaman kömək edir. Amma bəzi yaralar var ki, tam sağalmır. Sadəcə insan onlarla yaşamağı öyrənir. Şəhid ailələrinin ağrısı da belədir.
Onlar həyatlarını davam etdirirlər. Gülürlər, danışırlar, işə gedirlər, insanlarla ünsiyyətdə olurlar. Bəzən adi həyatın içində adi görünürlər. Amma bu, onların dərdinin bitdiyi anlamına gəlmir. İnsanların görmədiyi bir daxili sükut olur onların içində və bəzən kənardan deyilmiş bir söz həmin sükutu dağıdır.
Bir cümlə, bir təhqir, bir istehza, bir kinli münasibət... Və illərlə qəlbin dərinliyində daşınan ağrı yenidən oyanır. Ona görə sosial şəbəkədə yazılan hər sözün qarşı tərəfində bir insanın olduğunu unutmaq olmaz. Ekranın o biri tərəfində ana ola bilər, ata ola bilər, övlad ola bilər, şəhidin qardaşı, bacısı ola bilər. Sən isə bilmədən bir insanın ən həssas yerinə toxuna bilərsən.
Qurani-Kərim insan dilinə də məsuliyyət yükləyir
Qurani-Kərimdə insan münasibətlərinə dair çox mühüm bir xəbərdarlıq var: “Ey iman gətirənlər! Bir camaat digər camaatı məsxərəyə qoymasın. Ola bilsin ki, onlar bunlardan daha yaxşıdırlar” (“Hucurat” surəsi, ayə 11).
Bu ayənin hikməti yalnız müəyyən bir dövrə və ya müəyyən insanlara aid deyil. O, insan münasibətlərinin universal əxlaq prinsipidir. Başqasını alçaltmaq insanı ucaltmır. Başqasının ağrısını lağa qoymaq insanı güclü göstərmir. Başqasına qarşı kin püskürmək haqlı olduğumuzu sübut etmir. Əksinə, insanın dili onun daxilindəki mərhəmətin miqdarını göstərir.
Şəhid ailəsi bizdən imtiyaz yox, insanlıq gözləyir
Şəhid ailələrinə hörmət etmək onların hər dediyini mütləq doğru qəbul etmək demək deyil. Bu fərqi cəmiyyət olaraq düzgün anlamalıyıq. Heç bir insan tənqiddən kənarda deyil. Şəhid ailəsinin üzvü olmaq da insanı ictimai müzakirədən tamamilə çıxarmır.
Amma tənqidin də əxlaqı var. Sözün də həddi var. İnsafın da sərhədi var. Şəhid ailəsi bizdən kor-koranə razılıq istəmir. Onların bizdən haqq etdiyi şey bir qədər daha sadə və daha böyükdür. Onun da adı sayğıdır, hörmətdir.
Çünki onların itirdiyi insan bizim üçün də dəyər daşıyır. Şəhid ailəsinə göstərilən ehtiram yalnız həmin ailənin deyil, şəhidin xatirəsinə göstərilən ehtiramdır.
Cəmiyyət yalnız iqtisadi göstəricilərlə, tikilən binalarla, yollarla, texnologiya ilə böyümür. Cəmiyyət həm də mənəvi refleksləri ilə böyüyür.
Əgər bir cəmiyyət şəhid anasının təhqir edilməsinə biganə qalırsa, burada hamımızın düşünməli olduğu məsələ var. Çünki bu gün bir şəhid anasının ağrısına qarşı laqeyd qalan cəmiyyət sabah başqa bir insanın dərdinə də laqeyd qala bilər.
Mərhəmət yoluxucudur. Amma qəddarlıq da elədir. Bir insanın digərinə qarşı sərtliyi normallaşanda, zaman keçdikcə cəmiyyətin ümumi dili də sərtləşir. Sonra insanlar bir-birinin ağrısını eşitmir, bir-birinin göz yaşını görmür, bir-birinin yarasını anlamır. Belə cəmiyyətin ən böyük itkisi isə insanlığın özüdür.
Şəhidlər Vətən üçün ən ağır əmanətlərdən birini qoyublar, bu da onların öz həyatlarıdır. Ailələri isə həmin əmanətin ağrısını daşıyırlar.
Ona görə də şəhid ailəsinə hörmət sadəcə dövlətin və ya ayrı-ayrı qurumların vəzifəsi deyil. Bu, cəmiyyətin mənəvi borcudur. Hər birimizin borcudur.
Biz bu borcu böyük və pafoslu sözlərlə deyil, bəzən çox sadə bir davranışla ödəyə bilərik. Bir şəhid anasının sözünü dinləməklə, onun yanında ehtiramla dayanmaqla, övladının adını yaşatmaq istəyinə hörmət etməklə, sosial şəbəkədə bir təhqir yazmazdan əvvəl dayanıb düşünməklə.
“Bu söz mənim qarşımdakı insanın yarasına toxuna bilərmi?” sualını verməklə. Bəzən insanlığın ən böyük ölçüsü məhz budur, deyə biləcəyin sözü deməmək. Çünki qarşındakı insanın qəlbinin haradan qırıldığını bilmirsən.
Bir şəhid anasının göz yaşına toxunmaq çox asandır. Bir klaviaturanın düyməsinə basmaq, bir cümlə yazmaq, bir insanı təhqir etmək bir neçə saniyə çəkir. Amma həmin sözün yaratdığı ağrı illərlə davam edə bilər.
Ona görə sözümüzə sahib çıxmalıyıq. Çünki bəzi sözlər deyildikdən sonra geri qayıtmır. Bəzi yaralar da var ki, onların üstünə duz səpmək üçün bıçaq lazım deyil, bircə cümlə kifayətdir.
Şəhid analarının qəlbində isə onsuz da heç vaxt tam sağalmayan yaralar var. O yaralara bir də biz toxunmayaq. Onların göz yaşını artırmaq əvəzinə, qarşılarında başımızı aşağı salaq. Çünki onların itirdiyi bizim üçün də müqəddəs olan bir dəyərdir.
Və bəlkə də cəmiyyət olaraq özümüzə verməli olduğumuz ən ağır sual budur. Biz şəhidlərin Vətən üçün verdiyi canın qədrini onların analarının qəlbinə toxunarkən də bilirikmi?
Əgər bilmiriksə, deməli, hələ öyrənməli olduğumuz çox şey var. Çünki Vətəni qorumaq yalnız torpağı qorumaq deyil. Bəzən Vətəni qorumaq bir şəhid anasının qəlbini incitməməkdən başlayır. Və insanlıq da bəzən ən böyük sözünü məhz susaraq deyir.
"AzPolitika.info"
Şərhlər