Saksoniya-Anhaltdakı seçkinin Almaniya və Avropa siyasətinə mümkün təsirləri
Almaniyanın şərqində yerləşən Saksoniya-Anhalt əyalətində keçirilən seçki ölkənin siyasi mənzərəsində ciddi dəyişiklik yaradıb. “Almaniya üçün Alternativ” (AfD) partiyası 43,8 faiz səslə seçkinin qalibi olub və 83 yerlik əyalət parlamentində 39 mandat qazanıb. Xristian Demokrat İttifaqı (CDU) 17,2 faizlə 15, Sosial Demokrat Partiyası 9,3 faizlə 8, “Yaşıllar” 8,9 faizlə 8, Sol Partiya 8,6 faizlə 8, Sara Vagenknext Alyansı (BSW) isə 5,3 faizlə 5 mandat əldə edib.
Nəticə AfD üçün tarixi uğurdur. Partiya mütləq çoxluq üçün tələb olunan 42 mandatdan cəmi üç mandat geri qalıb. Bununla belə, seçkidə birinci olmaq avtomatik olaraq hökuməti formalaşdırmaq demək deyil. CDU başda olmaqla əsas siyasi qüvvələr AfD ilə koalisiyaya getməyəcəklərini bildiriblər. Buna görə Saksoniya-Anhaltda gələcək hökumətin hansı formatda qurulacağı hələ açıq qalır.
Şərqi Almaniyada AfD-ni gücləndirən amillər
Seçkinin nəticəsini yalnız bir səbəblə izah etmək mümkün deyil. Şərqi və Qərbi Almaniya arasında sosial-iqtisadi və siyasi fərqlərin tam aradan qalxmaması, yaşayış xərcləri, iqtisadi qeyri-müəyyənlik, miqrasiya məsələsi və federal hakimiyyətə narazılıq AfD-nin elektoratını genişləndirən amillər sırasındadır.
AfD-nin Saksoniya-Anhaltdakı əsas simalarından Ulrix Ziqmund kampaniyada regional kimlik və keçmiş Şərqi Almaniya ilə bağlı nostalji elementlərindən də istifadə edib. Şərqi Almaniyada istehsal olunan “Simson” mopedləri ilə keçirilən kampaniya tədbirləri bu siyasi kommunikasiya xəttinin simvollarından birinə çevrilib.
Lakin seçkinin nəticəsini yalnız “Ostalji” ilə bağlamaq düzgün olmazdı. Səsvermə eyni zamanda ənənəvi partiyalara etimadın azalmasını və seçicilərin bir hissəsinin mövcud siyasi kursa etirazını göstərir.
AfD hökuməti formalaşdıra biləcəkmi?
Hazırda əsas sual AfD-nin seçki qələbəsini real hakimiyyətə çevirib-çevirə bilməyəcəyidir. Partiyanın 39 mandatı var və təkbaşına çoxluq üçün daha üç deputatın dəstəyinə ehtiyacı yaranır.
Əsas partiyaların AfD ilə əməkdaşlıqdan imtina etməsi vəziyyəti mürəkkəbləşdirir. BSW ilə bəzi məsələlərdə, o cümlədən Rusiya və Ukrayna siyasətində yaxın mövqelər olsa da, tərəflər arasında ciddi ideoloji fərqlər qalır. Buna görə hər hansı koalisiya və ya parlament dəstəyi ssenarisini indidən baş vermiş fakt kimi təqdim etmək mümkün deyil.
AfD-nin ayrı-ayrı deputatların dəstəyini qazanmağa çalışması və əyalət parlamentində baş nazir seçkisi zamanı yaranacaq vəziyyətdən istifadə etməsi mümkün ssenarilər arasındadır. Ancaq seçkinin nəticəsi AfD-nin Saksoniya-Anhaltda mütləq şəkildə hakimiyyətə gələcəyini deməyə əsas vermir.
Almaniya siyasətinə təsir
Saksoniya-Anhaltdakı nəticənin əhəmiyyəti əyalətin sərhədlərini aşır. AfD 2021-ci illə müqayisədə dəstəyini kəskin artırıb və bu, Almaniyanın ənənəvi siyasi partiyaları üçün ciddi siqnaldır.
Xüsusilə CDU üçün əsas məsələ AfD-yə keçən və ya ənənəvi partiyalardan uzaqlaşan seçiciləri geri qaytarmağın yolunu tapmaqdır. İqtisadi qeyri-müəyyənlik, yaşayış xərcləri, miqrasiya və federal hökumətin fəaliyyətinə münasibət qarşıdakı seçkilərdə də əsas mövzular olaraq qala bilər.
AfD isə regional qələbəni 2029-cu ildə keçiriləcək federal seçkilər istiqamətində siyasi tramplin kimi istifadə etməyə çalışacaq. Bunun nə dərəcədə uğurlu olacağı digər əyalətlərdəki nəticələrdən, Almaniya iqtisadiyyatının vəziyyətindən və federal hökumətin siyasətindən asılı olacaq.
Avropa üçün hansı nəticələr mümkündür?
Radikal və populist sağ qüvvələrin güclənməsi yalnız Almaniyaya aid proses deyil. Son illərdə Avropanın müxtəlif ölkələrində miqrasiya, iqtisadi çətinliklər, təhlükəsizlik və ənənəvi siyasi institutlara etimadın azalması fonunda sağ-populist partiyaların mövqeləri güclənib.
Almaniyada AfD-nin yüksəlişi bu ümumi Avropa tendensiyasının ən diqqətçəkən nümunələrindən biridir. Almaniya Avropa İttifaqının ən böyük iqtisadiyyatı və əsas siyasi mərkəzlərindən olduğu üçün ölkənin daxili siyasi balansındakı dəyişikliklər Aİ səviyyəsində də təsir yarada bilər.
AfD Ukraynaya dəstəyin dayandırılmasını, Rusiya ilə münasibətlərin bərpasını və Avropa inteqrasiyasının mövcud modelinə daha skeptik yanaşmanı müdafiə edir. Buna görə partiyanın Almaniya siyasətində təsir imkanlarının artması Berlinin xarici siyasət prioritetləri ilə bağlı müzakirələri gücləndirə bilər.
Lakin bir regional seçkinin nəticəsindən Avropanın gələcək geosiyasi kursu, yaxud daha geniş beynəlxalq qarşıdurmalar barədə qəti nəticə çıxarmaq üçün hələ tezdir.
Tarixi paralellər ehtiyatla aparılmalıdır
Avropada radikal sağın yüksəlişi bəzən XX əsrin 1920–30-cu illəri ilə müqayisə edilir. İqtisadi böhranların, sosial narazılığın və siyasi qütbləşmənin radikal qüvvələr üçün əlverişli mühit yarada bilməsi tarixi təcrübədə mövcuddur.
Ancaq bugünkü Almaniyanı və Avropa İttifaqını həmin dövrlə birbaşa eyniləşdirmək düzgün olmazdı. Müasir Almaniyada demokratik institutlar, konstitusion nəzarət mexanizmləri, federal idarəetmə sistemi və Avropa institutları tamamilə fərqli siyasi-hüquqi mühit yaradır.
Bu səbəbdən Saksoniya-Anhaltdakı seçkinin əsas nəticəsini “yeni dünya müharibəsi” ehtimalında deyil, Almaniyanın siyasi mərkəzinin qarşısında yaranmış yeni çağırışda axtarmaq daha əsaslıdır.
Beləliklə, AfD-nin Saksoniya-Anhaltdakı qələbəsi Almaniya siyasətində mühüm dönüş nöqtələrindən biri sayıla bilər. Partiya əyalət parlamentində dominant qüvvəyə çevrilib, lakin hökuməti təkbaşına formalaşdırmaq üçün kifayət qədər mandat əldə etməyib.
İndi əsas məsələ ənənəvi partiyaların bu nəticədən hansı nəticəni çıxaracağı, AfD-nin seçki uğurunu davam etdirib-etdirə bilməyəcəyi və Almaniyanın siyasi sistemində uzun illər qorunan koalisiya sərhədlərinin dəyişib-dəyişməyəcəyidir.
Saksoniya-Anhaltdakı seçki Avropa üçün də diqqətlə izlənilməli siyasi siqnaldır. Amma bu siqnalı indidən qlobal qarşıdurma və ya yeni dünya müharibəsinin başlanğıcı kimi təqdim etməkdən daha çox, Almaniyada və Avropada seçici davranışının dəyişməsi kimi təhlil etmək daha doğru olar.
Nəriman
"AzPolitika.info"
Şərhlər