"Yeni "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti"ndən "əməkhaqqı" və "türkmənşəli" sözlərinin çıxarılmasını düşünürük".
Bunu "Report"a eksklüziv açıqlamasında AMEA-nın Dilçilik İnstitutunun direktoru, akademik Möhsün Nağısoylu deyib.
O bildirib ki, "əməkhaqqı" sözü əvvəlki lüğətlərdə olmayıb: "Misal üçün 1960-cı ildə nəşr olunan "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti"nə əsasən "əməkhaqqı" bitişik söz kimi deyil, mürəkkəb sözdür. Həmin söz 1975-ci ildə nəşr olunan lüğətdə də verilməyib. Bu söz 2004-cü ildə lüğətə daxil olub və daha sonra 2013-cü ildə də lüğətə daxil edilib. Bu da sonradan etirazlara səbəb olub".
Akademikin sözlərinə görə, etiraz edənlər "təhsilhaqqı" və "gedişhaqqı" sözlərinin də yazılış qaydasının necə olduğunu soruşurlar:
"Hesab edirəm ki, bu təklif uğurludur. Dilimizdə bu sözlər "təhsil haqqı" və "gediş haqqı" kimi yazılır. Ona görə də biz yeni "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti"ndən "əməkhaqqı" sözünü çıxarmağı düşünürük. Çünki bu, mürəkkəb sözdür. Onu cəmləndirəndə "əmək haqqları" olur, "əməkhaqqıları" olmur. Danışan zaman "onların əməkhaqqıları" deyilmir. Amma "ayaqqabı" sözü mürəkkəb söz olsa da, cəm şəkilçi qəbul etdikdə "ayaqqabıları" kimi yazılır. "Əmək haqqı" ikinci növ təyini söz birləşməsidir və bitişik yazılmamalıdır. Bitişik yazılmayan söz də lüğətdən çıxarılmalıdır".
M.Nağısoylu bildirib ki, lüğətdən çıxarılması müzakirə olunan sözlərdən biri də "türkmənşəli" sözüdür: "Bu söz də əvvəlki lüğətdə olmayıb. Çünki haqlı olaraq edənlər "fransızmənşəli", "ingilismənşəli" sözlərin də lüğətimizə daxil olmasını düşünürlər. Ümumilikdə, yeni "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti"ndən 1000-ə yaxın bu tipli sözün çıxarılması nəzərdə tutulur".
Qeyd edək ki, Yeni "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti"nə əvvəlki orfoqrafiya lüğətində olmayan 4000 yeni söz daxil edilib. "Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti", təqribən, 5 ildən bir hazırlanır.
Şərhlər
Onda "əlyazması","daşbasması" kimi sözlər də çıxarılmalıdır.Əlyazmalar,daşbasmalar deyirik."Əlyazmasılar institutu" demirik.Bu kimi sözlər,təbii ki,ayrı yazılmalıdır."Kənd yolu" deyəndə bir yol nəzərdə tutulur və ayrı yazılır,cəm halda "kənd yolları" deyirik."Kənd yoluları" demirik.Birlikdə yazsaq "kəndyoluları" deməliyik."Ayaqqabı" sözü birlikdə yazılır,bu artıq mürəkkəb isimdir,ona görə də "ayaqqabılar" deyirik."Əmək haqqı" ayrı yazılsa cəm halda "əmək haqqları" deməliyik,çünki artıq mürəkkəb isim olmur.
"Yeni Azərbaycan dili" sözü işlətmək millətə xəyanətdir.Bu nə deməkdir? Bu sözü belə yazmaq olar: Azərbaycan dilinin yeni lüğəti!Hərə ağlına gələni danışır.Bir azdan ermənilər də deyəcəklər ki,siz "yeni Azərbaycan" qurmusunuz.Bu ölkənin xəritəsi də yenilənməlidir.Allah düşmənlərimizə lənət eləsin!Onlar hər yerimizə əl atırlar..