NƏDƏN BAŞLAMALI? NƏ ETMƏLİ?

İqtidar və müxalifət üçün seçkiqabağı “konspekt”

Xalid NİYAZOV


Retrospektiv 


“Sov İKP tarixi” deyilən bir fənn vardı və həmin fənnin mühazirələrində proletariatın dahi rəhbərinin əsərlərini konspektləşdirməkdən barmaqlarımız qabar olmuşdu. Az qala gecə yuxuda da kitabdakı qəliz fikirlərin üstündə müəlliflə mübahisə edir, cəmiyyətin hamilə olduğu inqilabın manifestini hazırlayır, əlimizdə süngülü tüfəng poçta, teleqrafa, körpüyə hücuma keçirdik.

Bəli, yoldaş Lenin (Ulyanov Vladimir İliç) hələ ötən əsrin əvvəllərində sözün maarifçi-təbliğat və informativ-dağıdıcı gücə malik fenomenal sosioloji enerji olduğuna inandığına və bunu yaşadığı yaxın tarixin dialektik inkişaf xəttində empirik şəkildə müşahidə etdiyinə görə elmi-nəzəri-siyasi yaradıcılığa xüsusi fikir verirdi. Onun 1901-ci ilin mayında “Искра” qəzetinin 4-cü sayında baş məqalə kimi dərc olunmuş “Nədən başlamalı?” adlı yazısı həmin dövrdə Rusiyada sosial-demokrat hərəkatının ən mühüm suallarına – siyasi təşviqatın xarakteri və əsas məzmunu, Mübariz Ümumrusiya marksist partiyasının təşkilati vəzifələri və qurulması planı barədə konseptual məsələlərə cavab verirdi.

Bütövlükdə, Leninin “Nədən başlamalı?” məqaləsində irəli sürdüyü və 1902-ci ilin martında Ştutqartda “Dits” nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunmuş “Nə etməli? Hərəkatımızın təcili həll olunmalı məsələləri” kitabında ətraflı inkişaf etdirdiyi təşkilati-taktiki ideyalar Rusiyada marksist partiya yaratmaq üçün gündəlik əməli fəaliyyətə stimul və ideoloji impuls verdi. 

Perspektiv


Bütün bunları nədən xatırladım?

Azərbaycan çox ciddi proseslərin ağuşundadır, fövqəlmühüm hadisələr baş verməkdədir. Beynəlxalq güc mərkəzlərində hər bir region, ölkə üçün dizayn edilən “alın yazısı” çox nadir hallarda özündə mütərəqqi, inkişaf xarakterli, rasional tendensiyalar daşıyır. Belə bir kifayət qədər həssas dönəmdə Azərbaycan öz yoluna davam edərkən nəinki ayağının altına, sağına-soluna diqqət etməli, həmçinin bu yola kiminlə davam etdiyinin və belə bir yoldaşlığın təxminən haradək uzana biləcəyinin fərqinə varmalıdır. Söhbət təbii ki, geosiyasi aktorları, tərəfdaşları ehtiva edir. Bu mövzu xarici siyasətin malı olduğu üçün hələlik toxunmayaq. Ölkənin içindən danışaq.

Son illər ölkədə bəzi maksimalist mədhiyyəçilərin leksikası ilə deyil, normal məntiq və təfəkkürün dili ilə ifadə etsək, müəyyən dəyişikliklərin konturları sezilməkdədir. Dəyişən-gözəlləşən Bakı, yollar, binalar, bağ-bağça kimi növbətçi ritorikaya girməyək, zira, dünyada 70-80-lərdən sonra dirçələn Dubay, Sinqapur, Qətər nümunələri var, sosial-iqtisadi sahədə, idarəetmə və cəmiyyətin mənəvi-psixoloji ovqatının durulması istiqamətində bəzi faydalı işartılar sezilməkdədir. Xalq faktoru hakimiyyətin mahiyyətinin xəlqilik indikatoru kimi yeni keyfiyyət məzmunu kəsb etməkdədir.

Konstitusiyaya əlavə və dəyişikliklərin edilməsi ilə bağlı 2016-cı il referendumundan sonra ölkədə siyasi sistemin, hakimiyyət şaqulunun, dövlət-xalq-fərd üçbucağını ehtiva edən münasibətlərin, insanların iqtidara və sabaha inam və etimadının və s. arxitekturasında seziləcək qədər mülayim dəyişikliklər baş verməkdədir. Lakin cəmiyyətin, toplumun harmonik, sağlam, hər hansı bir sosial residivi istisna edən inkişafı mütləq qaydada müxtəlif görüş, baxış, mənafe və maraqların kooperasiyasını tələb edir. Azərbaycanın içində olduğu indiki dönəmdə isə belə bir cəmiyyətdaxili həmrəylik, müxtəlif siyasi qüvvələrin ortaq çətir altında konsolidasiyası, hakimiyyət uğrunda mübarizənin forma və vasitələrinin nəhayət ki, sivil məcraya dəvət edilməsi arxivacib məsələlərdəndir. Və bu məxrəcdə müxalifətlə yanaşı iqtidar da eyni məsuliyyəti bölüşür; səbəb trivial adlandırılacaq qədər sadədir.

Yeni reallıqların, həyat gerçəklərinin, sosial-ictimai paradiqmaların dövrəyə girdiyi bir zaman kəsiyində ictimai-siyasi, nəzəri-fəlsəfi və politoloji fikri səbrlə araşdırıb arıdan, nəinki siyasi isteblişmenti, eləcə də indifferent olmağı bacarmayan ictimaiyyəti düşündürən, onları, təbiri caizsə, daha çox vətəndaş olmağa, mövqe sərgiləməyə, fəallığa dəvət edən yazılar, təəssüf ki, yox sırasındadır. Bir qayda olaraq bu boşluğu Prezident Administrasiyasının sabiq rəhbəri, akademik Ramiz Mehdiyev özünün sanballı, dövlətçilik və ideoloji fəaliyyətin bu və ya digər sahəsi üçün müntəxəbat əhəmiyyətli əsərləri ilə doldururdu. Ağıllı nəzəriyyəçi ilə cəsarətli praktikin fəaliyyətinin simbiozu bir qayda olaraq pozitiv nəticələrə məhkumdur. Apriori, Azərbaycanın bugünkü mənzərəsi belə bir postulatın nə qədər düzgün və həyat qabiliyyətli olduğunu isbatlayır.

Bu günlərdə həmyerlimiz, Rusiyanın tanınmış iş adamı və ictimai xadimi Fərhad Əhmədovun “Müxalifətin faydası haqqında” sərlövhəli məqaləsini oxudum. Sosial şəbəkələrdə ildırım sürəti ilə yayılan və əksəriyyəti müsbət məzmunlu çoxsaylı rəylərlə müşayiət olunan həmin məqalə kanadalı sosioloq, futuroloq və filosof M.Maklyuenin “qlobal kənd”ini (the qlobal village) bir fərqli mənasında xatırladan müasir Azərbaycanda seçkiöncəsi qüvvələr balansını nəzərdən keçirmək, müxalifət institunun nə ilə nəfəs aldığını zondlaşdırmaq, iqtidar-müxalifət alqoritminin xassələrini müəyyənləşdirmək və nəticə etibarilə ortaya ümumməqbul bir proqram, yol xəritəsi qoymaq cəhdi kimi rəğbətə layiqdir.

Heç şübhəsiz, həmin məqalədə səslənən fikirləri öz yoluq, baxımsız və bəhrəsiz “bostan”larına atılan daş kimi qiymətləndirən partiya liderləri oldu və onların impulsiv olduğu qədər də kəsalət və dözümsüzlük qoxuyan reaksiyası başadüşüləndir. XIX əsr Rus ədəbi mühitinin “ədəbi niqabı” olan Kozma Prutkovun təbirincə “məsələnin mahiyyətinə varsaq”, bütün bu çığallıqları həmin simaların siyasi fəaliyyətlərində nəzəri-praktiki barsızlığı, yəni yabanı başlanğıcı ilə izah etmək mümkündür.

Parlament seçkiləri ilə bağlı bir başqa yazımız olacaq; o üzdən indilik cari müxalifət və onun xətt-davranışı barədə danışaq. 

Müxalifət cəmiyyətin aynası kimi

Hər şey mizanında gözəldir... həm də faydalıdır. Mübahisə tərəflərin davası deyil, həqiqəti ortaya qoymaq naminə seçim imkanı olduğu üçün məqbul sayılır. Dialektikanı şərtləndirən, qidalandıran başlıca amil əksliklərin vəhdətidir.

İndi gəlin, deyilənləri siyasi müstəviyə sürüşdürək. İstənilən normal cəmiyyətdə hakim fikrə, iqtidar qüvvəyə pərsəng qismində müxalif düşərgənin olması təbii olduğu qədər də labüddür. Bu mərhələdə müxalifət hakimiyyətə iddialı qüvvədən daha çox cəmiyyətdə fikir polifoniyasını, düşüncə tənasübünü təmin edən sağlam bir qüvvə kimi nəzərdən keçirilir. Ona görə də – Fərqli, müxalif fikir inkişafın lokomotividir – tezisi ilə razılaşmamaq mümkün də deyil. Ancaq baxır harada və necə?

Konkret məkanla bağlı şərh və traktovkaları bir tərəfə qoyub hələlik belə bir cəsarətli fikir səsləndirmək mümkündür ki, Azərbaycanda müxalifətin siyasət səhnəsinə çıxaraq varlığını yüksək səslə bəyan etməsi faktının özü ölkədə demokratiyanın mövcud olmaması ilə bağlı sentensiyaları heçə endirir. Yəni çox da olmasa, bir az var... bir udumluq.

İctimai-siyasi qüvvə olmaq etibarilə müxalifət birtərəfli qaydada, yəni yalnız başqa cür düşünənlərin iradəsi ilə yarana bilməz. Belə ki, müxalifətin hansı formada təzahür etməsi – konstruktiv, mədəni, rasional, sağlam yaxud bunların əksinə olaraq antaqonist münasibətlər zəminində formalaşan dağıdıcı bir qüvvəyə çevrilməsi ilk növbədə iqtidardan asılıdır. Bu münasibətlərin dövlət və milli mənafelər məxrəcində konstruktiv yaxud barışmazlıq zəminində təşəkkülü isə iqtidarın müdriklik yaxud qısqanclığı ilə yanaşı, həm də müxalif seqmentin bioloji konstruksiyasından asılıdır.

İqtidar-müxalifət mübarizəsinin əsasını, eləcə də bütövlükdə, müxalifətin fəaliyyətinin ideya-qayəvi mahiyyətini hakimiyyət dəyişikliyi təşkil edir.

Sual oluna bilər: Bu, çoxmu təhlükəlidir?

Prinsip etibarilə xeyr! Bir şərtlə ki, dövlətçiliyin təməl prinsiplərinə, cəmiyyətin seçdiyi strateji yolun mahiyyətinə xətər toxunmasın.

Hakimiyyətə can atmaq istəyində də qeyri-adi heç nə yoxdur. Fəqət, baxır kimlər və hansı yollarla bu istəyi reallaşdırmaq istəyirlər. Müxalifət, təəssüf ki, həmişə dinc, sivil, qarşılıqlı anlaşma məxrəcində əyarlanan təkamül yoluna inqilabi metodları – qiyam, iğtişaş və xaosu üstün tutur. Azad və demokratik seçkilərdən, xalqın iradə və istəyindən keçən vasitələr qulaqardına vurulur.

Bir var ki, müxalifət ortaya mövcud iqtidarın fəaliyyət qabiliyyətsizliyini sübut edən dəlillər qoysun, bu və ya digər məsələlərin həllini ondan daha yaxşı bacardığını isbatlaya bilsin, cəmiyyət həyatının dinamik, yüksələn əyri ilə inkişafını özündə ehtiva edən proqramlarla çıxış etsin, bu, konstruktiv yanaşmadır. Və Bakı Dövlət Universitetinin 100 illik yubileyi münasibətilə keçirilən mərasimdə (26 noyabr 2019) çıxış edən Prezident İlham Əliyev belə bir mövqe ilə həmfikir olduğunu aşağıdakı şəkildə ifadə etmişdir: “Sağlam müxalifət yaradılmalıdır. Dövlətçiliyə sadiq olan, xalqa bağlı olan, doğrudan da təklif verən, hakimiyyəti tənqid edən, amma konstruktiv təklif verən, yol göstərən. Ancaq biz sevinərik, əgər belə müxalifət yaranarsa. Doğrudan da, bizim işimizə kömək olar”.

Bir də var ki, özünü müxalifət adlandıran təbəqə iqtidarın müsbət addımlarına mane olmaq yolu tutsun, taleyüklü məsələlərin həllinə konseptual deyil, intuitiv-emosional, bəsit yanaşma nümayiş etdirsin, demokratiyanı kabus qiyafəsinə salıb iqtidarın əldə etdiyi müəyyən uğurları qərəzli insinuasiya və böhtan atəşfəşanlığına bələsin. Sağlam fikirli, konstruktiv müxalifət demokratik cəmiyyətin pərsəngidir. Ölkə müxalifətinin radikal qanadı isə – Azərbaycan xalqına nə qədər pisdirsə, bizim hakimiyyətə gəlmək şansımız o qədər güclüdür – prinsipi ilə hərəkət edərək qarşısına çıxan demokratik dəyərlər adına nə varsa, hamısını çığnayıb dağıtmaq yolu tutur.

Müxalifət hələ təşəkkül tapmağa başladığı dövrdə elmi-yaradıcı ziyalıları, siyasi elitanın nüfuzlu, vətənpərvər kəsimini hərəkatdan qısqanclıqla uzaqlaşdırdı. Bu, müxalifətin bütün sonrakı siyasi müqəddəratına öldürücü təsir göstərmiş faciəvi səhv idi.

Etiraf edək; bu gün iqtidar özünün xəlqiliyi, insankeşliyi, vətəndaş sevgisi, xalqın rifah göstəricisinin məqbul sayıla biləcək həddi, sistemli institutlara inam və etibarı ilə deyil, kapitalı ilə güclüdür, cəbr aparatı, “təsir və inandırma” üsullarının kəskinliyi və “innovativliyi” ilə güclüdür. Və ehtimal ki, yaxın perspektivdə mövcud hakimiyyətin qarşısına çıxa biləcək yeni və qabiliyyətli qüvvə məhz ziyalı, alim, intellektual insanların birliyi olacaqdır.

Böyük dövlətşünas Heydər Əliyev zamanın yeni redaktəsinə uyğun dəyişməkdə olan cəmiyyətdə həqiqi müxalifətin qabaqcıl rol və missiyasını görür və bunu yüksək qiymətləndirirdi. 2001-ci il ilin noyabrında YAP-ın II qurultayında çıxış edən Heydər Əliyev müxalifətin öz ampluasında qıfıllanıb qaldığını, məzmun və keyfiyyətcə daha da mürtəceləşdiyini təəssüflə qeyd edirdi: “... Bizim müxalifət çox radikal, düşməncəsinə mövqelərdə duran müxalifətdir. Bu müxalifət mənfi nöqteyi-nəzərdən dünyada bütün müxalifətlərdən fərqlidir. Heç bir ölkədə belə müxalifət yoxdur. Bunlar, üzr istəyirəm, hər bir çirkin, tərbiyəsiz yollara gedirlər”.

Əfsuslar olsun ki, xarakter və mahiyyəti etibarilə evolyusiyaya köklənmiş zamanın gərdişi müxalifətin timsalında heç bir keyfiyyət yeniliyi ilə fərqlənmədi. Destruktiv müxalifət özünütəmizləmə və tənzimləmə proseslərinə məruz qalmaq əvəzinə daha da radikallaşdı, mürtəceləşdi.

Akademik Ramiz Mehdiyev Azərbaycan məkanında müxalif cərəyanın yaranması və mahiyyəti barədə “Azərbaycan: qloballaşma dövrünün tələbləri” monoqrafiyasında belə düşünür: “Təəssüflə qeyd etmək lazım gəlir ki, Azərbaycanda müxalifətçilik fenomeni dövlət quruluşu prinsiplərinin, siyasi baxışların, ideyaların digər prinsiplər, baxışlar və ideyalar ilə sağlam rəqabət aparması vasitəsi kimi dərk olunmayıbdır... Yaranmış siyasi reallığa uyğunlaşmayan, hakim elitanın siyasi və mənəvi məsuliyyətinin yükünün əhəmiyyətini dərk edə bilməyən bizim müxalifət liderləri daha yaxşı ideyalar və səmərəli təkilflərlə deyil, hökumətin ünvanına ancaq uydurma ittihamlarla çıxış edir, əsassız tənqid atəşini ölkənin siyasi-iqtisadi xəttinə qarşı, ölkə Prezidentinə və onun komandasının üzvlərinə qarşı yönəldirlər”.

Səslənən fikirlərdə həqiqətin payı böyükdür. Lakin nəzərə alsaq ki, siyasi texnologiyalarda optimalla real arasındakı şəriksiz hökmranlıq məsələsi konkret situasiyaya söykənir, onda yaranmış vəziyyətə görə tərəflərin subyektiv məsuliyyət öhdəliyini də fərqləndirmək vacibdir. Və belə bir diskomfortun aradan qaldırılması ilk növbədə ölkədə ictimai-siyasi münasibətlərin harmoniyasına və homogenləşməsinə töhfə verərdi ki, bu məsələdə “birinci skripka” rolu birmənalı şəkildə iqtidara məxsusdur.  

“Moral politik” və “makiavellizm”

Adətən, aktiv siyasətdə bu iki sifət fərqləndirilir. Əslində, siyasətdə mənəviyyat axtarmağın saman tayasında iynə axtarmaq kimi mənasız bir məşğuliyyət olduğunu yəqin ki, bir kimsə mübahisələndirməz. Belə bir “epitet” həm iqtidar, həm də müxalif siyasi mətbəxə eyni dərəcədə aiddir. Bəlkə ona görə ki, – məqsəd vasitəyə bəraət qazandırır – tezisi həmişə aktual olmuşdur. Maraqlıdır, vətəndaş cəmiyyətdən bir şeylər umarkən və istəyi hasil olmadıqda hakim komandadan daha çox müxalifətə sarı boylanır, sanki onu bir şeylərə sövq etmək istəyir. Lakin Azərbaycanda ana müxalifətliyə can atan qüvvələr kifayət qədər zəif və amorf, konstruktiv müxalifət “diaqnoz”u ilə parlamentdə yer almış kəsim isə bir xeyli boyat, latent və daha çox belletristdir.

Birinciləri fərqləndirən səciyyəvi xüsusiyyət dörd onilliyə yaxın bir müddətdə yalnız “fizioloji” boyartımı üzərində işləməsi, elektoral bazasını genişləndirməməsi, daha effektiv və innovativ siyasi texnologiyalar üzərindən mübarizə taktikası qura bilməməsidir. İkincilər isə zaman və imkan arqumentini öz mənfəətləri üçün daha rasional şəkildə qiymətləndirərək hakimiyyətin təvəccöhünü “haqq” etsələr də, bu “coker”dən mobil və işlək müxalif düşərgə formalaşmaq şansı üçün istifadə etməmişlər.

Bütün bunlar isə ölkəiçi az-çox siyasi əhəmiyyət kəsb edən kampaniyalarda, xüsusilə də parlament seçkilərində həmin qüvvələrin məğlubiyyətini təmin etmişdir. Müxalifət xalqdan çox şey, daha dəqiq ifadə etsək, ən qiymətli neməti – səslərini tələb etsə də, əvəzində heç nə təklif edə bilmir. Türklər demişkən, “iş və aş” xatirinə toplumun siyasi proseslərlə maraqlanmayan, cəmiyyətdə hansı siyasi qüvvənin iqtidara yiyələnəcəyinə indifferentlik nümayiş etdirən loyal və obıvatel kəsimə hesablanmış proqram yaxud layihə adlı mücərrəd sənədlər isə siyasi demaqogiya və cəfəngiyyatdan savayı hər hansı bir effekt yaratmır. Məhz belə bir zəiflik vizual olaraq güclü görünsə də, daxilən ciddi təbəddülat və didişmələr yaşayan və son zamanlar bu fobiyadan “islahat” adlandırdıqları irreal çırpıntılarla qurtulmağa çalışan hakimiyyət düşərgəsinin xeyrinə işləyir.

Yaxın tarixi keçmişin səbrli, ehtirasdan uzaq elmi-politoloji təhlili sübut edir ki, 1991-92-ci illərdə xalqın azadlıq və müstəqillik ideallarına və qətiyyətinə söykənən geniş hərəkat əslində milli oyanışın yeni ideoloji diktaturasından başqa nəsnə olmadığını ortaya qoydu. Xalqın öz çiyinlərində iqtidara gətirdiyi hakimiyyətə ictimai etimad limiti tükəndi. Müxalifətin nə hakimiyyət illəri, nə də ki, mövcudluğunu sürdürdüyü sonrakı illər milli dövlətçiliyimizin inkişaf faktoruna çevrilə bilmədi.

2000-2005-2010 və 2015-ci ilin parlament seçkilərindəki fiasko müxalifət partiyalarının sıralarında dezinteqrasiya və aşınma proseslərinin sürətlənməsinə təkan verdi. Beləliklə, ötən parlament, prezident və bələdiyyə seçkiləri bir daha göstərdi ki, müxalifətin artıq xalqa deyəsi heç bir sözü qalmayıb, o tükənib, aşınıb, köhnəlib. Belə bir uğursuz sonuc nəticə etibarilə müxalifətin səhnədən üzüsulu getməsini şərtləndirməli idi. Və bu, iqtidarın arzusu, yaxud hansısa siyasi qrupun istəyi deyil, konkret situasiyada özünü təsbit edən yeganə məntiqi variant idi.

Bu gün onların sırasında gənc qüvvələr yetişir. Onlar tək yaşlarına görə deyil, həm də düşüncə, fikir etibarilə yenilikçi, mütərəqqi gənclərdir. Sıralarındakı köhnə təfəkkürlü, antimilli adamları görürlər. Onlar müasir tipli mübarizə vasitələrinə meyl edirlər, intellektual üstünlüyə, ağıl və əməlin həmrəyliyinə önəm verirlər. Anlayırlar ki, sivil mübarizə yolu ilə, ağılla məqsədə daha tez və rahat çatmaq mümkündür, nəinki küçələrə tökülüşüb fit calmaq, şüvən salmaq, məzhəkə çıxarmaqla. Bu cür davranış isə artıq müxalifətə öz içərisində müxalifətin yaranmasından xəbər verir. Cəmiyyət normal müxalifət və sivil mübarizə üsullarını tanıyır.

Yeni müxalifətin hansı şərtlər daxilində və məhz hansı mühitdə təşəkkül tapacağı ilə bağlı ən müxtəlif mülahizə və vepsiyalar səslənir. Gündəmdə daha çox dövr edən versiya bundan ibarətdir ki, “yeni müxalifət” əsasən “köhnə müxalifətin” sıralarından onların neqativ cəhətlərini sərf-nəzər etmək şərti ilə yetişəcək. Bu təbəqə liberal-demokratik təlimlər təcrübəsinə yiyələnmiş, Qərb təhsili almış, müasir texnologiyalara yiyələnmiş, eyni zamanda milli ənənə və dünyəvi dəyərləri özündə təcəssüm etdirmiş gənc intellektualları, mahiyyətcə qərbçiləri öz sıralarında birləşdirəcəkdir. Və ola bilsin ki, məhz bu müstəvidə son vaxtlar hakimiyyətin “stavka” etdiyi yenilikçilərlə arzusu olunan yeni müxalifət nümayəndələrinin əməkdaşlıq modeli aktuallaşsın.

Həmin prosesi sürətləndirmək üçün nə lazımdır? Hər şeydən öncə dialoq, təmas, ünsiyyət!

Təəssüflə qeyd edilməlidir ki, hakim partiyanın ölkədəki ictimai-siyasi sabitliyin qorunub saxlanması, siyasi qüvvələr arasında qarşılıqlı münasibət və sağlam əməkdaşlığın yaradılması, mübahisəli məsələlərin həll olunması yollarının masa arxasında birgə müzakirələr nəticəsində axtarılması üçün vacib olan dialoq təklifi uzun müddət radikal düşərgə tərəfindən səmimi qarşılanmamışdır. Radikal müxalifətin əsas məqsədi cəmiyyətdə siyasi qüvvələr arasında sivil münasibətlər qurmaq, ümummilli məsələlərin həllində vahid mövqe nümayiş etdirmək, Azərbaycanın demokratik Qərbə inteqrasiyası üçün atılan addımlarda iqtidara yardım göstərmək deyil, əksinə, iqtidarın gərgin fəaliyyət sayəsində əldə etdiyi müəyyən uğurları inkar etmək, bütün vasitələrlə, hətta vətəndaşlar arasında qarşıdurma yaratmaq, opponentlərə qarşı qara "PR" texnologiyalarını tətbiq etmək bahasına olsa da, öz çirkin məqsədlərinə nail olmaq istəyidir. Lakin indi onların nə əvvəlki tək onsuz da zəif olan sosial bazası, nə də müxalifətçiliklərinin uzanması səbəblərini izah edə biləcək arqumentləri qalıb.

- Müxalifət bu xalqa nə verib? Bəs iqtidar nə verib? - Dialoq bu müstəvidə, qoyulan suallar ətrafında getməlidir.

Bəli, təəssüflər olsun ki, ən yeni tariximizin inkişaf və kəşməkeşlərlə müşayiət olunan ötən illərində müxalifət öz üzərində işləmədi, elə şitil olaraq qaldı. Bu imperativ həm radikal, həm də özünü konstruktiv adlandıran siyasi qüvvələrə aiddir. Çünki onlar bir qayda olaraq xalqa, elektorata, sosial bazaya deyil, öz timsallarında şəxslərə, fərdlərə işləyiblər, bir növ nimdaş müxalifət “aristokratiyası” yaradıblar. Ona görə də bu gün həmin partiyaları təəssübkeşləri ilə deyil, “lider”ləri ilə tanıyırlar. Və bu gün onlar parlament seçkilərinə 50-60-80 namizədlə getdiklərini bəyan edəndə qeyri-ixtiyari düşünürsən ki, yaxşı bu adamların yarısı olsun öz ətrafları, qohum-əqrəbaları, bəs qalanını haradan “icarəyə” götürüblər?!

Sərt səslənə bilər, lakin reallıqdır. Xalq onları toplu halında görməyib. 

Cəmiyyətin sosial tomoqrafiyası

İctimai rəyi sosiologiya elmində bu cür də adlandırırlar. 

Düzdür, biz o “bəxtəvər” ölkələrdənik ki, xalqın səsi və sözü ünvanlandığı qulaqlara nadir hallarda, o da seçmə üsulu ilə çatır. Ancaq lazımdır. İqtidara, eləcə də müxalifətə xalqın onlar barədə nə fikirləşdiyini dinləyib düşünmək və nəticə çıxarmaq pis olmazdı.

Ölkədə, ümumiyyətlə, sosioloji sorğu institutu yox səviyyəsindədir. Müxtəlif reytinq təşkilatlarının vaxt-bivaxt bu və ya digər fəaliyyət sahəsi ilə bağlı müsbət rəylərini isə daha çox anqajə edilmiş rəy hesab etmək olar. Ölkədə hər şey – siyasi institutlar, vətəndaş cəmiyyəti institutları, media inkubasion effektlə öz “valideynlərinə” – hakimiyyətə oxşayır. Belə bir yekrənglik isə haqlı olaraq toplumu bezdirir, usandırır, artıq heç kim müasir Piri babaların “analoqu olmayan inkişaf” haqqında nağıllarını dinləmək istəmir. Həyata bir ovuc korrupsioner məmur-oliqarxın möhtəşəm malikanələrinin pəncərəsindən deyil, gündəlik qayğılarının nəfəsliyindən boylanmaq məcburiyyətində qalan orta statistik vətəndaşı “kürü diplomatiyası”, “laundromart” və digər ələalma sxemləri vasitəsilə əldə edilən irreal statistika deyil, özünün, övladlarının yaşam keyfiyyətini, həyat məmnuniyyətini təmin edəcək gerçəklik maraqlandırır.

İctimai rəyi müxalifətin daha çox destruktivliyə meyilli fəaliyyəti də qane etmir.

Hakimiyyət umsuqluğunu daha çox siyasi-əxlaqi resurslarının dayazlığı, mübarizə üsullarının primitivliyi üzərindən ifadə edən müxalifət meydanlarda əzələ oynatmağa, zor, təzyiq xofu yaratmağa can atır. Bəs normal və sivil siyasi mübarizə metodları ilə bir araya sığmayan bu cür davranış nə ilə əlaqədardır?! Bunun kifayət qədər ciddi sosial-ictimai və sırf ruhi-psixoloji kökləri ola bilər. Hələ uzun illər əvvəl Almaniyanın Azad Demokratlar Partiyasının üzvü Vörner Hoyer “Liberation” qəzetinə müsahibəsində Azərbaycan müxalifətinin liderlərinin hakimiyyətə qarşı olduqca aqressiv münasibət bəslədiklərini bildirirdi: “Onlar müxalifət siyasətçilərindən daha çox ayrı-ayrı radikal qrupların nümayəndələri təsiri bağışlayırlar. Azərbaycan müxalifətinin şüuru hələ lazımınca formalaşmayıb. Bu müxalifət 90-cı illərdə Şərqi Avropa müxalifəti kimi fikirləşir ki, onların funksiyası hakimiyyət nümayəndələri ilə, polislə toqquşmaq, hakimiyyətə tabe olan departamentləri tutmaq, məmurları girov götürərək hakimiyyəti istefaya məcbur etməkdən ibarətdir. O vaxtlar şərqi avropalılar qanundan çox populizmə güc verirdilər. Bu gün Azərbaycanda da həmin situasiya mövcuddur”.

Vaxt dəyişsə də, taktika dəyişməyib. Bir şeylər əldə etmək üçün dəyişməyin, silkələnib təzələnməyin zamanı yetişməyibmi? Məlumdur ki, hakimiyyət növbədənkənar parlament seçkilərinə gedir. Yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, bununla bağlı ayrıca yazımız olacaq deyə, bir çox mətləblərə girmədən bəzi məqamların üzərindəki toz qatını silmək istərdik.

Əslində, bəli, ictimai rəyin ən dəqiq “dozimetri” seçkilərdir. Yəni söhbət təyinetmədən deyil, həqiqi səsvermə prosesindən gedir. İki aydan da az bir müddət qalıb və 2020-ci ilin fevralında keçiriləcək parlament seçkilərinə hazırlıq bütün maraqlı siyasi qüvvələrin əsas fəaliyyət istiqamətini təşkil edir. Təbii ki, qüvvələr nisbəti fərqlidir, proseslər hakimiyyətin tam nəzarəti altında cərəyan edir... həmişə olduğu kimi! Bu dəfəki seçkilər, “Bakı, Parlament prospekti, 1” ünvanında məhz kimlərin yer alacağı hakim komanda üçün arxivacib məsələdir. Çünki bu dəfə oyuna çox böyük uduş qoyulub ki, onun da qarşılığı hakimiyyətdə “rokirovka” gedişi ola bilər. Buna görə də fevral seçkilərində kütləvi şəkildə saxtalaşdırma hallarının olacağı ehtimalı indidən heç kimdə şübhə oyatmır.

Niyə? Əvvəla, “Ay xaricdə təhsil almış..., yeni təfəkkürlü..., gənc, kreativ düşüncəli...” və digər frazeoloji qaravəllilərlə insanları aldatmaq mümkün deyil, artıq. İndiyədək təyin olunanlardan xalq “gülmü dərib” ki, bu dəfə parlamentə dürtülməsi nəzərdə tutulanlardan da “gülab çəksin”? İkincisi isə, hakimiyyətin təqdimatı ilə seçkilərə qatılacaq istər iqtidarın stavka elədiyi yeni simalar, istərsə də arabanın beşinci çarxı qismində “konstruktiv” müxalifət təmsilçilərinin əksəriyyəti Azərbaycan xalqı üçün kəsilməmiş qarpızdır, onları uzaqbaşı yaxın çevrələri və “xeyir-dua” verənləri tanıyır. Buna görə də nəticə etibarilə qutulardan başqalarının, yəni seçicilərin səs verdiyi namizədlərin deyil də məhz “sırınanların” çıxmasını təmin etmək məqsədilə klassik “işıq söndü”, “polis müdaxilə elədi” variantlarına deyil, daha “innovativ” və “kreativ” metodlara əl atmaq lazım gələcəkdir.

Bir mühüm məqamın da altını cizək ki, bu gün vətəndaşın seçkilərə maraq göstərməməsinin başlıca səbəbini onun sosial indifferentliyində deyil, seçki nəticələrinin hər bir halda saxtalaşdırılacağına dərin və qəti inamında axtarmaq lazımdır. Və bu, üç-beş nəfərin deyil, böyük əksəriyyətin ötən illərin acı təcrübəsi timsalında ictimailəşmiş rəyi, qənaətidir.

Siyasi antropologiya öyrədir ki, növdaxili mübarizə növün yaşadılması vasitələrindən biridir. Bu anlamdan çıxış edərək xalqa azad seçim imkanı verməklə qanunverici hakimiyyətin məhz sağlam və bərabər mübarizə mühitində formalaşmasına çalışmaq və buna nail olmaaq lazımdır.


Ərəblər çörək yemir? Yaxud vətəndaş nə istəyir? 


Oxuyanların yadında qalmış olar. “Danabaş kəndinin əhvalatı”nda - Ərəblər çörəyə nə deyir? - sualına cavab tapmayan molla - Ərəblər şörək yemir! – deyib canını qurtarmağa çalışır.

Məlum “dəvəquşu” taktikasına uyaraq qarşıdakı problemlər şəridini görməzdən gəlmək, hər biri cavab gözləyən sualları qulaqardına vurmaq indiki halda nə çıxış, nə çözüm, nə də ki, qurtuluş yoludur.

Bu gün iqtidarın qarşısında duran sualların ən böyüyü – Nədən başlamalı?-dır.

Yeni tarixi şəraitlə, aparıcı inkişaf tendensiyaları ilə ayaqlaşmağa məhkum olan ənənəvi müxalifətsə daha çox – Nə etməli? – sualı ətrafında baş sındırmalıdır.

İndi hər iki tərəf ya Danabaş kəndinin “hərşeyşünas” mollası kimi həmin problemlərin olmadığını sübut etməlidir, ya da ki, qollarını, lap elə balağını da çırmalayıb onların həlli yollarını tapıb göstərməlidir: - Dövlətçiliyin matrisasını içəridən dağıdanlar kimlərdir: korrupsioner məmur-oliqarx çetesi yoxsa radikal müxalifət? Bu prosesin qarşısını almaq üçün nə etmək lazımdır? Ölkədə, eləcə də “on-line” mediada radikal çıxışların artmasını səbəbləndirən amillər hansılardır? Onların qarşısını almaq, yaxud neytrallaşdırmaq üçün hansı tədbirlər görülür?

Realist olaq; neft-qaz və pomidor kimi strateji məhsulların ixracının artması, minimum əmək haqqı məbləğinin yüksəldilməsi, xalqın dilini bilməyib xalxın dilində az-çox anlaşanların islahat adıyla vəzifələrə gətirilməsi, parlamentə “adaxlanması”, qəşəng binaların tikilməsi, bağ-bağça salınması, daha nələr-nələr... yaxşı şeydir, lazımdır. Ancaq hər şey də demək deyildir. Onlardan, həm də daha yaxşısı, qat-qat böyüyü, gözəli başqalarında da var. Xalqın davası qarın deyil, qədir davasıdır. Onu, böyük hesabla, hakimiyyətdə kimin təmsil olunması deyil, bu hakimiyyətin legitimliyi, “xəlqaniliyi” (Ə.Xaqani) maraqlandırır, dövlətin və dövlətçiliyin, böyük Zərdabi demişkən, səlamətliyi maraqlandırır.

Ancaq nə görürük? Hakimiyyətin ayrıca qolu olan məhkəmə sistemi bu sahənin sağlamlaşdırılmasına yönəlik Prezident fərmanlarına rəğmən ciddi təbəddülat yaşamaqdadır. Ölkə başçısının hər çıxışında təvazökarlıqla bağlı qətiyyətli tapşırıq və tövsiyələrinə qarşılıq məmur özbaşınalığı səngimək bilmir. Sadə vətəndaşların narazılığı həyat keyfiyyətinin səviyyəsi ilə tənasüb təşkil edir. Sərt təbəqələşmə mövcuddur. İnsanlara özünürealizə imkanları tanınmır. Niyə? Çünki nepatizm, regionçuluq, çevrəbazlıq, məhəlləçilik... və digər bu kimi neqativlərin toxumu hələ də münbit torpağa düşübmüş kimi cücərməkdədir.

Bizdə elektoratın transformasiyası prosesi gedir və bunu gizləmək, danmaq mümkün deyil. Radikal müxalifətin oktyabr ixtişaşları da göstərdi ki, vətəndaşlar kimdənsə “Azadlıq” istəmirlər, kimisə “İstefa”ya çağırmırlar. Öz sosial problemlərini dilə gətirirlər, məhkəmədən dad döyürlər, məmurdan şikayət edirlər. Bu adamlara hansısa siyasi partiya liderinin təəssübkeşi damğası vurmaq, əl-qolunu burub “paketləmək”, əslində, davakar müxalifətin “əlinə işləmək” anlamına gəlməlidir.

Vətəndaş iş istəyir! Vətəndaş çörək istəyir! Vətəndaş aldığı maaşla övladının orta məktəbdə “repetitor” pulunu, ali məktəbdəsə təhsil haqqını verə bilmədiyindən şikayətçidir. Vətəndaş tərəddüd edir ki, aldığı məvaciblə dükan-bazara uğrasın, mağazalardakı borc dəftərini qapatsın, yoxsa aptekə, xəstəxanaya getsin.

Etməməlidir! Analoqu olmayan inkişafda belə şeylər olmamalıdır, qadam!

Bütün bunları kim həll etməlidir, müxalifətmi? Xeyr, hakimiyyət!

Bəli, müxalifət vətəndaşın pərişan halının bu incə yerindən yapışıb onu provakasiyaya çəkir, deyir ki, mitinqə gəl, məni dəstəklə, bu iqtidarı yıxaq, onda hamınızın dərdinə dərman olacağıq. Ay oldu, ha...!

İndi baxın; sizcə həmin narazı elektorat seçkilərdə kimin yanına gedəcək? – Onu problemləri ilə başlı-başına buraxan yaramaz məmurların, bu hakimiyyətin səfasını çəkib cəfasını ölkə başçısının üstünə atanların, yoxsa ona “Hər şeyin çox yaxşı olacağını” vəd edən manipulyatorların?!

Ancaq vətəndaş da “dənizdən külək gözləməməli”, haqq-hüququ uğrunda fəal mübarizə aparmalıdır. Çünki o fəal olmadıqca antimilli ünsürlər meydan sulayacaq. Vətəndaş istər siyasi, istərsə də həqiqi döyüş meydanına orfoepiya işarələrindən “dikduranını” deyil, şücaətin, hünərin, nəhayət, qeyrətin üstünlüyünü gətirməlidir. 

* * * 

Xorxe Luis Borxes sürrealist yazılarından birində deyirdi: Dünya Tanrının gördüyü yuxudur.

Biz o yuxunun harasındayıq?

P.S. Uzun oldu. Bağışlayın! Ayıqlar üçün yazdım.

Şərhlər

Tək lif 2019-12-30 19:29:01

Dövlətin kənar müşahidəçi kimi azad-neytral seçkilər keçirməsindən!

********* 2019-12-18 19:16:27

Sitat: .....”Ayıqlar üçün yazdım”....bax bu hissə çox maraqlıdır, mümkünsə bir az aşıqlayaydız...

Akif 2019-12-18 19:11:26

Xalid müəllim, maraqlı fikirlərinizə görə təşəkkür edirəm. Sizin yazıları hər zaman maraqla oxuyuram Əhatəli, məntiqli və obyektiv olur fikirləriniz..

Son yazılar


Новости

Обзор на Apple IPad PRO 2020

Слоган Apple для новых моделей iPad Pro 2020 года «Ваш следующий компьютер - это не компьютер». Это дерзкий способ справиться с напряжением, которое лежит в основе большинства покупок iPad Pro: они стоят столько же или больше, чем многие ноутбуки, но, возможно, не смогут заменить ваш ноутбук. 11-дюймовый iPad Pro стоит от 799 долларов, а 12,9-дюймовая модель - от 999 долларов, но в обоих случаях более реалистичная стоимость составляет, по крайней мере, пару сотен долларов: следует учитывать, что цена на хранилище выше обычной. 128 ГБ базовой памяти и цена корпуса клавиатуры. Покупатели iPad Pro быстро потратят столько же или больше, чем стоимость хорошего MacBook Air или даже MacBook Pro - отсюда и напряженность. К сожалению, вы не можете потратить лишние 299 или 349 долларов на новый чехол Magic Keyboard, который Apple анонсировал вместе с этими новыми iPad - они не поступят до мая. Brydge продает более традиционную насадку-раскладушку за 199 или 229 долларов. Интернет уже много лет спорит о том, сможет ли iPad заменить ваш ноутбук. И за эти годы Apple медленно заполняла пробелы в программном обеспечении, но не все из них. Я просто выложу свои карты и скажу, что да, iPad Pro - это компьютер,который работает не так, как вы привыкли, и иногда блокирует ваши усилия по достижению определенных задач. Если бы вы надеялись, что эти новые iPad разрешат эту напряженность, это не так. Я думаю, что более интересный вопрос заключается в том, что означает «профи» в контексте iPad. Настоящее напряжение не в iPad Pro и MacBook Air, а в iPad Pro и других iPad. Плюсы Отличный дисплей Быстро Поддержка трекпада Минусы Оплачивая LIDAR, вы не можете использовать ограничения iPadOS все еще теряют Нет наушников Итерация iPad Pro 2020 года, по сути, является незначительным ударом по сравнению с моделями 2018 года. Здесь действительно только три вещи, которые являются новыми: процессор, массив камер и микрофоны. О, есть также поддержка трекпада, о которой вы так много слышали, но она будет доступна для любого iPad, который поддерживает последнюю версию iPadOS. Аксессуар Magic Keyboard от Apple также пока не доступен для тестирования. Это одна из причин, по-моему, настоящая напряженность с другими iPad. Поддержка трекпада может быть самой важной функцией iPad в этом году - я говорю, что даже не знаю, что Apple запланировала на Всемирную конференцию разработчиков только для цифровых технологий. Но поскольку он распространяется на все iPad, он вряд ли станет отличительной чертой этого iPad Pro.Возможно, Magic Keyboard изменит это исчисление, но, скорее всего, будет множество вариантов трекпада для менее дорогих iPad. Например, Apple уже сотрудничает с Logitech на трекпаде для различных 10,5-дюймовых моделей iPad. В любом случае, яркая сторона iPad Pro, которая так мало меняется по сравнению с предыдущим поколением, состоит в том, что есть множество вещей, о которых вам не нужно беспокоиться. Экран по-прежнему красивый, четкий и у него точные цвета. Качество аппаратного обеспечения всеё ещё на высшем уровне, но вне корпуса я всеё ещё чувствую, что в этом есть что-то немного антисептическое. Батарея работает целый день для меня - хотя теперь, когда я использую ее на работе в течение полного рабочего дня, восемь-десять часов, которые я могу вытащить из зарядки, действительно обходятся мне всего один день вместо того, чтобы не беспокоиться об этом несколько. Все еще есть только один порт USB-C, неудобно расположенный сбоку, но его функциональные возможности менее заблокированы, чем это было до iPadOS. И я все еще собираюсь указать на отсутствие разъема для наушников, потому что это больше боли, чем на телефонах. Я постоянно пользуюсь обычными наушниками на своем ноутбуке из-за их надежности: никаких задержек и неловких помех настройкам Bluetooth в начале звонка Zoom, пока ваши коллеги терпеливо ждут. Давайте рассмотрим новое, начиная с процессора. Как ни странно, Apple не использует чип того же поколения, что вы найдете на iPhone 11 Pro. Вместо этого это A12Z Bionic, шаг вперед по сравнению с A12X Bionic, найденным в iPad Pro 2018 года. «Z» ничего не означает (Apple говорит, что это просто «больше, чем X»), но это означает, что в этом году GPU увеличена до 8 ядер. Apple утверждает, что это должно помочь с играми, работающими на частоте 120 Гц, рендерингом 4K в приложениях для редактирования видео и улучшенной производительностью AR. Я уверен, что это все правда, но я не уверен, что большинство владельцев iPad Pro когда-либо заметят разницу в скорости. Этот iPad чувствует себя очень, очень быстро, как и мой iPad Pro 2018 года. Потенциально можно привести аргумент о запасе мощности процессора и его перспективах на будущее, но не особенно сильный. Для полноты картины отмечу, что в тесте вычислений на GPU Geekbench 5 Pro новый 12,9-дюймовый iPad Pro набрал 9981, а мой 2018-дюймовый - 9138 (тесты CPU были примерно такими же). Что эта разница в 800 значит для вас? Наверное, ничего. Для меня ключевой момент в том, что если вы не знаете точно, к какому болевому моменту относится этот процессор, вам не следует обновляться только для него. Самое большое изменение - новая система камер. Вы не можете пропустить это. Выступ камеры на задней панели iPad Pro теперь представляет собой большой старый квадрат с двумя обычными датчиками камеры и новым датчиком LIDAR. Мы вернемся к этому датчику LIDAR через минуту. Apple установила 12-мегапиксельный основной широкий датчик с диафрагмой f / 1.8, который делает хорошие фотографии, но не в состоянии соответствовать характеристикам iPhone 11 Pro при слабом освещении. Новинкой этого года является сверхширокий 10-мегапиксельный сенсор с f / 2,4 и углом обзора 125 градусов. Как и для всех сверхширокоугольных сенсоров, смысл в этом доставляет больше удовольствия, чем дополнительное четкое качество изображения. Я в команде «все в порядке, чтобы делать фотографии и видео с вашим iPad», но контекст имеет значение.Я думаю, что это более логично, чем то, что вы могли бы использовать в студии для конкретных целей, а не на местах (или, и я не могу особо подчеркнуть, что вы никогда не должны делать этого на концерте). «Студийный» контекст также относится к микрофонам, которые Apple также называет «студийным» качеством. Они довольно хороши, но, возможно, не достаточно хороши, чтобы использовать их для профессионального подкаста. IPad Pro может снимать видео в формате 4K со скоростью 24, 30 или 60 кадров в секунду и в сочетании с этими микрофонами, я думаю, цель состоит в том, чтобы предоставить кинематографистам интересный набор опций для съемки и редактирования «все в одном». Если бы Apple продала версию этого iPad Pro с посредственной камерой на задней панели и без изменений камеры, я бы купил эту версию в одно мгновение, особенно если она будет стоить немного дешевле. Для меня важнее камера для селфи, потому что я использую iPad Pro в качестве рабочего компьютера, и это именно та камера, указывающая на мое лицо для видеозвонков. Он может делать 7-мегапиксельные фотографии и снимать видео 1080p. Это намного лучше, чем камера на любом MacBook с точки зрения качества, и намного хуже, чем на любом MacBook с точки зрения размещения. Я не знаю, почему Apple сохраняет свое странное наследие, когда датчики FaceID и селфи-камера помещаются на «верх» iPad Pro, когда он находится в портретном положении. Возможно, это последний след желания Apple сохранить iPad Pro в качестве «первого планшета», но я и все, кого я знаю, в основном используют iPad в ландшафтном режиме в чехле для клавиатуры. Это означает, что камера находится в стороне, поэтому ваши глаза всегда смотрят в сторону. Apple добавила некоторые эффекты дополненной реальности для исправления вашего взгляда в FaceTime, но это не помогает в работе конференц-связи. Пока я в курсе, другая проблема с использованием iPad Pro для конференц-связи заключается в том, что в iPadOS Apple не позволяет приложениям использовать камеру, если они не активны на переднем плане. Это приятно с точки зрения душевного спокойствия, но абсолютно ужасно для видеоконференций. Правда заключается в том, что людям нужно открывать другие приложения, когда они находятся на вызове, и достаточно просто вытащить окно слайдера, чтобы проверить сообщение, чтобы выключить камеру iPad во время вызова Zoom. В результате ваша камера постоянно выключается и снова включается. IPad Pro - идеальная машина, чтобы заставить ваших коллег думать, что вы их игнорируете. Если на iPad Pro 2020 есть одна особенность аппаратного обеспечения, то это датчик LIDAR. Он использует лазеры для почти мгновенного определения глубины и создания пространственной карты комнаты. И каждый раз, когда технический продукт использует лазеры, компания, которая делает это, не может ничего поделать, потому что лазеры все еще кажутся футуристическими. Поэтому Apple утверждает, что «работает на уровне фотонов и на наносекундных скоростях». Да, так работает свет. В любом случае, причина включения LIDAR в радикально более быстрой и точной дополненной реальности. И это действительно работает - но это только основа для большого опыта AR, а не гарантия, что они придут. Он улучшает некоторые текущие приложения бесплатно, но пока нет сторонних приложений, которые бы в полной мере использовали его. (Здесь я должен сообщить, что моя жена работает на Oculus, которая делает продукты виртуальной реальности.) Главное преимущество приложений AR сразу же заключается в том, что LIDAR может почти мгновенно отобразить поверхности в комнате. Вместо того, чтобы размахивать iPad, пока камеры не распознают объекты, LIDAR просто измеряет их напрямую. Эта пространственная карта также более точна - поэтому приложение Measure, например, может отображать линейку, когда вы приближаетесь к измеренной линии. Другое непосредственное преимущество, которое вы получаете, - это то, что называется «окклюзия». Вот когда что-то попадает между вашим iPad и виртуальным объектом, который вы положили на пол, на стол или что-то еще. Если кто-то встает между вами и виртуальным стулом, и стул частично не скрыт, это разрушает иллюзию. iPad LiDAR тест IPad Pro 2020 года с LIDAR может скрывать такие объекты, как эта фигурка мальчика-барабанщика, довольно далеко позади людей. Это довольно хорошо с другими млекопитающими, тоже. Еще один тест iPad на LiDAR Без LIDAR iPad 2018 года иногда изо всех сил пытался получить правильную окклюзию, когда кто-то выходит на сцену AR. Старые айпады и айфоны могут вызывать окклюзию у людей, но они не могут делать это с произвольными объектами. «ЛИДАР» означает, что этот iPad Pro может, хотя он и не способен нарисовать совершенно четкую линию. Разработчики должны получить эти преимущества «бесплатно», но для выполнения более сложных задач потребуется специальное кодирование. Сегодня Apple выпускает эти API для разработчиков, но потребуется некоторое время, прежде чем приложения смогут ими воспользоваться. Если и когда они это сделают, они смогут использовать более продвинутую пространственную карту, чтобы надеть свои виртуальные американские горки или подставки для журнальных столиков. Предполагается, что новые API Apple смогут более точно идентифицировать такие объекты, как стулья, окна, столы и т. Д. Они также позволяют размещать виртуальные объекты в любом месте на карте, а не только на плоских поверхностях. Короче говоря, LIDAR на iPad Pro выглядит довольно продвинутым, но создан для будущего программного обеспечения, которое еще не пришло. Помимо предметов интерьера, некоторых покупок и некоторых игр, также неясно, существует ли реальный спрос на все эти технологии. Наиболее распространенное использование AR сейчас - это лицевые фильтры, и LIDAR пока что мало для этого делает. Я ознакомился с iPadOS в октябре прошлого года, и большая часть того, что я сказал тогда, стоит сегодня. Готовность Apple добавить много сложностей в ОС для опытных пользователей ... добавила много сложностей. Просто не так просто и интуитивно научиться делать все, просто используя его. Вот как я выразился тогда: Начать использовать его легче, чем любой другой компьютер в истории. Но когда вы начинаете пытаться получить от iPad те же самые возможности, которые вы ожидаете от высококлассного ноутбука, эти кривые хоккейные палки. Добавление поддержки трекпада не сильно меняет эту динамику, хотя значительно облегчает работу с текстом. Теперь мне понятно, почему Apple изменила способ работы курсора и выделения текста в iPadOS: он был разработан с мышью или трекпадом. НИКАКИХ ЛЮБИМЧИКОВ С КЛАВИАТУРОЙ С ДОПОЛНИТЕЛЬНЫМИ КЛАВИАТУРАМИ, ДОСТУПНЫМИ НА ЗАПУСКЕ Я могу сказать гораздо больше о поддержке трекпада на iPad, но вот короткая версия: я думаю, что Apple подошла как можно ближе к этому. Прокрутка кажется естественной, и то, как курсор мыши меняет форму в соответствии с кнопками, поначалу странно, но, думаю, мне это нравится.Тем не менее, есть некоторая интуитивная странность в том, что вы перемещаете курсор вверх к краю экрана, чтобы вызвать док, центр уведомлений и приложения Slide Over. Подробнее о трекпаде я расскажу в следующей статье. В целях данного обзора (и в отсутствие будущей Magic Keyboard) необходимо знать, что каждый iPad, который может быть обновлен до последней версии iPadOS, получает эту функцию, поэтому он не является отличительным признаком для iPad Pro. iPadOS также немного менее глючит сейчас, чем это было при запуске, но время от времени все еще возникают проблемы. На этой неделе это был текстовый фокус с помощью Smart Keyboard. Иногда мне нужно полностью принудительно выйти из приложения и перезапустить его, чтобы набрать его. Поскольку на этой неделе я использовал iPad Pro, я продолжал возвращаться к этому датчику LIDAR. Не использовать, но как концепцию. Это мощный и интересный датчик, а полный контроль Apple над программным и аппаратным обеспечением означает, что он «просто работает» для улучшения существующих приложений. Но, несмотря на всю свою мощь, я не уверен, что многие пользователи смогут воспользоваться этим - это дополнительная вещь, которую они могут даже не использовать. И это история iPad Pro вкратце, не так ли? Линейка iPad Pro всегда отличалась невероятно мощным и красивым аппаратным обеспечением вместе с программным обеспечением, которое изо всех сил пыталось использовать его в своих интересах. Я начал этот обзор, говоря о напряженности между iPad. Суть этой напряженности в том, что для большинства людей iPad Pro является излишним. Если вы не совсем уверены в том, что вы собираетесь делать с этими камерами, этим LIDAR или более быстрым процессором, скорее всего, вас одинаково обслужат гораздо более дешевый iPad Air или даже базовый iPad. Ни один из этих iPad не так хорош с аппаратной точки зрения. Но если вам не нужна дополнительная мощность, сэкономить сотни долларов - это тоже хорошо. Каждое интеллектуальное устройство теперь требует, чтобы вы согласились с рядом условий и положений, прежде чем вы сможете его использовать - контракты, которые на самом деле никто не читает. Мы не можем прочитать и проанализировать каждое из этих соглашений. Но мы начнем подсчитывать, сколько раз вам нужно нажать «согласиться» на использование устройств, когда мы их просматриваем, так как это соглашения, которые большинство людей не читают и определенно не могут договариваться.Так же, как iPhone, чтобы использовать iPad Pro, вы должны согласиться: Соглашение об условиях обслуживания Apple, которое вы можете отправить вам по электронной почте Гарантийное соглашение Apple, которое вы можете отправить вам по электронной почте Эти соглашения не подлежат обсуждению, и вы не можете использовать телефон вообще, если вы не согласны с ними. IPad Pro также предлагает настроить Apple Cash и Apple Pay при настройке, что также означает, что вы должны согласиться: Соглашение Apple Cash, в котором указано, что услуги фактически предоставляются Green Dot Bank и Apple Payments, Inc, и далее состоит из следующих соглашений: Условия использования Apple Cash Договор об электронных коммуникациях Политика конфиденциальности банка Green Dot Условия прямых платежей Уведомление о конфиденциальности прямых платежей Apple Payments, Inc, лицензия Если вы добавили кредитную карту в Apple Pay, вы должны согласиться: Условия от вашего поставщика кредитных карт, которые не имеют возможности по электронной почте Итоговый итог: два обязательных соглашения, шесть дополнительных соглашений для Apple Cash и одно дополнительное соглашение для Apple Pay.

Обзор на :Samsung Galaxy S20

За последние несколько лет Samsung добилась чего-то уникального в мире Android: она последовательно выпускала отличный флагманский телефон без огромных недостатков. Большинство людей, которые покупают телефон Galaxy S, знают, чего ожидать. Так что в самом реальном смысле самой важной задачей Samsung с S20 было убедиться, что он не испортит хорошие вещи. Я рад сообщить, что S20 доставляет мало сюрпризов,что делает его еще более вероятным, что вы пропустите его. Это было бы ошибкой. Конечно, будут и другие Android-телефоны, которые соответствуют или превосходят Galaxy S20 по любому количеству показателей или спецификаций. Но я уверен, что мало кто — возможно, никто-будет соответствовать общему опыту. Galaxy S-это телефон Android по умолчанию по какой-то причине. К сожалению, базовая цена по умолчанию в этом году выросла: $999,99 за Galaxy S20 и $1199,99 за версию Plus с большим экраном. Я подозреваю, что большая часть этих затрат сводится к включению 5G, от которого мало кто действительно выиграет. Galaxy S20 и S20 plus у большего брата, Galaxy S20 ультра. Когда я рассматривал этот телефон в прошлом месяце, я обнаружил, что Samsung переоценил себя, пытаясь сделать слишком много. Обычные телефоны S20 пытаются делать меньше, поэтому я думаю, что в конечном итоге они добиваются большего. Наш обзор Samsung GALAXY S20 8,5 ИЗ 10 Плюсы Высокая частота обновления экрана Хорошее время автономной работы Отличная посадка и отделка Минусы 5G не стоит дополнительных затрат Камеры перекрывают гладкие лица Обновления программного обеспечения гарантируются только в течение двух лет Купить за $999.99 от Samsung купить за $999.99 от AT&T Наш обзор Samsung GALAXY S20 PLUS РЕЗУЛЬТАТ ПОРОГЕ 8,5 ИЗ 10 ОБОРУДОВАНИЕ Одна из главных причин, по которой Вы можете принять S20 как должное, заключается в том, что он выглядит так похоже на другие последние телефоны Galaxy S. Там же изогнутое стекло на задней панели, та же металлическая рейка по краям и тот же почти безрамочный экран с крошечным дыроколом для селфи-камеры. Samsung Samsung последовала примеру Apple и Google, отодвинув модуль камеры в сторону, позволив ему стать большим и квадратным, хотя Samsung-это прямоугольник. Более тонкое (и желанное) отличие от предыдущих телефонов Galaxy заключается в том, что экран немного менее изогнут с левой и правой сторон. В целом, я думаю, что нет другого телефона Android, который поднялся бы до такого уровня качества сборки. Он просто чувствует себя как хороший объект в любом размере. Вообще-то я предпочитаю его айфону во многих отношениях. Например, обычный Galaxy S20 всего лишь немного уже обычного iPhone 11 Pro, поэтому он чувствует себя более комфортно в руке. Кроме того, вы можете получить маленький в розовом цвете. Получение такого массивного экрана без надрезов означает, что у Samsung нет функции безопасной разблокировки лица. Вместо этого под экраном находится ультразвуковой датчик отпечатков пальцев. Я признаю, что это немного медленнее, чем другие методы разблокировки, но это не настолько медленно, чтобы действительно беспокоить меня. Я обнаружил, что мне потребовалось всего несколько дней, чтобы восстановить мышечную память и поставить большой палец в нужное место. Samsung отказалась от гнезда для наушников в этом году, что примечательно, потому что он все еще был точкой продажи Galaxy S10. К счастью, он оставляет возможность расширить хранилище с помощью карты microSD, что важно, потому что меньший Galaxy S20 поставляется только с одним вариантом хранения: 128 ГБ. Это слишком мало для телефона за тысячу долларов, но это лучше, чем то, что вы получаете на iPhone 11 Pro. Получение 512 ГБ памяти на S20 Plus стоит $ 1349,99. На самом деле все эти детали являются de rigueur для Samsung: высокое качество аппаратного обеспечения, более высокая цена, чем у конкурентов Android. Но есть три вещи, которые заслуживают внимания на S20: новые камеры, скорость 5G и возможность установить частоту обновления 120 Гц на экране. Розовый: Galaxy S20, Черный: Galaxy S0 Плюс, Серый: Galaxy S20 Ультра. КАМЕРА Давайте начнем с камеры. Если вы видели обзор Galaxy S20 Ultra, вас “лечили " длинной, сложной экзегезой о большой ставке Samsung на высокие мегапиксельные сенсоры и о том, как эта ставка на самом деле не окупилась. К счастью, обычные Galaxy S20 и S20 Plus используют гораздо более традиционный подход. Они могут быть менее амбициозными, но, по крайней мере, более предсказуемыми. Основной датчик камеры-это простой 12-мегапиксельный датчик, хотя он, по-видимому, на 28 процентов больше, чем основной датчик на прошлогоднем Galaxy S10. Я верю в это, хотя бы потому, что S20 удивительно хорошо работает в очень тусклом свете. Широкоугольный датчик также имеет 12 мегапикселей, а селфи-камера-10 мегапикселей. Все довольно стандартные вещи. Телеобъектив, однако, 64-мегапиксельный. Как и в случае с Ultra, Samsung использует эти дополнительные мегапиксели для улучшения возможностей масштабирования. На самом деле, это основной способ работы Зума: обрезка на этом более крупном датчике, чтобы вы все еще могли получать 12-мегапиксельные изображения из него. Поле зрения на телеобъективе достаточно близко к широкоугольному, чтобы вы могли использовать его для обычных 64-мегапиксельных фотографий, Если вы так склонны. Я думаю, что Galaxy S20 и S20 Plus делают отличные фотографии, но есть некоторые предостережения, о которых следует знать. Каждая камера смартфона имеет "внешний вид", то есть ее программное обеспечение самоуверенно относится к тому, как следует настраивать изображения. Внешний вид Samsung заключается в том, чтобы разогреть баланс белого, осветлить тени, когда это возможно, и сгладить лица. Мне не нравится этот взгляд, и сглаживание лица, в частности, является решеткой — не потому, что оно размазывает детали, а потому, что его невозможно отключить, когда вы находитесь в обычном автоматическом режиме. Существует также режим” Bixby scene detection", который ухудшает ситуацию так же часто,как и улучшает ее. К счастью, я думаю, что поскольку S20 имеет обычную 12-мегапиксельную камеру вместо 108-мегапиксельного сенсора, он имеет тенденцию быть немного менее агрессивным при выполнении всего вышеперечисленного. Это все еще внешний вид Samsung, но он выполнен более грамотно, чем на Ultra. Однако если вы потратите полсекунды на переключение в профессиональный режим (или просто отключите фильтры красоты на селфи-камере), подавляющее большинство этих проблем исчезнет. Даже со всеми ISO и балансом белого и другими настройками камеры, установленными на " авто” в режиме Pro, камера просто выплевывает более нейтральную и детализированную фотографию. Агрессивное сглаживание лица происходит и в портрете. Galaxy S20 Plus портретный режим. Его традиционный 12-мегапиксельный сенсор имеет большую фокальную плоскость, чем ультра. Galaxy 20 portrait, который так же способен к портрету без датчика глубины Plus. В принципе, если бы Samsung вышла из своего собственного пути, эта камера была бы серьезным соперником, чтобы взять на себя как iPhone 11 Pro, так и Pixel 4 для регулярных снимков. Однако в нынешнем виде он не дотягивает до этих телефонов. Тем не менее, я скажу, что мне нравится S20 в целом лучше, чем Pixel 4, потому что Samsung предлагает широкоугольный объектив и имеет лучшее видео. Я также был жесток к S20 Ultra, потому что ему было трудно поймать фокус. У меня вообще не было такой проблемы с S20. Возможно, это потому, что обычные S20 и S20 Plus имеют более традиционный датчик с более традиционным двухпиксельным автофокусом. Это особенно заметно в видео, где охота за фокусом может быть очень раздражающей. В целом, я думаю, что Samsung по-прежнему лидирует в Android-пакете, когда речь заходит о качестве видео, но он уступает iPhone. Сравнение масштаба. У S20 и S20 Plus нет причудливого сложенного объектива Ultra с его призмами и зеркалами, но Samsung все еще говорит, что вы можете получить “без потерь” зум до 3x, и это дает вам возможность увеличить масштаб до 100x. все это работает в основном за счет обрезки на этом большом 64-мегапиксельном сенсоре. Результаты в порядке, но недостаточно хороши, чтобы купить телефон для этого. Я думаю, что примерно в 3 или 4 раза он превосходит как Pixel, так и iPhone 11 Pro, но все три довольно сильно ломаются. Экстремальных условиях низкой освещенности. Galaxy S20 слева, Pixel 4 справа Наконец, если вы думали, что хотите купить Galaxy S20 Plus, потому что у него есть датчик “глубины зрения” во время полета, не беспокойтесь. Я обнаружил, что это не помогло Galaxy S20 Plus делать лучшие портретные фотографии. Оба телефона объединены примерно одинаково, то есть они выглядят довольно искусственными для меня, но иногда вы можете получить что-то особенное. 5G, ПРОИЗВОДИТЕЛЬНОСТЬ И ПРОГРАММНОЕ ОБЕСПЕЧЕНИЕ Galaxy S20 и S20 Plus - это первые мейнстрим-телефоны 5G, и этот факт является огромной частью их маркетингового толчка. К сожалению, операторы, на которых мне приходится тестировать в районе залива, - T-Mobile и Verizon-пока не предлагают здесь услугу 5G. Даже если вы живете в зоне 5G для вашего оператора, я далеко не уверен, что дополнительные расходы, которые 5G добавляет к телефону, того стоят. На самом деле, учитывая, как быстро телефоны Samsung дисконтируются, если этот телефон вас интересует, возможно, стоит подождать, пока цена продажи переключится на него. Следует иметь в виду, что только более крупные Galaxy S20 Plus и Ultra поддерживают mmWave-версию 5G, которая работает только в том случае, если вы находитесь в двух шагах от вышки сотовой связи и имеете прямой обзор. Это намного быстрее, но я все еще думаю об этом как о демонстрации технологии на углу улицы, а не о реальной потребительской технологии. Слева направо: S20 Ultra, S20 Plus и S20. Одна из причин, по которой Вы должны рассмотреть S20 Plus — помимо большего экрана — это большая батарея. Это 4500 мАч по сравнению с меньшими 4000 мАч S20. Я в основном тестировал меньший, чтобы получить своего рода наихудший сценарий, и худший случай есть... очень здорово. Хотя я не был на 5G, у меня действительно была высасывающая батарею частота обновления экрана 120 Гц, и я мог без проблем пережить полный день умеренного или интенсивного использования. Мое экранное время регулярно превышало пять часов. Мой коллега Бреннан протестировал большую модель Plus и получил еще лучшие результаты. Единственный Android-телефон, который работает быстрее, чем Galaxy S20, - это, вероятно, Galaxy S20 Ultra. Все они оснащены новейшим процессором Qualcomm Snapdragon 865 и большим количеством оперативной памяти. Samsung Samsung я прокомментировал программное обеспечение Samsung в обзоре Ultra, но здесь стоит повторить: Samsung теряет некоторую сдержанность, которую она когда-то имела, когда дело доходит до нагромождения запутанных функций. Я не хочу осуждать попытки любой компании построить экосистему услуг в эпоху почти монополий от Google, Apple и Microsoft, но экосистема Samsung не велика. Слишком много функций совместимы только с другими телефонами Galaxy, в то время как другие — особенно Bixby — в лучшем случае не очень хороши. Я отключил многие функции Samsung, в том числе почти бессмысленно “Samsung ежедневная” раздел на главном экране. Плюсом всех этих функций является то, что вы можете настроить множество вещей в соответствии со своими предпочтениями. Android и Samsung достаточно открыты, чтобы позволить вещам, которые никогда не будут летать на iPhone. Например, я использую приложение sideActions для переназначения длительного нажатия кнопки питания из Bixy в Google Assistant. Представьте себе, что вы можете добавить что-то для Siri на iPhone. Вполне вероятно, что Samsung будет вечно колебаться на этом маятнике между раздуванием программного обеспечения и очисткой. S20 еще не раздулся, но я вижу, в каком направлении движется маятник. К счастью, основа интерфейса One UI от Samsung по-прежнему велика. Однако его будущее омрачено тем фактом, что Samsung возьмет на себя обязательство предоставить только два основных обновления ОС Android. Это проблема для всех телефонов на Android, но особенно вопиющая с телефонами, которые стоят более тысячи долларов. ЛУЧШИЙ ЭКРАН Я сохранил то, что, вероятно, является моей любимой функцией на Galaxy S20 и S20 Plus напоследок: экран — в частности, возможность переключить его на частоту обновления 120 Гц, что вдвое превышает нормальную частоту. Это означает, что анимация и прокрутка становятся намного более плавными. Реализация Samsung просто блокирует экран на эту более быструю частоту обновления, в то время как другие реализации пытаются варьировать ее в зависимости от определенных сигналов. Идеально Samsung Samsung сделал бы то же самое, но это, вероятно, та вещь, которая требует значительных программных усилий и, честно говоря, будет лучше обрабатываться Android, чем Samsung. К счастью, как я уже отмечал выше, переключения на 120 Гц было недостаточно, чтобы убить батарею за один день, поэтому подход Samsung работает. Возможно, в попытке сэкономить заряд батареи S20 действительно резко снижает разрешение экрана с максимального, когда вы устанавливаете частоту обновления до 120 Гц. Я почти не заметила разницы, да и ты, скорее всего, тоже. Даже если вы это сделаете, компромисс стоит того. Экраны с высокой частотой обновления следует ожидать на любом телефоне, который стоит более тысячи долларов с этого момента. Они настолько хороши. Помимо частоты обновления, экран великолепен. Он большой, яркий и яркий на обоих размерах телефона. Я установил настройку цвета на "естественный“, потому что режим по умолчанию” яркий" заставлял цвета выглядеть перенасыщенными и странными. Смартфон Samsung Galaxy S20 Plus SamsungSamsung решил назвать этот телефон "Galaxy S20" вместо Galaxy S11. Было ли это потому, что он не хотел быть номером за iPhone 12, который, предположительно, появится позже в этом году? Знаки, очевидно, указывают на то, что да, но Samsung утверждает, что она выбрала это название, потому что хотела сигнализировать, что S20-это начало нового поколения телефонов. Есть две причины, по которым Samsung считает, что может сделать это заявление: 5G и новая система камер. Но я все еще думаю, что 5G-это стирка прямо сейчас; это не то, что нужно искать. Что касается системы камер, то в то время как ультра-версия этого телефона пробует много нового, обычные S20 и S20 Plus являются фундаментально эволюционными обновлениями того, что Samsung сделала с S10. Я купил и использовал Galaxy S10, и поэтому у меня есть довольно прочная система отсчета для S20. Несмотря на заявления Samsung, он действительно больше похож на S11: солидное улучшение по сравнению с прошлым годом, но не “новое поколение” телефонов. Кроме того, в нем слишком много наследия Samsung по ограничению обновлений программного обеспечения, чтобы быть началом чего-то действительно нового. Но, как я уже говорил, не принимайте серьезные улучшения как должное. Это лучший полный пакет Android-телефона, доступный прямо сейчас, и высокая планка для остальных телефонов Android 2020 года. S11, S20-Samsung может называть это как угодно. Согласитесь продолжить: SAMSUNG GALAXY S20 Каждое интеллектуальное устройство теперь требует, чтобы вы согласились с рядом условий, прежде чем вы сможете использовать его — контракты, которые никто на самом деле не читает. Мы не можем прочитать и проанализировать каждое из этих соглашений. Но мы начали точно подсчитывать, сколько раз вы должны нажать "согласен", чтобы использовать устройства, когда мы их просматриваем, поскольку это соглашения, которые большинство людей не читают и определенно не могут вести переговоры. Чтобы использовать Samsung Galaxy S20, вы должны согласиться: Лицензионное Соглашение С Конечным Пользователем Политика конфиденциальности Samsung Условия предоставления услуг Google (включая политику конфиденциальности) Условия предоставления услуг Google Play Существует множество факультативных соглашений. Если вы используете версию для конкретного носителя, их будет больше. Вот лишь некоторые из них: Samsung “связывает информацию " и отправляет диагностические данные Резервное копирование Google Диска, геолокационные службы, сканирование W-Fi, диагностические данные Автоматическая установка (в том числе от Google, Samsung и вашего оператора связи) Bixby privacy police (требуется для использования Bixby), а также дополнительные опции для Bixby, такие как персонализированный контент, доступ к данным и просмотр аудиозаписи Могут быть и другие. Например, у меня уже была учетная запись Samsung, поэтому мне не нужно было соглашаться на дополнительные условия для этого. Приложение Samsung погода также имеет свою собственную политику конфиденциальности, которая может включать обмен информацией с weather.com. Окончательный итог: есть четыре обязательных соглашения и около восьми необязательных, с которыми, как я ожидаю, большинство пользователей захотят согласиться. Источник: https://www.theverge.com/2020/3/11/21172039/samsung-galaxy-s20-plus-review-camera-5g-screen-android