“KORRUPSİYA, ZƏİF İDARƏÇİLİK, OLİQARXLARIN HÖKMRANLIĞI...” - Ömər Tarzi “Taliban”nın hakimiyyətə gəlməsinin səbəblərini açıqladı (MÜSAHİBƏ)

Əfqanıstan Kral ailəsinin üzvü: “Əfqanıstanda “Böyük oyun-2” davam edir, aktyorlarsa ABŞ və Çindir”

Dünyanın əsas gündəm mövzusu hələ də Əfqanıstan, “Taliban”, eləcə də ABŞ və müttəfiqlərinin bu ölkəni tərk etməsidir. Əfqanıstan ətrafında baş verənlər təhlilçilər tərəfindən müxtəlif aspektlərdən şərh edilir, amma Əfqanıstan dünənin, bu günün mövzusu deyil. Hadisələr bizi ötən əsrin əvvəllərinə aparır.

Amanullah xan 1919-cu ildə ölkəni İngiltərə İmperatorluğundan azad edən, Əfqanıstan müstəqil elan edildikdən sonra özünü bu ölkənin ilk kralı elan edən şəxsdir. O, həm də ölkənin ilk xarici işlər naziri olmuş Mahmud Tarzinin qızının həyat yoldaşı olub.

Əfqanıstan Kral ailəsinin üzvü, Mahmud Tarzinin nəvəsi, hazırda Amanullah-Tarzi ailəsinin böyüyü hesab edilən Ömər Tarzi “AzPolitika.info” saytına müsahibə verib. Onunla keçmişdən başlayıb bu günə kimi davam edən olaylardan, Əfqanıstanı modern ölkəyə çevirmək istəyən Kralın Mustafa Kamal Atatürklə yaxın dostluğundan, ölkəni parçalayan güclərdən, “Taliban”dan və s. söhbət etmişik.

Müsahibimiz 2005-ci ildə bir qrup türk millət vəkili və akademiklə birlikdə Azərbaycanda bir Forumda iştirak edib və deyir ki, çox qonaqpərvər və istiqanlı insanlarsınız.

Ömər Tarzinin “AzPolitika.info” saytına müsahibəsi:

- Ömər bəy, söhbətə sizin bir sözünüzlə başlamaq istərdim. Demisiniz ki, “böyük oyunu ingilislər başlatdı, Amerika davam etdirir”. Bəlkə bu böyük oyun barədə bir az açıq danışaq, söhbət hansı oyundan gedir? Bəzi ekspertlər Əfqanıstan uğrunda uzun illərdir davam edən bu müharibələrin, münaqişənin əsas səbəbi kimi geopolitik və geostrateji baxımdan əhəmiyyətli Dürand xəttini işarə edir...

-Bəli, Dürand müqaviləsi Əfqanıstanın taleyüklü tarixidir və ölkə xalqını parçaladı, həm iğtişaşlar artdı, həm də xarici güclərin daimi təzyiqi davam etdi. Böyük oyun, yəni “Great game 1”, Rusiya və İngiltərənin 1800-cü illərdə Əfqanıstanla bağlı strateji planı idi. Ancaq Kral Amanullah xanın və onun müəllimi Sərdar Mahmud Tarzinin səhrada və konfrans masasında bacarıqlı savaşı ilə bu oyun pozuldu, Əfqanıstan müstəqillik qazandı. Təəssüf ki, İngiltərənin müstəmləkəçilik siyasəti Əfqanıstanı tərk etmədi və o günlərin bu pis siyasəti bu günə qədər davam etdi. İndi isə bu möhtəşəm oyun “Great game 2” olaraq davam edir, aktyorları da ABŞ və Çindir. Əlbəttə ki, burada ən həssas nöqtə Çinin “Taliban”ı tanıması, dərhal yardım göstərməsi və ABŞ-ın buna necə reaksiya verməsidir. Bir sözlə, Amerika BMT-nin terror siyahısında adı olan bir təşkilatı tanıyan Çini hədəf alacaq.

-Amma ABŞ da 85 milyardlıq silah-sursatını Əfqanıstanda “Taliban”a qoyub çıxdı...

-Amerikanın silah-sursatla bərabər hər şeyini orda qoyub çıxması ilə bağlı nəsə deyə bilmərəm. Amma qoyub çıxdısa, bu elə də yaxşı hal deyil. Taliblərə ilk yardım 5-6 gün əvvəl Çindən gəldi...Yuxarıdakı sualınıza cavab olaraq əlavə etmək istəyirəm ki, Dürand müqaviləsi təəssüf ki, Əfqanıstan üçün birtərəfli üstünlük təmin edən pis bir müqavilə olub. Beləliklə, İngiltərə “böl - fəth et” strategiyasından istifadə etdi, Əfqanıstanın ən böyük etnik qrupu olan puştunları bölərək ölkəni zəiflədib. Beləcə, böyük oyunda daşlar yerinə qoyulub.

-20 il içində nə dəyişdi, nə baş verdi ki, Əfqanıstan yenidən “Taliban”a rahatlıqla təslim edildi? Ekspertlər hesab edir ki, ölkənin belə rahatlıqla “Taliban”ın əlinə keçməsinə səbəb dövlət strategiyasının düzgün qurulmaması, rüşvətxorluq, korrupsiya, daxili çəkişmələr, xəyanət və s. olub.

- Mən babam haqqında “İki kral bir lider” adlı kitab yazmışam. Bu kitab 1800-cü ildən 1930-cu ilə qədər olan ən etibarlı arxivlərin araşdırılmasına əsaslanır. Kitabda babam Mahmud Tarzinin fikirləri, o dövrün əmir və kral idarələrinin müəyyən məqamlarda birliyi, Mahmud Tarzinin millətçilik və vətən haqqında önəmli fikirlərindən bəhs edilir. Sərdar Mahmud Tarzi çox güclü ədəbi istedada malik bir insan və eyni zamanda vətən uğrunda fövqəladə bir siyasi mübarizə aparan dövlət xadimi idi. Bir ailə olaraq Əfqanıstan xalqının rifahı naminə, böyük xatirəsinə hörmətlə yanaşmalıyıq. Kitabımda bu nüfuzu ifadə etmək istəmişəm. Kitabımın türkcə versiyasından sonra indi dünyada “Two kings and a leader” adı ilə ingilis dilində satılır.

20 ildə baş verən sürətli dəyişikliklərə baxanda, o illərin həqiqətlərini bilmək mütləqdir. Bugünkü xaos heç birimizin arzuladığı bir mühit deyil. Kitabımda vurğulamışam ki, dövlət və digər qurumlar Əfqanıstan gənclərinin təhsili və xalqın dinc həyatı üçün birlikdə çalışmağı bacarmalıdır. Yəni Əfqanıstan son 20 ildə öyrəniləcək və araşdırılacaq bir ölkə deyil. Həmişə “böyük oyun” yaxşı oxunmalıdır. Hadisə 1800-cü illərdən başlayır. İngilislərin ardınca Rusiyanın işğalı və məğlubiyyəti, daha sonra ABŞ-ın işğalı və ölkədən tələsik çıxışı niyə baş verdi? Dünyanın güclü dövlətləri ölkəni niyə tərk etdi? Bəli, korrupsiya, dövlət idarəçiliyinin zəifliyi, münaqişələr, müharibə, oliqarxların hökmranlığı... Hamısı Əfqanıstanı zəiflətmək, onu çökdürmək üçün səbəblərdir.

Dəyərləriniz yüngülləşdirilərsə, dövlətin şərəfinə xələl gələcək və zəifliklər artacaq. Ümid edirəm ki, bu gözəl insanları sağlam düşüncə ilə dinc mühitlərə apara bilərik və aparmalıyıq.

Necə düşünürsünüz, “Taliban”ın rahatlıqla hakimiyyəti ələ keçirməsi ABŞ və Əfqanıstanın o zamankı hakimiyyətinin işbirliyi nəticəsində baş vermədimi? Çünki vitse-prezident Əmurullah Saleh açıqlamasında 15 avqustda Prezident Sarayı da daxil olmaqla güc nazirləri ilə əlaqə saxlasa da heç kimi tapmayıb. Belə demək mümkünsə, hamısı ölkəni tərk edib, qaçıb... Və bildiyiniz kimi hazırda Saleh, Məsud Şahın oğlu Əhməd Şahla birgə Pənşirdə taliblərə qarşı vuruşur...

-Bəli, bir xaos oldu və təəssüf ki, gözlənilməz bir dövlət çaxnaşması yaşandı. “Taliban”ın gəlişinin bu qədər asan və sürətli olacağını heç kim gözləmirdi, amma dediyim kimi, “DƏYƏRLƏR YÜNGÜLLƏŞDİKCƏ” qorxular son anda yaranır. Təbii ki, vacib bir məqam ABŞ-ın 11 sentyabr hadisələrinin kölgəsində daha güclü bir “Taliban”la qarşılaşmaq istəməməsidir. Beləliklə, Bayden “vaxtında hərəkət edən” prezident adını aldı.

-“Taliban” 20 il əvvəlki “Taliban” olmadığını, dəyişdiyini desə də, əfqanlar, əfqan rəsmiləri bunun əksini deyir. “Taliban” öz qanun və qaydaları ilə şəriət hökuməti quracağını bildirib. Belə olan halda, bu, Əfqanıstanın yenidən 20 il əvvələ dönüşü, “Taliban”ın əsiri olması demək deyilmi?

- “Taliban” ötən həftə bayrağı da dəyişdirərək “Əfqanıstan İslam Əmirliyi”nin müvəqqəti hökumətini - kabineti elan etdi. Beləliklə, 1990-cı illərdə başladıqları hərəkatın son mərhələsinə gəldilər. Liderləri 20 il əvvəl olduqları qrup olmadığını söyləsə də, hər şey ortadadır. Beləliklə, qrupun teokratik və əsas mühafizəkarlığı dəyişməyib. Kabinetin hamısı kişidir və bəzilərinin də adları terrorçu kimi BMT-nin siyahısındadır. Çoxu da puştundur. Dərhal da ölkəni şəriət qaydaları ilə idarə edəcəklərini vurğuladılar.

- Əfqanıstan böyük yeraltı sərvətlərə - mis, uran, zümrüd, qiymətli daşlar və s. sahibdir. Buna baxmayaraq, ölkə səfalət icindədir. Niyə bu qədər sərvəti olan Əfqanıstan ayağa qalxa bilmir? Amerika, Qərb, yoxsa qonşuları imkan vermir? Ortada həm də narkotik ticarəti, xarici güclərin bundan əldə etdiyi milyardlar var...

- Niyə bu qədər ölkə Əfqanıstanla maraqlanır, bu qədər əsgər, mülki vətəndaş və uşaq ölür və öldürülür? Çünki Əfqanıstan həm strateji mövqeyinə, həm də yeraltı və yerüstü sərvətlərin zənginliyinə görə dünyanın ən önəmli ölkələrindən biridir. Birincisi, şərq-qərb ticarət yolunun ən əhəmiyyətli hissəsi buradan keçir. İkincisi, Hindikuş dağları ölkəni bir qala kimi qoruyur və Əfqan tayfaları bu coğrafiyadan çox faydalanırlar. Eyni zamanda, dünyanın tiryək istehsalında lider bir ölkədir. Yeraltı çox zəngin kobalt, litium və mis yataqları var. Qiymətli daşlara böyük tələbat var. Kömürü və təbii qazı da daxil etsək, Əfqanıstanın profili tam ortaya çıxacaq. Buna görə də, sizin də çox açıq şəkildə ifadə etdiyiniz kimi, bu əhəmiyyətli zənginliklər bir çox insanın iştahını açır və nəticə göz qabağındadır. Milyardlarla dollara daha çox sıfır əlavə edin.

-“Taliban”ın yenidən dönüşü əfqan qadınlarını narahat edib. Onlar insan haqları pozuntuları ilə üzləşəcəklərindən qorxur. Amma “Taliban” sözçüsü Zabihullah Mücahid Əfqanıstanda qadınların oxuya və işləyə biləcəyinə işarə edib...

-Bax, budur insanlıq və Vətən azadlığı - Əfqan qadınları! Əhməd xan Abdalidən bu yana qadınlar Əfqanıstan tarixinə bələdçilik etməkdə əhəmiyyətli rol oynayıb. Bu qadınlar Vətəninin müstəqilliyi üçün həyat yoldaşlarına cəsarət verən, onlarla bərabər döyüşənlərdir. Babam Mahmud Tarzi bu mövzuda çox diqqətli və qətiyyətli olub. Əfqanıstan jurnalistikasının atası olaraq tanınan bu hörmətli şəxs, "Seraj al Akhbar" qəzetində həmişə millətçilik, Vətən və müstəqillik mövzularını işıqlandırıb və Əfqan qadınlarının inkişaf etməsi üçün hər cür infrastrukturun yaradılmasına imza atıb. Təsəvvür edirsinizmi, “Taliban” Kabili ələ keçirdiyi ilk günlərdə Əfqan qadınları Qəndahar, Herat və Məzari-Şərifdə küçə mitinqlərinə getdilər, əllərində meqafonlarla hüquqlarını müdafiə etməyə başladılar, “Qorxmarıq, biz qadınlar hər yerdə bir yerdəyik” dedilər. Digər tərəfdən, “Taliban” sözçüsü “Qadınlar bu addımları dayandırmalı və küçədən çəkilməlidir, çünki küçədəki gənc mühafizəçilərimiz qadınları küçədə görməyə öyrəşməyiblər, nə edəcəkləri bəlli deyil” deyir. 21-ci əsrdə nə qədər geriyə gedə biləcəklərini təsəvvür edirsinizmi?

-Yeri gəlmişkən, Əfqan qadınları haqda danışılanda ilk olaraq Kral Amanullah xanın xanımı, kraliça Soraya yada düşür. Onun "qadınlar hicab geyməməli və kişilər bir qadından çoxu ilə evli olmamalıdır” fikirləri dillərdə dastandır. Əfqanıstanda qızlar üçün ilk məktəbi də o açdırıb. Bir az kral ailəsi barədə məlumat verərdiniz...

- Babam Mahmud bəy və həyat yoldaşı Əsma Resmiyenin 10 övladı - 5 qız və 5 oğlu olub. Onlar o dövrün şərtləri daxilində uşaqlarına ən yaxşı təhsili veriblər. Hamısı 1 və ya 3-4 xarici dil öyrənib, məslək sahibi, yaradıcı insanlar olub. Dediyiniz kimi, o vaxt qız məktəbləri açıldı, gənclik jurnalları çıxdı. Xüsusilə təhsil, səhiyyə və hərbi sahələrdə akademiklər Türkiyədən gətirildi. Planlı şəhərlər qurmaq üçün memar professorlar dəvət olundu, şəhərin planları hazırlandı. Amanullah xanın dövründə Əfqanıstan Orta Asiyanın İsveçrəsi olaraq tanınırdı. Böyük bibim Xayriyə xanım demək olar ki, atasının sağ əli idi. Bilik və zəkası ilə onun köməkçısı oldu. Kraliça Soraya əri ilə ata minən, mərasimlərdə həmişə yanında olan və təhsil üçün bir çox fəaliyyətlərə imza atan bir qadın idi. O, Təhsil almaq üçün Türkiyəyə gedən ilk qız tələbə qruplarını yaratdı. 1905-1929-cu illər arasında Əfqanıstan hər cəhətdən inkişaf etməyə hazır olan və elmə meylli, həvəsli gənclər ölkəsi idi. Bu dövrdən sonrakı hadisələrə keçmək istəmirəm, amma keçid dövrü artıq çox pis olmuşdu. Təəssüf ki, uzun illər Tarzi və Amanullahın ailəsinə öz vətənlərinə getmək qadağan edildi.

- Ömər bəy, Əfqanıstanda son dəfə nə zaman olmusunuz? Babanızın adına orada bir Fond - Vəqf yaratmışdınız, tələbələrə təqaüd verirdiniz. Bildiyimə görə, 2009-cu ildən sonra getmədiniz. Səbəb nəydi?

- İlk dəfə Əfqanıstana 2003-cü ildə bacım, mərhum şahzadə Leyla xanımla birlikdə getmişdik. Hava limanında bizi hərbiçilər, məmurlar və böyük bir izdiham qarşıladı. Çox həyəcanlı idik və o gün bacımla birlikdə qərara aldıq ki, bu ölkəyə, bu xalqa xidmət etməliyik. Babam Sərdar Mahmud Tarzinin adına bir fond yaratdıq. Kral Amanullah ailəsinin övladları, əziz əmioğullarım və Tarzi ailəmizlə birgə “Mahmud Tarzi Mədəniyyət Vəqfini” (MTCF) qurduq. O vaxtkı Prezident H.Karzai və 26 nazirlik bizə çox kömək etdi. Vəqfimiz QHT deyil, Əfqanıstanda yerləşən tam bir təşkilatdır. Vəqf bu günə qədər 18 tələbəni liseydə, universitetdə oxutdu, işlə təmin etdi, evləndirdi. Vəqf əfqan qadınları üçün tikiş kursları açdı və tikiş maşınları aldı. Kabil Mahmud Tarzi Liseyində 16 sinifdən ibarət yeni bir məktəb binası tikdik. Qızım İdil Tarzinin təşkilatçılığı ilə Türkiyədən karqo ilə geyimlər gətirdik. Mahmud Tarzi Liseyi ərazisində yeni 16 sinifli bir bina tikdik. Bu binanın inşasında mənə o vaxt Türkiyə Xarici İşlər Nazirliyi və TİKA böyük dəstək verdi. Kitabxanası, laboratoriyası, musiqi-sənət şöbələri Milli Təhsil Nazirliyinə verildi. Milli Təhsil Nazirliyi mənə hörmət əlaməti olaraq bu binaya “Sərdar Ömər Tarzi Salonu” adını verib lövhə asdı.

2009-cu ilə qədər hər şey yaxşı idi, amma hökumətdəki dəyişikliklər, daxili gərginliklərdən sonra bəzi təzyiqlərlə mənə dedilər ki, bir müddət gəlməsən daha yaxşı olar. O zamandan sonra bir daha Əfqanıstana getmədim.

- Əfqanıstanın digər tanınmış şəxsiyyətlərinin olmasına baxmayaraq, ilk sırada Amanullah xan, Mahmud Tarzi və Əhməd Şah Məsudun adı çəkilir. Niyə məhz bu insanlar?

- Bizim, yəni Əfqanıstanın əsrlər boyu mənimsədiyimiz adət və ənənələrimiz var, onlarla bütünləşərək böyüdük. Bunlarla qurulmuş dəyərlərimiz var. Amanullah və Mahmud Tarzini gözdən salsanız, bir tarixi, bir milləti gözdən salmış olarsınız. Bu iki şəxsə, bu iki hörmətli insana xidmət edən və onlara kömək edənlərin əməlləri məhv edilməməli və məhv edilə bilməz. Bütün səyləri yaxşı, keyfiyyətli, təhsilli həyat yaşamaq üçün olub. Baxın, indi Kabilin keçən həftə gözlənildiyindən daha sürətlə “Taliban” tərəfindən tutulduğunu söyləyirik. Ordu dağıldı, dövlətin yuxarı eşelonu bu və ya digər şəkildə ölkəni tərk etdi.

- Bəs niyə belə oldu?

- Mən sizə deyim niyə belə oldu. Əfqan xalqı, inandığı, güvəndiyi və sevdiyi adamın arxasınca ölümə qədər gedər. Ailəsi, torpağı, vətəni və özü üçün. Düşünün, 1900-cü illərdə Amanullah adlı bir adam çıxır və deyir: “Ey millətim, sənə müstəqillik söz verirəm”, Mahmud Tarzi çıxır, “Bir bayraq, bir millət” deyərək millətçiliyi alovlandırır! O tayfalar, insanlar, fraksiya yaratmadan və heç bir şey düşünmədən liderlərinin arxasınca qaçırlar və döyüşdə müstəmləkə imperiyalarının bütün ordularını məğlub edirlər. Bundan başqa, Mahmud Tarzinin müstəsna qabiliyyəti ilə istəklərinə uyğun olaraq müstəqillik müqaviləsi imzalandı. Mahmud Tarzi cəhalətdən oyanan bir millətə rəhbərlik etdi və o millət cahilliyi ilə heç bir yerə çata bilməyəcəyini gördü. Bəli, indi cəmiyyət televiziya cihazını parçalayan yobaz bir anlayışa itələnmək istənilir.

Belə yüksələn dəyərləri və həyəcanı yaşayan bir ölkə bir gündə məhv edilə bilməz! Bu həyəcanın son elementi mərhum Əhməd Şah Məsud idi. Ona inandılar və onun ardınca getdilər. Uğurlu da alınırdı, amma dərhal bu işi sui-qəsdlə sona çatdırdılar. İndi oğlu müqavimət göstərir, çox düzgün də edir. Əfqanıstan “Taliban”la heç bir yerə gedə bilməz. Sadəcə qorxudan, sual verəndə güllə ilə cavab verən bir zehniyyətdir. “Niyə bu insanlar” deyə verdiyiniz sualın cavabı bax budur.

-Bu insanlardan söz düşmüşkən, rəhmətlik Məsud Şah deyirdi ki, Amanullah xan bacarıqlı bir dövlət rəhbəri olsaydı, dövlət devrilməsəydi, yerinə yenidən monarxizm gəlməsəydi, Əfqanıstan bu gün bu duruma düşməzdi. Amma kral Amanullah xan o zaman deyib ki, əfqanların bir-birini öldürməsini, qanlı taxtın üstündə oturmağı istəmədiyi üçün Əfqanıstanı tərk edərək sürgünə gedib. Onu da deyirlər ki, Amanullah xan ən yaxın dostu Mustafa Kamal Atatürkün bir tövsiyəsini dinləməyib. Atatürk deyib ki, güclü bir ordu yarat və güclü orduya sahib ol. Kral da cavab verib ki, xalq məni sevirsə, güclü orduya gərək yoxdur...

- Bəli, bu barədə yazılı məlumatlar çoxdur və doğrudur. O zamankı şərtlərlər daxilində güclü ordu çox vacib idi. Atatürk də bunun fərqindəydi. Amanullah ona güvənən insanların sevgisinin yetərli olduğunu düşünürdü. Bu da baş vermədi. Nina Xruşşovanın gözəl bir sözü var: “Zalım rejimə itaət etmək təkcə qorxu deyil. İç bir harmoniya və xoşbəxtlik arzusu insanları motivasiya edir”. Mahmud Tarzi cəhaləti çox yaxşı təhlil edərək, kütlə üçün elm və modernləşmə yoluna işıq saldı. Deyirdi ki, “cahilliyin şirin razılığından oyanmadan xoşbəxt olmaq cahillərin ən böyük sərvətidir”. Mahmud Tarzi Əfqanıstanın ilk xarici işlər naziridir.O, daha sonra ölkəsini Parisdəki səfir olaraq da təmsil edib. Fars, Urdu, Puştun, Fransız və Ərəb dillərini çox yaxşı oxuya, yaza və danışa bilirdi. Yazılarında və çıxışlarında ictimaiyyətin başa düşə biləcəyi yüksək səviyyəli nitq qabiliyyətinə malik idi. Təhsilli, dil bilən bir heyət qurdu. Dövlət quruluşu sistemləri hazırladı. Mahmud bəy “jurnalistikanın atası” kimi də tanınır. Xarici dillərdən bir çox kitablar tərcümə edib. Nazım və Nesir dövrünün ən əhəmiyyətli ustaları arasındadır. Atası Qulam Məhəmmədin sevimli oğlu idi. Atası ona “Tarzi” ləqəbini verdi. Mahmud “Tarzi” soyadından qanuni olaraq istifadə etməyə başlayıb. Ofisi və evi həmişə öyrənmək istəyən gənclərlə dolu idi. Din və dövlət işlərini ayrı tutan “dünyəvi sistem” üçün də addımlar atdı. Ailəsinə böyük əhəmiyyət verən xoş, intizamlı bir ailə başçısı idi.

-Kral Amanullahın Mustafa Kamal Atatürkün ən yaxın dostu olduğunu deyirlər. Hətta Atatürk vəfat edəndə Türkiyəyə göndərdiyi başsağlığı teleqramında yazıb ki, mənə başsağlığı verin, çünki mən bir qardaş itirmişəm. İstanbuldakı cənazə törənində tabutun arxasında belə ilk dayanan kral Amanullah olub. Bu, doğrudurmu?

- Atatürk və Amanullah arasındakı dostluq qardaşlıq xüsusiyyətlərinə malikdir. Bir-birinəqarşı səmimi və dəyər verən iki insan idi. Amanullah bu birlikdən çox şey öyrənir və bunu ölkəsində tətbiq edirdi. Atatürk də belə təmiz və sevən bir insanla birlikdə olmaqdan çox məmnun idi. Daha sonra Əfqanıstandan ayrılarkən Amanullah qardaşı Atatürkdən Mahmud Tarzi və ailəsini qəbul etməsini istəyib. Atatürk Baş nazir İsmet İnönü ilə hər şeyi təşkil edib. Mahmud bəy ailəsi ilə İstanbula gedir və ömrünün sonuna qədər orada rahat yaşar. Məzarı Eyyubsultandadır.

Babam Mahmudun qızı Xayriyyə xanım Əmir Habibullahın böyük oğlu Enayatullahla evlənib. Digər qızı Soraya isə kral Amanullahla ailə qurub. Emine xanım kral Amanullahın qardaşı şahzadə Obeidullah Serajla, Azize xanım diplomat Kasım Xanla, Huriya xanım diplomat Qulam Siddiqlə evlənib. Bunlar mənim bibilərimdir. Atam polkovnik Tavab Tarzi Mahmud Tarzinin Dəməşqli dostu, İstanbullu Farisin qızı Zakire ilə ailə qurub.

... Ən həssas olduğum məsələ, 21-ci əsri başa vurduqca hələ də qorxuya əsaslanan metodların milləti və insanları idarə etməsidir. Dünya indi çox sürətli elmi nailiyyətlər əldə edir. İnanclarında azad, sərbəst olanlar daha sürətli hərəkət və inkişaf edir. Odur ki, Əfqanıstan üçün də hər zaman ümidimizi davam etdirirk.

Laçın SƏMLA

AzPolitika.info

 Atatürk və kral Amanullah

 Kral ve xanımı

 Kral karlica qızları

Kabilde Tarzi məktəbi

Şərhlər

Hər hansısa bir şərh yazılmayıb.

Son yazılar


Новости

Обзор на EPOS GTW 270 Hybrid

Они доступны только в этой цветовой гамме из оружейного металла. Обновление 22 апреля, 10:03 утра по восточному времени: EPOS выпустила обновление прошивки для GTW 270, доступного через программное обеспечение Gaming Suite на ПК, которое обеспечивает одновременное Bluetooth и беспроводное подключение к его ключу USB —C. Вы можете переключаться между режимами, нажав кнопку на ключ. Компания говорит, что теперь он доступен. Гибридные наушники GTW 270 стоимостью 199 долларов от аудиокомпании EPOS, насколько мне известно, являются первыми по — настоящему беспроводными наушниками, созданными для игр, но сами наушники не являются самой большой точкой продаж. Приемник Bluetooth USB-C, который поставляется с наушниками, получает это различие. Он намного компактнее, чем стандартные USB-ключи размером с флэш-накопитель, входящие в комплект многих гарнитур. Он также более способен работать с кодеком aptX low latency (aptX LL), который обеспечивает хорошее звучание звука без заметной задержки. Используя приемник, гибрид GTW 270 может быть особенно хорош для быстро развивающихся игр, где звуковые сигналы имеют значение для успеха; но на самом деле, это приятно иметь для любого названия. Однако есть одна проблема: микрофоны не работают, когда вы слушаете звук через приемник USB-C. (Однако встроенные микрофоны наушников работают, когда они подключены к устройству через Bluetooth.) Гибрид EPOS GTW 270 Вот звезда шоу. Это больше зависит от технических ограничений aptX, чем от принятия решений EPOS. Чтобы определить приоритет полосы пропускания для качества звука и быстродействия, при прослушивании с помощью ключа USB-C активен только канал воспроизведения. Это потенциальный разрыв сделки для некоторых геймеров, которые, возможно, захотят перейти в голосовой чат с друзьями на своих консолях. Но к чести EPOS, задержка между ключом и наушниками действительно кажется несуществующей. Эти бутоны цвета оружейного металла имеют простой, сдержанный дизайн, чтобы они не слишком высовывались из вашего уха. Они не слишком тяжелые, и посадка удобная, благодаря сменным силиконовым ушным наконечникам, которые помогают получить хорошую герметичность в ухе. Что касается элементов управления, у них есть только одна многофункциональная кнопка, которая обрабатывает приостановку и возобновление музыки, смену треков, а также прием телефонных звонков. Другими словами, без ключа USB-C они не являются чем-то особенным. (EPOS действительно делает версию за 169 долларов без ключа.) Для общего использования — например, для телефонных звонков или музыки — вы можете получить больше, потратив меньше, если посмотрите некоторые из вариантов в руководстве по покупке доступных беспроводных наушников моего коллеги Криса Уэлча. НАШ ОБЗОР ГИБРИДА GTW 270 7 ИЗ 10 Плюсы Незаметная задержка при подключении к ключу USB-C Сменные силиконовые наконечники для комфорта и звукоизоляции Совместимость с несколькими устройствами Минусы Микрофоны не работают при подключении через USB-C Чехол для зарядки, подверженный царапинам Они легки в использовании по цене За пределами игр эти наушники можно использовать, как и любой другой беспроводной набор, для подключения к телефону, планшету или ноутбуку через Bluetooth. Они поддерживают Bluetooth 5.1 (с кодеком SBC или aptX, в зависимости от устройства, к которому вы подключаетесь) для музыки, видео, игр и телефонных звонков, и EPOS говорит, что вы можете сопрягать их с восемью устройствами. Сопряжение выполняется, удерживая нажатой кнопку на корпусе зарядки. Гибрид EPOS GTW 270 Единственная кнопка гибрида GTW 270 находится на левом наушнике. Говоря о зарядном чехле: он имеет цельнометаллическую конструкцию, которую, к сожалению, очень легко поцарапать. Он заряжается через USB-C; при полной зарядке EPOS говорит, что он может обеспечить до 15 часов дополнительного времени автономной работы наушников. В течение рассматриваемого периода гибридные наушники GTW 270 достигли пятичасовой отметки времени автономной работы, что соответствует заявлениям компании. И если вы тот, кто время от времени совершает потную пробежку или просто не хочет попасть под дождь, они водонепроницаемы по стандарту IPX5. Я провел последние несколько недель, используя наушники, чтобы играть в игры поочередно на моем PS5, моем коммутаторе и моем рабочем ноутбуке несколько раз в день. (Если вам интересно, в комплект поставки входит адаптер, который позволяет подключить ключ к устройству с портами USB Type-A.) Гибрид GTW 270 работает как любая беспроводная игровая гарнитура, но действительно беспроводной форм - фактор имеет некоторые очевидные преимущества. Мне нравится, что они позволяют мне свободно передвигаться по проводам, и их использование не изолирует меня (или не портит мои волосы), как громоздкие банки для ушей. Приемник предварительно соединен с бутонами, и они подключаются почти мгновенно. Гибрид EPOS GTW 270 Каждый наушник заряжается через контактные точки, а светодиоды показывают оставшееся время автономной работы. Мне также нравится удобство использования только правого наушника (правый управляет передачей Bluetooth, поэтому прослушивание только через левый наушник не работает), поэтому я могу держать ухо доступным для прослушивания отправленных пакетов. Это, конечно, не является чем-то новым для людей, которые уже используют действительно беспроводные наушники. Это просто кажется новым, чтобы испытать эту свободу с игровой гарнитурой. В течение отчетного периода я попробовал римейк "Души демона", "Бог войны" 2018 года, "Приключения в кольце" и "Призрак Цусимы", а также несколько других игр. Хотя у них нет самой широкой звуковой сцены или самого четкого частотного разделения, которое я слышал для прослушивания музыки, они сияют игровым звуком — в частности, эффектами объемного звучания и доставкой басов. Общее качество звука не является взрывоопасным, и есть предел тому, насколько захватывающими могут быть эффекты объемного звучания, учитывая небольшие драйверы наушников. Но звук не слишком скомпрометирован. Если вы не хардкорный геймер, которому нужно услышать каждую деталь в кристально чистой презентации, они, скорее всего, подойдут вам. Гибрид EPOS GTW 270 Они великолепно работают как с PS5, так и с коммутатором. Для расширения совместимости в комплект поставки входит адаптер USB-C-USB Type-A. Гибрид GTW 270 был бы очень близок к идеалу, если бы микрофоны работали при подключении с помощью ключа USB-C. Увы, это не так, поэтому использование ключа будет практически бесполезно для тех, кто часто играет в многопользовательские игры с друзьями. (Это немного другая история, если вы играете в много однопользовательских игр и не возражаете против отсутствия микрофона для игр.) Поскольку наушники не так уж полезны для игр без ключа, это означает, что вы идете на большой компромисс, и это тот, который ни одна из лучших игровых гарнитур, которые я тестировал (большинство из которых дешевле, чем это), не просит вас сделать. Это твой выбор. Часы OnePlus - это первые умные часы от OnePlus. Он стоит всего 159 долларов и длится до двух недель между зарядками, но он также делает намного меньше, чем конкурирующие умные часы от Samsung, Fossil, Apple и других. https://www.theverge.com/22241197/epos-gtw-270-hybrid-truly-wireless-earbuds-usb-c-gaming-bluetooth

Лучший Chromebook 2021 Lenovo Chromebook Duet

Лучший Chromebook 2021 Lenovo Chromebook Duet Lenovo Chromebook Duet-это впечатляющее конвертируемое устройство за 279 долларов. Часть руководства Verge по Chrome OS и Chromebook Дуэт Chromebook от Lenovo далек от безупречности. Но когда вы оцениваете устройство, которое начинается с 279 долларов, вопрос не в том, “Является ли это идеальным устройством”, а в том, “Лучше ли это, чем другие вещи, которые вы можете получить за эту цену” Chromebook в этом ценовом диапазоне, как правило, неуклюж и дешев, как Chromebook 14 от HP или Chromebook x360 12b. Если вам нужна альтернатива Windows, вы смотрите на самый нижний конец линий Acer Aspire или Acer Swift или другие чрезвычайно простые варианты, такие как Motile 14. И, конечно, есть iPad начального уровня и другие базовые планшеты Android, но они не поставляются с клавиатурой. Lenovo, безусловно, срезала некоторые углы, чтобы сократить дуэт Chromebook до этой ценовой точки. И поскольку я работаю профессиональным ворчуном, я буду ворчать. Но в конце дня они чувствуют себя как срезанные углы — не как серьезные ошибки, которые значительно затрудняют работу устройства. И после нескольких дней использования дуэта в качестве основного драйвера я чувствую себя комфортно, говоря, что он гораздо больше похож на Surface Go с некоторыми уступками, чем на ультрабюджетный ПК. НАШ ОБЗОР Duet Chromebook ОТ LENOVO 8,5 ИЗ 10 Плюсы Ультра портативный 11-часовое время автономной работы В комплекте клавиатура и подставка для ног Вы не можете превзойти цену Минусы Тесная клавиатура и тачпад Только один порт (и это не разъем для наушников) Не хватает лошадиных сил для серьезной многозадачности По сравнению с последними iPad или более дорогими хромбуками, такими как Pixelbook Go, Chromebook Duet имеет значительные недостатки. Но эти устройства являются шагом вверх в цене (особенно если вы включаете крышки клавиатуры). Если вы ищете кабриолет в диапазоне ниже 300 долларов, у которого есть нога в обеих дверях, дуэт-лучшее, что вы найдете. Базовая модель Chromebook Duet имеет 4 ГБ оперативной памяти и 64 ГБ памяти. В стоимость входит клавиатура и подставка, чего не скажешь о Surface Go или любой другой модели iPad. Я протестировал версию за 299 долларов, которая имеет тот же процессор и оперативную память, но 128 ГБ памяти. Двадцать долларов — это не огромная разница, поэтому я рекомендую вам пойти на дополнительное хранилище, если вы можете себе это позволить-64G быстро заполнится, если вы планируете загружать много приложений, видео или других носителей. Дуэт Lenovo Chromebook Лучшие ноутбуки 2020 Lenovo Chromebook Duet Легко изменить угол наклона экрана. Помимо его головокружительной цены, главное, что нужно знать об этом Chromebook,-это то, что он маленький. При 10,1 дюйма это типичный размер для планшета, но если вы пытаетесь использовать его так, как вы использовали бы рабочий ноутбук (например, с десятками вкладок и окон рядом), все становится тесным. Я смог написать весь этот обзор на дуэте, но возвращение к 13-дюймовому 32-дюймовому экрану на моем персональном компьютере казалось совершенно новым миром. Дисплей действительно имеет соотношение сторон 1610, что я ценю, и если вы привыкли использовать 169 панелей, вы заметите дополнительное вертикальное пространство. Я все еще чувствую себя немного менее стесненным на 13-дюймовом экране 169, но это близко. Как следствие, съемная клавиатура также крошечная. Большинство клавиш не страшны для нажатия; на самом деле они немного больше, чем клавиши Surface Go, с шагом около 1,3 мм. К тесной настройке потребовалось некоторое время, чтобы привыкнуть, но после дня или около того использования устройства я смог достичь своей обычной скорости набора текста (около 130 слов в минуту). Однако Lenovo пришлось пойти на компромисс с клавишами на окраине колоды (tab, backspace, enter, двоеточие, апостроф, тире и т. Д.). Они крошечные (чуть более половины размера буквенных клавиш), и их нажатие было рутиной. Даже после использования устройства в течение нескольких дней я все еще правильно нажимал backspace примерно в 75 процентах случаев — я не могу сказать вам, сколько раз я вместо этого хлопал знаком равенства. Точно так же я очень часто нажимал enter, когда хотел нажать соседнюю клавишу апострофа. Нажатие на тире, которое находится слева от клавиши "равно", было похоже на сценарий "иголка в стоге сена", и я инстинктивно избегал использования тире в своем письме. Я предполагаю, что вы привыкнете ко всему этому, если купите Дуэт, но ожидайте крутой кривой обучения. ТЕХНИЧЕСКИЕ ХАРАКТЕРИСТИКИ LENOVO CHROMEBOOK DUET (В СООТВЕТСТВИИ С ОБЗОРОМ) MediaTek Helio P60T 4 ГБ ОПЕРАТИВНОЙ ПАМЯТИ 128 ГБ памяти 10,1-дюймовый дисплей (1920 x 1200) батарея емкостью 7000 мАч (27 Вт * ч) Адаптер 10 Вт Два динамика Два цифровых микрофона Один порт USB-C Вы не будете шокированы, узнав, что тачпад также небольшой-3,4 х 1,9 дюйма. Он прекрасно себя чувствует и грамотно прокручивается (хотя у меня маленькие руки). У меня были некоторые проблемы с щелчком и перетаскиванием (я часто прибегал к этому на сенсорном экране), и щелчки двумя пальцами иногда регистрировались как обычные щелчки. Кроме того, когда клавиатура неровно лежала у меня на коленях, она иногда поворачивалась в положение, когда кликер перестал работать (болезнь, с которой вы будете знакомы, если раньше использовали дешевые чехлы для клавиатуры). Если вы предпочитаете использовать экран, дуэт также совместим со стилусами USI. Если вы надеялись подключить кучу периферийных устройств вместо прилагаемой клавиатуры, убедитесь, что у вас есть разветвители и ключи на буксире. Дуэт имеет всего один порт USB-C, который будет занят всякий раз, когда устройство заряжается. Было бы неплохо иметь хотя бы аудиоразъем, хотя Lenovo включает в себя ключ для наушников. (Пока мы составляем списки пожеланий, будет приветствоваться еще один порт USB-C, чтобы мы могли подключить мышь во время зарядки). Дуэт Lenovo Chromebook Дуэт включает в себя подставку и клавиатуру. Дуэт Lenovo Chromebook. Снаружи на экране был сильный яркий свет. Однако при такой цене я не рассматриваю тесную периферию как ошибку со стороны Lenovo; это компромисс, который вы делаете. В обмен вы получаете довольно компактное и портативное устройство. Один только планшет весит 0,99 фунта (449g), а с клавиатурой и подставкой для ног он составляет всего 2,03 фунта (921g). И, несмотря на углы, которые были срезаны с помощью клавиатуры и тачпада, ни одна часть дуэта не выглядит и не кажется дешевой. Сам планшет изготовлен из алюминиевого сплава, который прочен и приятно держать. Обложка сделана из шикарной серой ткани — в закрытом состоянии она выглядит как классный блокнот. И клавиатура, и подставка надежно оставались на месте, пока я пользовался устройством. Дуэту действительно не хватает двухкомпонентного магнитного механизма, который Surface Go использует для удержания обеих крышек на месте, что означает, что клавиатура имеет тенденцию скользить, когда ноутбук закрыт. Опять же, углы. Еще одна область, где дуэт пробивает выше своей весовой категории срок службы батареи. Lenovo утверждает, что 10 часов; Я приблизился к 11 с половиной, запустив устройство через свою типичную рабочую нагрузку вкладок Chrome и приложений, включая Gmail, Twitter, Slack, Asana, Facebook, Документы и листы, а также случайный вызов масштабирования и потоковую передачу Spotify, с экраном средней яркости. В тот день, когда я использовал только Chrome, я получил чуть больше 12. (Lenovo, однако, экономила на зарядном устройстве; включенный в комплект 10 Вт USB-C кирпич только увеличил мощность устройства на 24 процента за час.) Есть четкое (по крайней мере, частичное) объяснение этому результату-процессор низкого класса. Lenovo использует восьмиядерный процессор MediaTek Helio P60T с частотой 2,0 ГГц. По мощности он ближе к бюджетному процессору смартфона Snapdragon, чем чипы Intel, которые вы найдете в хороших хромбуках. Учитывая это, выступление Дуэта было на удивление достойным. Если вы просматриваете несколько вкладок, транслируете Netflix или запускаете одно или два приложения, у вас не должно возникнуть проблем. Я даже смог запустить ежедневную дозу от восьми до 12 вкладок Chrome и от шести до восьми приложений для Android без особых проблем. Docs и Spotify разбились один или два раза, но это не было серьезной проблемой. Было почти невозможно сделать что-либо еще во время вызова масштабирования (хотя это может быть скрытым благословением для моих коллег). Я также запустил дуэт в течение дня использования только Chrome, и все начало замедляться примерно на 15 вкладках. Но опять же, тяжелая многозадачность-это не то, для чего предназначено это устройство (и 4 ГБ оперативной памяти, вероятно, является таким же ограничивающим фактором, как и процессор). СОГЛАСИТЕСЬ ПРОДОЛЖИТЬ ДУЭТ LENOVO CHROMEBOOK Теперь каждое интеллектуальное устройство требует, чтобы вы согласились с рядом условий и положений, прежде чем сможете его использовать, — контрактов, которые на самом деле никто не читает. Мы не можем прочитать и проанализировать каждое из этих соглашений. Но мы начали подсчитывать, сколько раз вам нужно нажать “согласиться” на использование устройств, когда мы их просматриваем, поскольку это соглашения, которые большинство людей не читают и определенно не могут вести переговоры. Чтобы использовать Lenovo Chromebook Duet, вы должны согласиться Подключение к Wi-Fi Условия предоставления услуг Chrome OS Синхронизация Chrome (перенос истории, закладок, паролей и других настроек из вашей учетной записи Google) Персонализированные сервисы Google Условия предоставления услуг Google Play Следующие соглашения являются необязательными Отправляйте диагностические данные и данные об использовании в Google Учетная запись Google Резервное копирование на Google Диск Разрешить приложениям и службам с разрешением на местоположение использовать местоположение вашего устройства Google Assistant voice match Пусть помощник покажет вам информацию, связанную с тем, что находится на вашем экране Подключение к телефону Android Итоговый подсчет пять обязательных соглашений и семь факультативных Говоря о зуме, дуэт имеет две камеры, включая 2-мегапиксельную переднюю стрелку и 8-мегапиксельную заднюю стрелку. Оба были на самом деле лучше, чем веб-камеры, которые я обычно вижу на ноутбуках. Мое лицо во время видеозвонков было четким и не особенно размытым, а камера заднего вида не делает невероятных фотографий, но прекрасно подойдет, если вам нужно сделать снимок ваших заметок или слайда PowerPoint. Двойные динамики (расположенные в верхней панели) обеспечивали удивительно хорошо сбалансированный звук, который был четким при более высокой громкости. Они не становятся такими громкими, как многие полноразмерные ноутбуки-это понятно, учитывая их размер, но это еще одна причина, по которой на этой штуке действительно должен быть разъем для наушников. Игра также была хорошим опытом. Перелистывание Легенд и Легенд о монстрах иногда заикалось, но в целом было довольно гладким. Они также выглядели четко на экране 1920 x 1200. Дуэт даже хорошо поработал с фотоработами в Lightroom. Редактирование, как отдельных фотографий, так и пакетов, не было мгновенным, но и не было мучительно медленным; этот опыт был примерно на одном уровне со среднечастотными хромбуками на базе Intel, которые я тестировал в прошлом. (Панель немного тусклая для тех, кто занимается серьезной творческой работой; яркий свет был достаточно сильным, чтобы экран было трудно увидеть на открытом воздухе). Дуэт Lenovo Chromebook. Буквенные клавиши в порядке, но внешние-это борьба. Переходя к программному обеспечению, все, что нравится людям Chrome OS в Chrome OS, здесь. Дуэт загружается быстро, интерфейс прост, вы получаете автоматическое обновление фона каждые шесть недель, у вас есть доступ к вашим любимым приложениям для Android (включая Microsoft Office) через Google Play Store, а Google Assistant может отвечать на ваши запросы и составлять вам компанию. ОС хорошо интегрирована с остальной экосистемой Google, и есть множество симпатичных способов использовать ее с вашим телефоном Android. Дуэт поддерживает мгновенную привязку, что означает, что вы можете автоматически подключать его к соединению для передачи данных вашего телефона без необходимости возиться с горячими точками. Вы также используете Android для удаленного входа и выхода из Chromebook, если он находится поблизости. И вы можете использовать Click-to-Call для отправки контактных номеров из дуэта на свой телефон. Обычные предостережения Chrome OS также применимы; Приложения для Android являются хитом или промахом, причем некоторые из них хорошо оптимизированы для Chromebook, некоторые из них в порядке, но хуже, чем их браузерные эквиваленты, а некоторые (привет, Facebook Messenger) являются абсолютными катастрофами. По - прежнему гораздо сложнее загружать приложения, чем на Android. Как только вы поймете, какие приложения вы можете безопасно использовать и что вы должны хранить в Chrome, вы сможете отлично ориентироваться в операционной системе. Но если вы новичок в Chromebook, есть кривая обучения. ПРИМЕНЯЮТСЯ ОБЫЧНЫЕ ПРЕДОСТЕРЕЖЕНИЯ CHROME OS Самое интересное здесь то, что Google также внесла несколько изменений в Chrome OS, чтобы оптимизировать его для конвертируемого форм-фактора. Google говорит, что Duet-это первое устройство, которое когда-либо запускалось с версией Chrome, которая на самом деле оптимизирована для использования на планшетах. (RIP Pixel Slate). Существует три режима типа” Режим " (когда клавиатура подключена), режим просмотра (когда подставка открыта, а клавиатура отсоединена) и режим просмотра (когда это просто планшет). (Режим просмотра и режим просмотра, по сути, одинаковы, насколько я могу судить). Функция заголовка в режиме просмотра-это новая система навигации по жестам. Длинный свайп вверх отправляет вас на начальный экран, короткий свайп вверх вызывает полку приложений, проводя вверх и удерживая показывает все открытые окна приложений. Проведите пальцем вверх, удерживайте и перетащите окно в одну сторону, чтобы разделить дисплей; проведите пальцем вправо, чтобы вернуться к предыдущему экрану. Я бы не сказал, что эти жесты были обязательно плавными — по крайней мере, по сравнению с тем, что вы увидите на iPad. Но это начало системы, которая, как я вижу, в будущем станет довольно отшлифованной, и они действительно немного упростили просмотр в режиме планшета. Ничто в дуэте Chromebook не идеально; Я мог бы весь день придираться к различным неоптимальным качествам клавиатуры, тачпада, производительности или экрана. Но Дуэт не пытается быть идеальным. Он не предназначен для опытных пользователей и не предназначен для тяжелой многозадачности. Имея это в виду, это самое близкое к совершенству, что я когда-либо видел с ноутбука-планшета за 300 долларов. Если вы ищете забавное устройство для детей, которое также может справляться с работой на дому, или портативный 2-в-1 для просмотра Netflix и отправки электронной почты на ходу, дуэт должен отлично работать. Это солидный хромбук среднего уровня 2-в-1, который не может быть таким дешевым, как сейчас. https://www.theverge.com/21262694/lenovo-chromebook-duet-review-tablet-chromebook-chrome-os-price