Volodimir Zelenski: “Ukrayna nümayəndə heyəti ABŞ Prezidentinin xüsusi elçiləri ilə yenidən görüşəcək”

Yanvarın 6-da Parisdə Ukraynaya təhlükəsizlik zəmanətlərinə həsr olunmuş görüşdə ABŞ nümayəndələri sözdə “Paris bəyannaməsi”ni imzalamaqdan imtina ediblər. Bununla yanaşı, sənədin mətni ilkin layihə ilə müqayisədə dəyişdirilərək Vaşinqtonun mövqeyinə uyğunlaşdırılıb.

“AzPolitika” bildirir ki, bu barədə “Politico” nəşri məlumat yayıb.

Görüş Ukraynaya dəstək verən ölkələri birləşdirən “istəkli ölkələr koalisiyası” çərçivəsində təşkil olunub. Parisdə keçirilən danışıqlarda 35 ölkənin nümayəndələri, o cümlədən 27 dövlət və hökumət başçısı iştirak edib. Görüşdə ilk dəfə olaraq ABŞ-nin yüksək vəzifəli nümayəndələri – Prezident Donald Trampın xüsusi elçiləri Stiven Uitkoff və Cared Kuşner də yer alıblar.

Fransa, Böyük Britaniya və Ukrayna liderləri tərəfindən imzalanan Paris bəyannaməsində atəşkəsdən sonra Ukraynanın təhlükəsizliyinin təmin olunmasında ABŞ-nin rolu qeyd olunur. Lakin “Politico” yazır ki, sənədin yekun variantından ABŞ-nin konkret iştirakını nəzərdə tutan bir sıra müddəalar çıxarılıb.

Xüsusilə, bəyannamədə Vaşinqtonun atəşkəs rejiminin monitorinqi və verifikasiyası mexanizmində aparıcı rol oynayacağı vurğulansa da, ABŞ-nin Rusiyanın mümkün yeni hücumu halında Ukraynada yaradılacaq çoxmillətli kontingentə hərbi, kəşfiyyat və logistik dəstək verəcəyini nəzərdə tutan bəndlər sənəddən çıxarılıb. Sənəddə yalnız “ABŞ-nin təklif olunan dəstəyi” ifadəsi yer alır və bu dəstəyin mahiyyəti açıqlanmır.

Həmçinin uzunmüddətli hərbi əməkdaşlıqla bağlı hissədə yalnız “istəkli ölkələr koalisiyası”ndan bəhs olunur, ABŞ-nin adı isə ümumiyyətlə çəkilmir.

Buna baxmayaraq, görüşdən sonra həm ABŞ, həm də Ukrayna nümayəndələri əldə olunan razılaşmaları müsbət qiymətləndiriblər. Stiven Uitkoff bildirib ki, müharibədən sonra Ukrayna üçün təhlükəsizlik zəmanətləri ilə bağlı razılaşmalar “demək olar ki, tamamlanıb”. O, eyni zamanda Rusiya ilə ərazilər məsələsində kompromis tapılacağına ümid etdiyini bildirib və bu mövzunu “ən problemli sahə” adlandırıb. Daha əvvəl Moskvanın ən azı Donetsk vilayətinin tam nəzarətini tələb etdiyi, Kiyevin isə bunu rədd etdiyi açıqlanmışdı.

Cared Kuşner isə Parisdə çıxışı zamanı qeyd edib ki, Ukrayna tərəfi “son sülh sazişi” bağlanacağı təqdirdə real mexanizmlərə əsaslanan “güclü” təhlükəsizlik zəmanətləri alacağını anlayır. Kuşnerin sözlərinə görə, ABŞ Prezidenti Vladimir Putinlə apardığı söhbətlər əsasında “düzgün razılaşma” əldə olunarsa, Rusiyanın gələcəkdə yenidən təcavüzə əl atmayacağı qənaətinə gəlib. Bununla belə, Putinin şərtləri barədə danışmayıb. Ukrayna tərəfi isə dəfələrlə bəyan edib ki, Putinin vədlərinə inanmır və konkret təhlükəsizlik zəmanətləri tələb edir.

Paris bəyannaməsi mətnində bu açıq şəkildə qeyd olunmasa da, Ukrayna ərazisində beynəlxalq hərbi kontingentin yerləşdirilməsinə yol açır. Fransa və Böyük Britaniya liderləri öz hərbçilərinin belə bir missiyada iştirak etməyə hazır olduqlarını təsdiqləyiblər. Belçika və Baltik ölkələri də mümkün iştirak barədə açıqlamalar veriblər. Bununla yanaşı, İtaliya, Xorvatiya, Rumıniya, Polşa və Çexiya Ukraynaya qoşun göndərməyəcəklərini bildiriblər.

Qərb mediasının mənbələrinə görə, mümkün beynəlxalq kontingentin sayı 15–30 min nəfər arasında ola bilər. Lakin Avropa diplomatlarından biri etiraf edib ki, bu qüvvələrin Rusiyanın mümkün hücumu zamanı necə davranacağı hələ də qeyri-müəyyəndir: “Hələ də müzakirə edirik – cavab atəşi açacağıq, yoxsa sadəcə geri çəkiləcəyik”.

Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski yanvarın 7-də bildirib ki, Parisdə müzakirələr davam edir və Ukrayna nümayəndə heyəti ABŞ Prezidentinin xüsusi elçiləri ilə yenidən görüşəcək. Görüşlərdə ərazilər və Zaporojye AES üzərində nəzarət kimi “ən çətin məsələlər” müzakirə olunacaq.

Rusiya hakimiyyəti isə dəfələrlə bəyan edib ki, Ukrayna ərazisində Qərb qoşunlarının yerləşdirilməsinə qəti şəkildə qarşıdır və bunu öz təhlükəsizliyinə təhdid hesab edir. Kreml Paris görüşünün nəticələrinə hələlik rəsmi münasibət bildirməyib.

Kiyev uzun müddətdir vurğulayır ki, NATO-nun kollektiv müdafiə mexanizminə bənzər real təhlükəsizlik zəmanətləri olmadan Ukraynanın təhlükəsizliyi mümkün deyil. Moskva isə istənilən sülh sazişində Ukraynanın hərbi alyanslara qoşulmasının istisna edilməsini tələb edir.

Rasim Əliyev

“AzPolitika.info”