Son bir neçə həftədir Azərbaycan diplomatiyası gözləmə rejimindədir və ölkəmiz bir neçə səbəbdən bu statusu özünə rəva görə bilər.

"AzPolitika" xəbər verir ki, bu barədə politoloq Fərhad Məmmədov özünün analitik təhlilində bildirib. Onun sözlərinə görə, mövcud qlobal vəziyyətdə bu cür mövqe nümayiş etdirmək müasir beynəlxalq münasibətlərdə çox baha başa gələn bir imtiyazdır.

Ekspert qeyd edir ki, ikitərəfli formatda Azərbaycanın öhdəlikləri yalnız Türkiyə qarşısındadır və onlar tam həcmdə yerinə yetirilir. Bunun ən bariz nümunəsi kimi İsrail hökumətinin qondarma “erməni soyqırımı”nı tanımasına Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin verdiyi reaksiya göstərilə bilər.

F. Məmmədovun qənaətinə görə, qarşıdan gələn iyul, avqust, sentyabr və qismən oktyabr ayları Cənubi Qafqaza birbaşa təsir göstərən bir neçə mühüm prosesdə qeyri-müəyyənlik və turbulentlik dövrü olacaq. Şərhçi həmin geosiyasi xətləri ətraflı şəkildə belə qruplaşdırıb:

ABŞ/İsrail – İran xətti

Bütün göstəricilərə görə, bu proses xeyli uzanacaq. Çünki İsrail və İrandakı müəyyən dairələr yeni münasibətlər sisteminin qurulmasında maraqlı deyillər. İranda isə daxili vəziyyət hələ çox dəyişə bilər, çünki əldə olunan razılaşmalar yalnız konkret şəxslərin (Prezident və Parlament sədri) üzərində dayanır, hərbçilər isə prosesdən kənarda saxlanılıb.

Əgər Xamenei atasının dəfn mərasimində (xarici qonaqların çoxluğu baxımından bura ən təhlükəsiz yer hesab olunur) görünməsə, onun fəaliyyət qabiliyyəti ilə bağlı şayiələr elitadaxili qruplar arasında parçalanmanı daha da dərinləşdirəcək. Xameneinin danışıqların gedişi ilə "prinsipcə razı olmadığı" və buna yalnız Prezident Pezeşkianın məsuliyyəti öz üzərinə götürməsi səbəbindən dözdüyü barədə mənalı mövqeyi SEPAH hərbçiləri üçün hərəkətə keçməyə bəhanə ola bilər. Bu qeyri-müəyyənlik İsraildəki seçkilərə və ABŞ Konqresinə keçiriləcək seçkilərə qədər davam edəcək.

Rusiya – Ukrayna xətti

Bu cəbhədə eskalasiya daha da artacaq. Həm Moskva, həm də Kiyev ABŞ-nin növbəti cəlb olunma mərhələsini gözləyirlər (bu, böyük ehtimalla avqust-sentyabr aylarında baş verəcək) və bu səbəbdən danışıqlardakı mövqelərini maksimum dərəcədə gücləndirməyə çalışırlar.

İsrail – Türkiyə xətti

Netanyahu hökumətinin parlament seçkilərində tab gətirməsi üçün mütləq bir "düşmən obrazı"na ehtiyacı var. Əgər ABŞ və İsrail arasında İrana zərbə endirməyə imkan verməyən və Livandakı aktivliyi lokallaşdıran mövcud razılaşmaları pozmaq mümkün olmasa, Qəzzada HƏMAS mövzusunu yenidən alovlandırmaq lazım gələcək. Baxmayaraq ki, orada artıq Trampın rəhbərlik etdiyi Sülh Şurası fəaliyyətdədir.

Bu variant da alınmasa, geriyə yalnız Türkiyə ilə ziddiyyətləri süni şəkildə qızışdırmaq və Suriyada eskalasiyanı artırmaq qalır. Bu, bəlkə də Azərbaycan üçün ən təhlükəli ssenaridir və bu xətt üzrə gərginliyin artması nə Bakının, nə də Vaşinqtonun maraqlarına uyğundur.

Rusiya – Ermənistan xətti

Görünən odur ki, Rusiya Ermənistana qarşı təzyiqləri daha da artıracaq və yaxın bir neçə ay ərzində Paşinyan hökumətini ciddi şəkildə sınaqdan keçirəcək.

Ermənistandakı strateji aktivlər (Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları, AES) uğrunda mübarizə elə bir kritik nöqtəyə yaxınlaşır ki, Paşinyan hökumətinin qəbul edəcəyi hər hansı kəskin qərar Moskvanı Ermənistan iqtisadiyyatını tamamilə çökdürmək cəhdinə sövq edə bilər.

Bu müstəvidə növbəti addım Rusiyadan Ermənistana bank köçürmələrinin qadağan edilməsi ola bilər (xatırladaq ki, ötən il bu köçürmələrin həcmi 3,8 milyard dollar təşkil edib).

Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesi

Ermənistanda Milli Məclisin yeni tərkibi və yeni hökumət hələ formalaşmalı, həmçinin Hökumət Proqramı qəbul edilməlidir. Yalnız sentyabr ayına doğru Ermənistan rəhbərliyinin gələcək baxışı barədə aydın və anlaşılan nəsə eşitmək mümkün olacaq.

Azərbaycan üçün bu müstəvidə əsas vacib məsələ referendum prosesi və TRIPP-in (Trans-Regional İnfrastruktur və Enerji Layihələri Siyasəti) reallaşdırılması üzrə qərarlardır. Bütün bu proseslər bir neçə ay vaxt aparacaq. Həmin müddət ərzində tərəflər sülh gündəliyinə sadiqliyini təsdiqləməkdə davam edəcəklər və yəqin ki, bu arada Naxçıvanda internet sahəsində əməkdaşlığa bənzər digər lokal qərarlar da veriləcək.

Noyabra qədər daxili platformanı gücləndirmək...

Fərhad Məmmədov vurğulayır ki, Azərbaycan qarşıdakı bu 3-4 ayı gözləmə rejimində keçirməlidir:"Bu zaman kəsiyindən ölkə daxilində siyasi, iqtisadi və təşkilati arxanı daha da gücləndirmək üçün istifadə olunmalıdır. Belə olarsa, 2026-cı ilin payızının sonu – qışın əvvəlində baş verəcək əsas proseslərdən sonra rəsmi Bakı daha aktiv fəaliyyətə keçə bilər. Çünki ilin sonuna doğru bizi olduqca mühüm hadisələr gözləyir: İsraildə seçkilər, ABŞ Konqresinə seçkilər, Ermənistan hökumətinin referendum və TRIPP üzrə qəti qərarları, həmçinin Rusiya ilə Ukrayna arasında növbəti danışıqlar raundu.

Bundan əlavə, ekspertin fikrincə, bu keçid müddətində Türkiyə, Gürcüstan və Mərkəzi Asiya ölkələri ilə müttəfiqlik əlaqələrini, Körfəz ölkələri və Çin ilə tərəfdaşlığı yeni praktiki məzmunla doldurmaq lazımdır. Eyni zamanda, ABŞ Konqresində 907-ci düzəlişin tamamilə ləğv edilməsinə çalışmaq və Avropa İttifaqı ilə yeni sazişlərin imzalanması istiqamətində diplomatik gedişlər etmək olar.

İlin sonuna qədər regionumuza təsir edən demək olar ki, bütün xarici istiqamətlər üzrə yeni bir mənzərə formalaşmalıdır. Məhz bu proseslərin yekun nəticələrinə əsasən, Azərbaycan öz uzunmüddətli mövqeyini dəqiq formalaşdırıb bəyan etməli olacaq."

Rasim Əliyev

"AzPolitika.info"