İmperiya təfəkküründən təmizlənməyən demokratiya yalnız yeni

Ramiz Yunus

siyasi elmlər professoru

"Xəzər" Beynəlxalq Universiteti

İnformasiya məkanına elə mövzular dövri olaraq qayıdır ki, sanki kimse cəmiyyətin köhnə ssenarini unutmaması üçün xüsusi nəzarət həyata keçirir. Belə mövzulardan biri də Rusiyanın Ukraynaya qarşı miqyaslı müharibəsindən sonra Qərbdə demək olar ki, yeni həyat qazanmış "Rusiya müxalifəti"dir. Onilliklər ərzində Rusiya siyasi sisteminin içində olmuş bu insanlar bu gün Qərb platformalarından gələcək Rusiyanın ekspertləri qismində çıxış edir, ukraynalılara Kremlə qarşı necə mübarizə aparmağı, Qərb siyasətçilərinə isə Putindən sonra demokratik Rusiyanın necə görünməli olduğunu öyrədirlər.

Bununla belə, demək olar ki, heç kim onlara ən sadə sualı vermir: onlar Putindən əvvəl, Putin dövründə və ən əsası, qonşu dövlətlərə qarşı Rusiya imperiya siyasəti haqqında nə düşünürdülər?

Burada problem ayrı-ayrı soyadlarda deyil. Mən şüurlu şəkildə bu məqaləni personajlar və kütləvi informasiya vasitələri siyahısına çevirmək istəmirəm. Onlar həddindən artıq çoxdur və ayrı-ayrı şəxslərin sadalanması söhbəti yalnız əsas məqamdan yayındırır. Məni sistem maraqlandırır. Daha dəqiq desək — Rusiya informasiya məkanında onilliklər ərzində mövcud olmuş və 2022-ci ildən sonra əhəmiyyətli hissəsi sadəcə xaricə köçmüş bu Rusiya liberal və psevhodemokratik mühitinin siyasi funksiyası.

İnsanlar dəyişirdi. Siyasi konyunktura dəyişirdi. Prezident, şüarlar, oyun qaydaları, azadlıq dərəcəsi və hətta auditoriya dəyişirdi. Lakin prinsipial olaraq dəyişməyən bir şey var idi: Rusiya siyasi sisteminin həmişə nəzarət olunan və idarə olunan informasiya məkanına ehtiyacı olub; burada rəsmi hakimiyyətlə yanaşı, "alternativ" rəyin müxtəlif formaları mövcud olmalıdır.

Məhz burada ən maraqlı məqam başlayır. Rusiya siyasətində qablaşdırma dəyişirdi, amma mal çox vaxt əvvəlki kimi qalırdı.

İmperiya və Liberalizm: Bir-birini istisna etməyən anlayışlar

Sovet İttifaqı dağılandan sonra bir çoxları inama meyilli idi ki, Rusiya tamamilə yeni həyata başlayıb. Belə görünürdü ki, kommunist sistemi tarixə qovuşub, onunla birlikdə qonşulara qarşı imperiya təsəvvürləri də yox olub. Siyasi səhnədə liberallar, demokratlar, jurnalistlər, ictimai xadimlər, partiyalar və hərəkatlar peyda oldu. Qərb üçün bu, yeni Rusiyanın doğulması kimi görünürdü.

Lakin postsovet tarixinə şüarlar vasitəsilə deyil, bu mühitin real hadisələrə münasibəti vasitəsilə nəzər salsaq, mənzərə qat-qat daha cəlbedici olmur.

Çeçenistan, Qarabağ, Abxaziya, Sxinval, Dnestryanı — budur istənilən bəyannamədən daha yaxşı şəkildə insanın öz demokratik əqidəsində nə qədər ardıcıl olduğunu göstərən siyasi test.

Çünki demokratiya təkcə öz ölkəni daxilində söz azadlığı demək deyil. Bu, həm də başqa xalqların öz taleyini özlərinin təyin etmək hüququnun tanınmasıdır.

Və məhz burada Rusiya liberal tusofkasının əhəmiyyətli hissəsində hələ 1990-cı illərdə fundamental problem yaranırdı. Rusiya liberalizmi rusiyalıların azadlığından kifayət qədər asanlıqla danışır, lakin qonşuların Rusiyanın özündən azad olmasını qat-qat çətinliklə qəbul edirdi.

Bu, prinsipial fərqdir.

Belələri  və onları dəstəkləyənlər düşünür ki, Rusiya daxilində liberal olub, eyni zamanda xarici siyasətdə Rusiya imperialisti olaraq qalmaq mümkündür. Moskvada prezidentin dəyişməsini tələb edib, eyni zamanda keçmiş sovet respublikalarına qarşı Rusiya təsirini təbii saymaq olar. Söz azadlığı tərəfdarı çıxış edib, eyni zamanda qonşu dövlətlərin ərazisindəki münaqişələrdə Rusiya roluna haqq qazandırmaq olar.

Məhz buna görə də antiputinçilik və antiimperializm — eyni şey deyil və bu, bu gün Qərbdə edilən əsas səhvlərdən biridir.

Bir çoxları nədənsə hesab edir ki, əgər insan Putinə qarşıdırsa, deməli, o, avtomatik olaraq Rusiya imperiya siyasətinin əleyhdarıdır. Xeyr və min dəfə xeyr.

Konkret Rusiya prezidentinə qarşı olub, eyni zamanda Rusiyanı xüsusi güc mərkəzi, postsovet məkanını isə onun imtiyazlı maraqları zonası hesab edən həmin siyasi modelin tərəfdarı olaraq qalmaq olar?!

Məhz buna görə də mən ümumiyyətlə "Bu, yaxşı rusdur, yoxsa pis?" sualından imtina etməyi təklif edərdim. Başqa sual vermək lazımdır: kimin üçün yaxşıdır?

Kreml üçün insan təkcə onu açıq şəkildə dəstəklədikdə faydalı ola bilməz. Bəzən Rusiya dövlətinin imperiya təməlini şübhə altına almadan xarici dünyaya demokratik alternativin mövcudluğu illüziyasını yaradan şəxs qat-qat faydalıdır.

Siyasi funksiya və "İdarə olunan məkan" məntiqi

Sovet sistemi belə bir funksiyanın əhəmiyyətini mükəmməl başa düşürdü. KQB-nin ideoloji nəzarət sahəsində əsas mütəxəssislərindən biri 1969-cu ildən "ideoloji diversiyalar" və dissidentliklə mübarizə aparan Beşinci İdarəyə rəhbərlik etmiş Filipp Bobkov idi. Sonradan o, KQB sədrinin birinci müavini oldu. Sovet xüsusi xidmət sisteminin tədqiqatları göstərir ki, ictimai əhval-ruhiyyəyə və siyasi davranışa nəzarət etmək üçün bu istiqamətin işi nə qədər böyük əhəmiyyət kəsb edirdi.

Mən iddia etmirəm ki, hər bir müasir Rusiya liberalı Bobkovun birbaşa şagirdidir və ya onun kabinetindən bir vaxtlar mühacir siyasətçilərə fərdi göstərişlər verilirdi. Belə bir iddia üçün konkret sübutlar lazımdır. Lakin bundan qat-qat vacib bir şey var.

Sovet sisteminin institusional məntiqi Sovet İttifaqını üstələdi və o, informasiya məkanını idarə olunmalı olan ərazi kimi başa düşməkdən ibarət idi.

1991-ci ildən sonra dövlət sistemi dəyişdi, texnologiyalar dəyişdi, özəl telekanallar, qəzetlər, internet, siyasi rəqabət meydana çıxdı. Lakin idarə olunan informasiya məkanının öz ideyası heç hara yox olmadı. O, yeni formalar aldı. Yeltsin dövründə bu sistem bir cür, Putin dövründə isə başqa cür görünürdü.

Putinin 2007-ci il Münhen nitqinə qədər bir ritorika tələb olunurdu. Ondan sonra — başqa. 2008-ci il Gürcüstan müharibəsindən sonra — üçüncü. 2014-cü ildə Krımın ilhaqından və Donbasda müharibənin başlanmasından sonra — dördüncü. 2022-ci ilin fevralında Ukraynaya miqyaslı müdaxilədən sonra isə artıq tamamilə yeni...

Lakin ritorikanın dəyişməsi mütləq siyasi funksiyanın dəyişməsi demək deyil.

Rusiya Qərb qarşısında demokratik ölkə kimi görünmək istədikdə, müəyyən səslər lazım idi. Rusiyada siyasi plüralizmin mövcudluğunu göstərmək tələb olunduqda — başqaları. Postsovet məkanına təsir göstərmək lazım olduqda — üçüncülər.

Və nəhayət, 2022-ci ildən sonra Qərb auditoriyasını inandırmaq lazımdır ki, sadəcə öz saatını gözləyən müəyyən "demokratik Rusiya" mövcuddur, yeni siyasi rollar meydana gəldi.

Və budur, burada təəccüblü bir şey baş verdi.

Rusiya siyasi sisteminin daxilində onilliklər ərzində yaşayıb işləyənlərin bir çoxu miqyaslı müharibənin başlanmasından sonra sadəcə Qərbə köçdülər və demək olar ki, dərhal Rusiya siyasətinin iştirakçılarından onun xarici tənqidçilərinə və Rusiyanın gələcəyi üzrə ekspertlərə çevrildilər.

Lakin təbii sual yaranır: bəs bu siyasi uzaqgörənlik əvvəllər harada idi? Rusiya imperiya təcavüzünün qaçılmazlığı barədə xəbərdarlıqlar harada idi? Rusiyanın qonşulara qarşı siyasətinin ayrı-ayrı prezidentlərin təsadüfi səhvlər toplusu deyil, imperiya ənənəsinin davamı olması barədə təhlil harada idi?

Çeçenistanın başına gələnlərin dərki harada idi? Gürcüstana, Moldovaya, Azərbaycana və Ukraynaya qarşı Rusiya siyasətinin ardıcıl qiymətləndirilməsi harada idi? Bu gün göz qabağında olan bir çox şeylər onilliklər ərzində Rusiya demokratları roluna iddia edənlər üçün nə üçün əvvəllər aşkar deyildi?

Və ən əsası: nə üçün 2022-ci ildən sonra öz siyasi məsuliyyətimiz haqqında ciddi söhbət əvəzinə biz yenə də onların hansı "əsl demokratlar" olması, gələcək Rusiyanı necə qurmaq lazımdır və Qərb nədən məhz onları onun gələcək siyasi elitası kimi qəbul etməlidir haqqında söhbət eşidirik?

Təəccüblü bir şey alınır: insan Rusiya siyasətinin təbiəti ilə bağlı onilliklər ərzində səhv edə bilər, lakin Rusiya miqyaslı müharibəyə başlayandan sonra sadəcə ölkəni tərk etmək, özünü Putinin əleyhdarı adlandırmaq kifayətdir — və bütün keçmiş sanki ləğv olunur.

Xeyr, tarix belə işləmir.

Siyasi məsuliyyət sərhədi keçməklə bitmir və burada ukrayna məsələsi xüsusilə vacibdir.

Ukraynalılara bu gün Rusiya ilə necə mübarizə aparmaq lazım olduğunu danışan Rusiya "yaxşı ruslarını" dinləmək təklif olunur.

Lakin elementar sual yaranır: Ukrayna nədən bir çoxu məhz indi ukraynalıların onilliklər ərzində başa düşdüklərini dərk etməyə başlayan insanların dərslərini almalıdır?

Ukrayna üçün bu, siyasi müzakirə deyil, həyat-ölüm məsələsidir. Ukrayna başqalarının siyasi səhvlərinə görə artıq milyonlarla həyatla, dağıdılmış şəhərlərlə və illərlə davam edən müharibə ilə ödəniş edib. Buna görə də ukrayna cəmiyyətinin hər bir Rusiya "demokratına" onun bugünkü sözləri haqqında deyil, onun dününkü mövqeləri haqqında sual verməyə tam haqqı vardır.

Rusiya siyasətinin Ukraynaya qarşı 2008-ci ildə nə deyirdiniz? 2014-cü ildə nə deyirdiniz? Krım haqqında nə deyirdiniz? Donbas haqqında nə deyirdiniz?

Bəs başqa xalqlara qarşı Rusiya imperiya siyasəti haqqında nə deyirdiniz? Və yalnız bundan sonra bugünkü bəyanatların nə dərəcədə ciddi qəbul edilməli olduğunu müzakirə etmək olar.

Çünki siyasi nüfuz — insanın dünən verdiyi müsahibə deyil. Bu, onilliklər ərzində onun siyasi qərarlarının, bəyanatlarının və yanılmalarının cəmidir.

Azərbaycan təcrübəsi: "Yaxşı ruslar" illüziyasının sonu

Və burada Azərbaycanın təcrübəsinə nəzər salmaq xüsusilə faydalıdır.

Azərbaycan cəmiyyəti Rusiya siyasi tusofkasını məhz hansısa insanın demokratiya haqqında nə qədər gözəl danışmasına görə "yaxşı" və "pis" rüslara bölməkdən artıq çoxdan əl çəkib və səbəb sadədir.

Azərbaycan iki Qarabağ müharibəsi və onilliklər ərzində davam edən münaqişə yaşayıb. Azərbaycan cəmiyyəti üçün tamamilə aşkar idi ki, Rusiya siyasi və intellektual mühitinin əhəmiyyətli hissəsi müxtəlif illərdə erməni tərəfi və bölgədəki Rusiya geosiyasəti üçün əlverişli olan mövqe tutub.

Buna görə də Azərbaycan üçün Ukraynanın bu gün sözün əsl mənasında qaçaraq dərk etməyə məcbur olduğu məsələ çoxdan aydın olub: insanın demokratik ritorikası onun Rusiyanın imperiya siyasətinə münasibətini ləğv etmir.

Məhz buna görə də Azərbaycanın informasiya məkanında məhz hansısa Rusiya prezidentinə qarşı olduğuna görə "yaxşı ruslar" axtarmağa ehtiyac yoxdur. Azərbaycanqat-qat sadə nəticə çıxarıb: öz informasiya məkanını dövlət ərazisini qoruduğun kimi qorumaq lazımdır.

Və bu, rus mədəniyyətinin, rus dilinin və ya Rusiya cəmiyyəti ilə əlaqələrin qadağan edilməsi demək deyil. Bu, başqa məna verir: başqa bir siyasi sistemə imkan vermək olmaz ki, məhz kimini demokrat, müxalifətçi və ya gələcəyin nümayəndəsi hesab etməli olduğunuzu müəyyən etsin.

Ukrayna üçün də, postsovet məkanının digər dövlətləri üçün də məhz bunu başa düşmək hədsiz dərəcədə vacibdir.

Rusiya informasiya ekspansiyası Rusiya ordusunun bitdiyi yerdə bitmir. O, sözlər, ideyalar, siyasi layihələr, ekspert birlikləri, müsahibələr, konfranslar və sosial şəbəkələr vasitəsilə davam edir və bəzən tankdan qat-qat effektiv olur, çünki tank müqavimət doğurur, Qerdin dilində danışan, lazımi demokratik leksikaya malik insan isə rəsmi Rusiya təbliğatının artıq keçmədiyi yerə sezilmədən daxil ola bilər.

Məhz buna görə də sual belə qoyulmamalıdır: "O, Putinə qarşıdır, yoxsa yox?" 

Sual başqa cür səslənməlidir: o, Rusiya imperiya modelinə qarşıdır, yoxsa təkcə Putinə?

Bunlar tamamilə fərqli iki şeydir.

Putinə qarşı olub Rusiyanın yenidən qonşulara nəzarət etməsinə imkan verəcək sərhədlərə və siyasi sistemə qayıtmağı arzulamaq olar.

Müharibəyə qarşı olub, eyni zamanda ukraynalılara, gürcülərə, moldovanlara, azərbaycanlılara və digər xalqlara öz gələcəyini müstəqil şəkildə təyin etmək tam hüququnu tanımamaq olar.

Demokratiyadan danışıb dekolonizasiyadan danışmamaq olar. Lakin imperiya təfəkküründən imtina edilməyən demokratiya çox təhlükəli konstruksiyadır, çünki o zaman yalnız lövhə dəyişir.

"Yabloko" partiyası: Sistem plüralizmi, yoxsa xilas simvolu?

Məhz buna görə də "Yabloko" partiyası ilə bağlı bugünkü hekayə Rusiyanın növbəti daxili siyasi xəbəri kimi ona verilməli olan diqqətdən qat-qat artıq diqqətə layiqdir.

Avqustun 10-da Rusiya Ali Məhkəməsi "Yabloko"nu Dövlət Dumasına seçkilərdə iştirakdan kənarlaşdırdı. Bundan əvvəl partiya Mərkəzi Seçki Komissiyası tərəfindən buraxılmış və Rusiyada Ukraynadakı müharibəyə açıq şəkildə qarşı çıxan yeganə qeydiyyatdan keçmiş siyasi partiya olaraq qalırdı.

"Yabloko"nun təqib edilməsinin özü və onun seçkilərdə iştirakının məhdudlaşdırılması Rusiya daxilində siyasi məkanın real şəkildə daralmasından xəbər verir. Bunu inkar etmək olmaz, lakin eyni zamanda başqa bir sual yaranır.

Nə üçün bu hadisənin ətrafında yenə də elə bir hiss yaranır ki, sanki qarşımızda sərt şəkildə nəzarət olunan siyasi sistemdəki kiçik partiya deyil, gələcək demokratik Rusiyanın hansısa açarı dayanır? Bax bunu məhz etmək lazım deyil.

Ona görə yox ki, "Yabloko"nun hər bir üzvü Kreml agentidir, çünki bu, sübut olunmamış və ədalətsiz bir iddia olardı, ona görə ki, Rusiya siyasi sisteminin özü onilliklər ərzində hətta məhdud siyasi plüralizmi də öz konstruksiyasının bir hissəsi kimi istifadə etməyi öyrənib.

Müxalifət sistemin içində mövcud olub, eyni zamanda onun funksional hissəsi ola bilər və bu, ziddiyyət deyil.

Əgər siyasi qüvvə sistemi dəyişmək üçün həddindən artıq kiçikdirsə, lakin siyasi alternativin mövcudluğu hissəsini yaratmaq üçün kifayət qədər nəzərəçarpandırsa, o, konkret iştirakçılarının niyyətlərindən asılı olmayaraq müəyyən sistem funksiyasını yerinə yetirə bilər.

Məhz buna görə də mən nə "Yabloko"nu demonizasiya edərdim, nə də onu Rusiyanın xilas simvoluna çevirərdim. Bu, sadəcə olaraq Rusiya siyasi məkanının elementlərindən biridir, bizə isə bu gün onu Rusiya demokratik prosesinin hələ də mövcud olmasının sübutu kimi baxmaq təklif olunur.

Lakin məgər demokratiya bir kiçik partiyanın mövcudluğu ilə müəyyən edilirmi? Məgər o, kimsəyə seçkilərdə iştirak etməyə icazə verilməsi və ya verilməməsi ilə müəyyən edilirmi, yoxsa demokratiya hər halda cəmiyyətin hakimiyyəti sərbəst şəkildə dəyişə bilməsi, vətəndaşların isə qorxmadan ölkənin siyasi kursunu seçə bilməsi ilə müəyyən edilir?

Və məhz burada siyasi tamaşa bitir və reallıq başlayır. Rusiya sisteminin onun hər bir iştirakçısının Kremlə şüurlu tərəfdar olmasına ehtiyacı yoxdur.

Sistem üçün cəmiyyətin və xarici dünyanın onun təklif etdiyi qaydalarla oynamağa davam etməsi qat-qat vacibdir.

Rusiya müxalifətlərindən hansının "əsl" olması haqqında mübahisə etmək, bir mühacirin digəri ilə mübahisə etməsi, Qərb KİV-lərinin onları efirlərə dəvət etməsi, ukrayna KİV-lərinin onlara meydançalar verməsi və postsovet məkanında onların hansının gələcək demokratik Rusiyanın naziri olacağını müzakirə etmək üçün.

Və hamı bu tamaşa ilə məşğul olduğu müddətdə əsas sual cavabsız qalır: bəs Rusiya imperiya şüuru ilə nə olacaq?

Çünki Putin bütün Rusiya deyil, müəyyən Rusiya siyasi ənənəsinin məhsuludur. O, Rusiya imperializmini uydurmayıb və postsovet məkanına xüsusi Rusiya maraqları zonası kimi təsəvvürləri o uydurmayıb və Moskvanın qonşu xalqların taleyini həll etmək hüququnu o uydurmayıb. Putin sadəcə olaraq bu sistemi özünün daha aqressiv formasına çatdırıb.

Buna görə də Putinin dəyişməsi özlüyündə heç nəyə zəmanət vermir.

Əgər Putindən sonra daha yumşaq danışan, daha tez-tez gülümsəyən, demokratiya vəd edən, lakin eyni zamanda Ukraynanı, Gürcüstanı, Moldovanı, Azərbaycanı və digər dövlətləri hansısa xüsusi Rusiya tarixi məkanının bir hissəsi hesab edən insan gələrsə — məhz nə dəyişdi?

Üz, ritorika, qablaşdırma dəyişdi, amma imperiya qaldı.

Tarixi tövbə və postsovet dövlətlərinin seçimi

Məhz buna görə də postsovet dövlətləri Rusiya müxalifətindən öz azadlığının hazır reseptini gözləməyi dayandırmalıdırlar.

Bizə "yaxşı ruslar" lazım deyil. Bizə yaxşı qonşular lazımdır və bunlar prinsipial olaraq fərqli şeylərdir.

Ukraynaya yenidən Ukraynanı öz təsir dairəsi hesab edəcək demokratik Rusiya lazım deyil.

Azərbaycana yenidən Qarabağın kimə məxsus olacağını həll edəcək demokratik Rusiya lazım deyil.

Gürcüstana Abxaziya və Sxinval bölgəsini öz təsir zonası hesab etməyə davam edəcək demokratik Rusiya lazım deyil.

Moldovaya Dnestryanı bölgədə Rusiya hərbi mövcudluğunu saxlayacaq demokratik Rusiya lazım deyil.

Postsovet dövlətlərinə ümumiyyətlə imperiya təfəkkürünü saxlamaqla sadəcə Putini dəyişdirəcək Rusiya lazım deyil.

Onlara nəhayət başa düşəcək Rusiya lazımdır: qonşu dövlət keçmiş ərazi deyil, dövlətdir və və məhz burada biz ən ağrılı suala — Rusiya tövbəsi məsələsinə yaxınlaşırıq.

İkinci Dünya müharibəsindən sonra Almaniya nasist rejimi cinayətlərinin dərk edilməsi üzrə ağrılı prosesdən keçməyə məcbur oldu. Bu proses bir gündə başa çatmadı və sadə olmadı, lakin keçmişi etiraf etmədən yeni siyasi mədəniyyət qurmaq qeyri-mümkün idi.

Niyə SSRİ dağılandan sonra Rusiyadan heç kəs ciddi şəkildə analoji intellektual və tarixi söhbət tələb etmədi? 

Stalin cinayətlərinə münasibətdə Rusiya Nürnberqi haradadır? Xalqların deportasiyalarına dair Rusiya dövlət qiymətləndirilməsi haradadır? Şərqi Avropa ölkələrinin sovet işğalının və bunu seçməyən dövlətlərin SSRİ tərkibinə zorla daxil edilməsinin tamdəyərli dərk edilməsi haradadır? Sovet sisteminin cinayətlərinin etiraf edilməsi haradadır?

Çeçenistandakı Rusiya müharibələri haqqında söhbət haradadır? Qonşulara qarşı imperiya siyasətinə görə məsuliyyətin etiraf edilməsi haradadır?

Və nəhayət, Krım, Donbas və Ukraynaya qarşı miqyaslı müharibə haqqında söhbət haradadır?

Bu söhbət olmasa, "yeni demokratik Rusiya" haqqında söhbət natamam olaraq qalır, çünki köhnə tarixi yaddaş üzərində yeni dövlət qurmaq olmaz.

Almaniyadan Nürnberqi xatırlamağı tələb edib, eyni zamanda dünyaya Rusiyanın sadəcə bir prezidenti digəri ilə əvəz etməsinin kifayət etdiyini inandırmaq olmaz.

Postsovet xalqlarından kimsənin "vahid rus demokratik gələcəyi" haqqında danışması daha rahat olsun deyə öz tarixi təcrübəsini unutmağı tələb etmək olmaz və xüsusilə bunu Ukraynadan tələb etmək olmaz.

Ukraynalıların bu gün öz informasiya məkanında kimləri görmək istədiklərini özləri həll etməyə haqqı vardır, çünki onların Rusiya müxalifətçisinə onun keçmişi haqqında suallar verməyə haqqı var və demokratiya haqqında gözəl danışdığına görə insana sadəcə olaraq etibar etməməyə haqqı var.

Ukraynalıların sual verməyə haqqı vardır: bəs Rusiya bütün bunları əvvəllər edərkən siz haradaydınız? Və bu, rusofobiya deyil, siyasi gigiyenadır.

Eyni şey bütün postsovet məkanına aiddir.

Hər bir dövlət müstəqil şəkildə kimin tərəfdaş, kimin ekspert, kimin isə etibar etməyə hazır olmadığı insan hesab etməsini müəyyən etmək hüququna malikdir, çünki dövlətin informasiya məkanı onun sərhədi, ordusu və diplomatiyası kimi onun suverenliyinin eyni hissəsidir və əgər dövlət bu məkana nəzarəti başqasının siyasi mühitinə verərsə, o, gec-tez öz tarixinə başqasının gözü ilə baxmağa başlayır.

Azərbaycan bunu başa düşdü. Təəssüf ki, Ukrayna bunu indi — müharibə şəraitində başa düşməyə məcbur olur, postsovet məkanının qalan dövlətləri isə başqasının siyasi illüziyalarına görə yenidən ödəniş etməli olmamışdan əvvəl bunu başa düşsələr daha yaxşı olar.

Məhz buna görə də mən Rusiya hakimiyyətinə inanmağa çağırıram və Rusiya müxalifətinə inanmağa çağırıram. Ümumiyyətlə, siyasətçilərə təkcə lazım olan sözləri düzgün tələffüz etdiklərinə görə inanmağı dayandırmağı təklif edirəm. Onların keçmişinə və əməllərinə, qonşulara münasibətinə, imperiyaya münasibətinə, öz səhvlərini etiraf etmək qabiliyyətinə, kimin törətməsindən asılı olmayaraq cinayəti cinayət adlandırmağa hazırıq olmasına baxmaq lazımdır.

Çünki Rusiyanın əsl demokratikləşməsi Kreml soyadının növbəti dəyişməsi ilə başlamayacaq. O, Rusiya öz müasir tarixində ilk dəfə olaraq qonşularına bunu dedikdə başlayacaq:"Biz etiraf edirik ki, siz heç vaxt bizim təsir dairəmiz olmamısınız. Siz müstəqil dövlətlər olmusunuz və olaraq qalırsınız. Biz öz cinayətlərimizi etiraf edirik. Biz sizin öz tarixinizə, öz yaddaşınıza və öz seçiminizə olan hüququnuzu etiraf edirik".

Və budur, o zaman yeni Rusiya haqqında danışmaq olar.

Və o vaxta qədər bütün bu mühacir siyasi tusofka Qərb konfranslarında nə qədər gözəl sözlər səsləndirməsindən asılı olmayaraq, istənilən konkret partiyadan və ya soyaddan qat-qat vacib olan məsələ ətrafında böyük tamaşanın yalnız bir hissəsi olaraq qalır.

Rusiya Putini dəyişə bilər, lakin o, imperiyadan imtina etməyənə qədər Putinin dəyişməsi hələ Rusiya siyasətinin dəyişməsi demək deyil və məhz buna görə də Ukraynaya, Azərbaycana, Gürcüstana, Moldovaya və bütün digər postsovet dövlətlərinə əsas şeyi öyrənmək lazımdır: heç kəsə öz yerlərinə onların demokratik alternativi hesab etməli olduqlarını seçməsinə imkan verməmək.

Bizə gözəl ixrac məhsulu kimi Rusiya müxalifəti lazımdır. Bizə qonşulara iddia etməyən, öz tarixini etiraf edən, tövbə etməyə qadir olan və yalnız bundan sonra — demokratik dövlət olan normal dövlətə çevriləcək Rusiya lazımdır.

Çünki imperiya təfəkküründən imtina edilməyən demokratiya yeni deyil, yeni lövhəli köhnə Rusiyadır. 

Corc Santayananın dediyi kimi: "Keçmişi xatırlamayanlar onu təkrar etməyə məhkumdurlar".

"AzPolitika.info"