8 Noyabr Azərbaycanın müasir siyasi tarixində yalnız hərbi uğurun rəmzi deyil. Bu tarix Cənubi Qafqazda uzun müddət mövcud olmuş siyasi yanaşmaların yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb olan mühüm dönüş nöqtəsidir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin edilməsi regionda münasibətlərin əvvəlki prinsiplərlə davam etdirilməsinin mümkünsüzlüyünü ortaya qoydu. Artıq Cənubi Qafqazın gələcəyi keçmiş münaqişənin yaratdığı məhdudiyyətlər üzərində deyil, dövlətlərin suverenliyi, qarşılıqlı maraqları və əməkdaşlıq imkanları əsasında müəyyənləşməlidir.
Bu mərhələyə aparan siyasi xəttin formalaşmasında Heydər Əliyevin dövlətçilik strategiyası xüsusi yer tutur. Müstəqil dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, milli maraqlara əsaslanan xarici siyasət və ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində mövqeyinin gücləndirilməsi sonrakı mərhələnin əsaslarını yaratdı. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həmin strateji xətt yeni geosiyasi şəraitə uyğun davam etdirildi. İqtisadi imkanların genişləndirilməsi, müdafiə potensialının artırılması və beynəlxalq tərəfdaşlarla münasibətlərin inkişafı Azərbaycanın regional proseslərdə daha təsirli aktora çevrilməsini təmin etdi.
Bu siyasi nəticənin arxasında Azərbaycan əsgər və zabitlərinin fədakarlığı, şəhidlərimizin canı, qazilərimizin mübarizliyi dayanır. 8 noyabr 2020-ci ildə Şuşanın azad edilməsi müharibənin gedişində həlledici mərhələ olmaqla yanaşı, Azərbaycanın tarixi və siyasi iradəsinin təcəssümü idi. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirlərindən sonra ölkənin bütün ərazisində suverenliyin təmin edilməsi isə dövlət quruculuğu baxımından yeni mərhələ açdı.
Bu gün əsas məsələ əldə olunmuş siyasi nəticələrin regional əməkdaşlıq mexanizmlərinə çevrilməsidir. Cənubi Qafqazın geosiyasi əhəmiyyəti onun Avropa ilə Asiya arasında yerləşməsi ilə məhdudlaşmır. Region enerji resurslarının, beynəlxalq ticarət marşrutlarının və strateji nəqliyyat xətlərinin kəsişdiyi məkandır. Bu reallıq Azərbaycan qarşısında yalnız milli inkişaf deyil, həm də regional bağlantıların genişləndirilməsi baxımından mühüm imkanlar yaradır.
Zəngəzur istiqamətində kommunikasiyaların açılması, Orta Dəhlizin imkanlarının artırılması və Şərq–Qərb, eləcə də Şimal–Cənub nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı regional iqtisadi münasibətlərin strukturunu dəyişə bilər. 2026-cı il noyabrın 7-də Azərbaycan, ABŞ və Ermənistan tərəfindən TRIPP layihəsi üzrə texniki planlaşdırma qruplarının yaradılmasının elan edilməsi bu istiqamətdə yeni mərhələnin başlandığını göstərir. Nəqliyyat və elektrik enerjisinin ötürülməsi sahələrində nəzərdə tutulan texniki işlər gələcək bağlantıların praktiki əsaslarının hazırlanmasına xidmət edir.
Regional arxitekturanın formalaşmasında xarici aktorların mövqeyi də nəzərə alınmalıdır. Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik, Avropa İttifaqı ilə enerji və iqtisadi əməkdaşlıq, ABŞ-la regional bağlantılar üzrə təmaslar, Rusiya və İranla qonşuluq münasibətləri Azərbaycanın xarici siyasət gündəliyinin müxtəlif istiqamətlərini təşkil edir. Bu münasibətlərin hər biri konkret milli maraqlar və qarşılıqlı fayda prinsipi əsasında inkişaf etdirilməlidir. Azərbaycanın əsas yanaşması region ölkələrinin qərarvermə müstəqilliyinin qorunması və Cənubi Qafqazın kənar geosiyasi rəqabətin meydanına çevrilməməsidir.
8 avqust 2025-ci ildə Vaşinqtonda Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin imzaladığı Birgə Bəyannamə, eləcə də sülh sazişi layihəsinin paraflanması münasibətlərin normallaşdırılması prosesində mühüm siyasi mərhələ oldu. 2026-cı ildə nəqliyyat və iqtisadi əlaqələr üzrə atılan addımlar göstərir ki, siyasi razılaşmaların real nəticəyə çevrilməsi üçün institusional və texniki əməkdaşlıq da vacibdir. Davamlı sülh yalnız sənədlərlə deyil, sərhədlərin qarşılıqlı tanınması, suverenliyə hörmət və öhdəliklərin ardıcıl icrası ilə möhkəmlənə bilər.
Azərbaycanın Zəfəri Cənubi Qafqazda siyasi təşəbbüslərin və regional gündəliyin formalaşmasında ölkəmizin rolunu əhəmiyyətli dərəcədə artırdı. Qarşıdakı dövrdə əsas prioritet bu mövqeyi iqtisadi inteqrasiya, təhlükəsizlik və uzunmüddətli əməkdaşlıq imkanları ilə möhkəmləndirməkdir. Regionun gələcəyi qarşıdurmanın davamında deyil, dövlətlərin bərabərhüquqlu münasibətlər qurmaq bacarığında müəyyən olunacaq. Azərbaycanın irəli sürdüyü regional əməkdaşlıq yanaşması məhz bu siyasi reallığa əsaslanır.
Nihad Namazlı
Bakı Slavyan Universiteti
Beynəlxalq münasibətlər üzrə 4-cü tədris ili tələbəsi
Şərhlər