AFAQ BƏŞİRQIZININ ABSURD "AZADLIQ TEATRI" - Bakı heç kimə ulu dədəsindən "şəxsi şəhər" kimi miras qalmayıb!...

Ariz ABDULƏLİYEV, 

Bakı Musiqi Akademiyasının aparıcı elmi işçisi, "91-lər" ictimai-siyasi hərəkatın üzvü 

ariz-abdulaliyev@mail.ru 

 Xalq artisti, Prezidentin fərdi təqaüdçüsü, "Şöhrət" ordenli, Prezidentin "Fəxri fərmanı" ilə və neçə-neçə mükafatlarla təltif olunan sevimli aktrisa, professor Afaq Bəşirqızı (A. B. Səfərova) "Azadlıq" radiosuna verdiyi son müsahibəsində sənətlə yanaşı, ictimai duruma, rayonluların kənddə işləməyib şəhərə axışmasına, insan əxlaqına birbaşa aidiyyatı olan bəzi fikirlər səsləndirib.

Müsahibədən sitat: "Vaxtilə öz səhvimiz ucbatından rayonlarımızı - işğal olunan rayonları nəzərdə tutmuram - qoyub Bakıya gəlib, avtomobillərin təkərlərini qaraltmaqla, şüşələrini silərək hansısa "Novostroyka"nın zirzəmisində gizlənib uşaq əmələ gətirib, bulvarda konsert verən müğənnilərə baxıb həzz almaq istəyimizdən bugünə düşmüşük. İndi kimisə günahlandırmağa ixtiyarımız yoxdur. Səhv deyirəmsə, deyin, Afaq xanım, səhv deyirsiniz... Ürək xəstəliyinə görə şəhərdə evimdə yaşaya bilmirəm, bağdayam. Torpaq, bel görməyən Afaq ağır əməliyyat keçirməsinə baxmayaraq, nə isə əkirəmsə, deməli, bunu rayonda da etmək mümkündür. Sadəcə, Bakıda yaşamaq hamımızın azarı və bezarıdır. Çətin bir anda ağlayırıq, nəisə tələb edirik, qışqıra-qışqıra istəyirik... Qışqırmaqla nəyəsə nail olmaq mümkün deyil. Artıq o dövr keçib. "Novostroyka"nın zirzəmisində şikəst uşaq əkib-doğurlar, sonra da qucaqlarına alırlar, gəlirlər verilişlərdə həkim axtarmağa. Heç bir kəndli deyə bilməz ki, mənə düşən pay azdır... Kişi odur ki, özünə arxalansın, biz özümüz özümüzə arxalanmalıyıq". 

Afaq xanım, səhv deyirsiniz. Uman yerdən küsərlər, yaxud uğursuz "ictimai xadim" imitasiyası Afaq Bəşirqızı sənət ictimaiyyəti, eləcə də geniş tamaşaçı kütləsi tərəfindən ilk növbədə, komediya aktyoru kimi tanınır, sevilir. Deyərdim, sənətdə qazandığı şöhrətin yarısı "Bəşirqızı" təxəllüsünün payına düşür. Amma hər halda, onun böyük aktyor ustalığı, silsilə rolları komediya aktyorluğu sənətində yeni səhifələr açıb. Bu sahədə kifayət qədər fəaliyyəti, nailiyyətləri və təcrübəsi var. A.Bəşirqızı özünün səhnə və kino fəaliyyətində aktyorluq sənətinin çox çətin sahəsi olan komediya aktyorluğunu bacardığı qədər bu istiqamətin, üslubun ənənədən gələn professional və müasir tələbləri səviyyəsində qoruya və yaşada bilib. Son 30 ildə professional teatr və kino komizmini lağ-lağı ilə, şit hərəkətlər və tərbiyəsiz ifadələrlə, dialekt danışıq tərzi və "hırıldatmaq" oyunbazlığı ilə, mənasızlıqla, rayon və kənd camaatını təhqir hədəfinə çevirməklə qarışıq salan "tərbiyəsiz komik teatr"dan (mən onu böyük məmnuniyyətlə "biabırçı komediyabazlıq" adlandırardım) fərqli olaraq, Afaq xanımın oyunlarında komik aktyorluğun peşəkarlıq məziyyətləri daha üstündür.

"Bu şəhərdə", "Qulp", "Bozbaş pikçers", "Buğlama", "Komediyaxana", "Bacanaqlar", "Qardaşlar", "Planeta parni iz Baku", "Praym-şou", "Stand up Baku" və daha nələr... Son illərin kommersiya "komediya" filmləri...

Doğrudur, 1990-cı və 2000-ci illərin bəzi şou tamaşalarını, eləcə də "Afaq gülür, Afaq güldürür"ü xatırlasaq, Afaq xanım da hərdənbir özünəməxsus sənətkarlıq üslubunun oyun kontekstindən azacıq da olsa çıxaraq, rayon ləhcələri ilə, arabir "məişət" ifadələrilə, səhnədə ənənəvi olaraq işlənməsi yasaq bilinən açıq və dolayı eyhamlarla, yumor və satira adı ilə "komediyavari", "zorən gülüş" oyunları da göstərib. Bu, əlbəttə, digər bir mövzunun söhbətləridir. Əsas odur ki, A.Bəşirqızı teatrda komediya peşəkarlığını qoruya bilən az sayda aktyorlardandır və buna görə, mən bir tamaşaçı kimi ona təşəkkürümü bildirirəm.

İnanıram ki, nə vaxtsa ölkəmizdə teatr və kino tənqidi sahəsində ciddi mütəxəssislər yetişəcək və "kütləvi hırıldatmaq" psixozu yaşayan istedadsız aktyorlar, lağ-lağılarla və sənətin dibində qurdalanmaqla özünün mənasızlıq, absurdluq komizmini sırıyanlar, zorən gülüş yaratmaq naminə komediyaya arvad paltarında və yaxud kəndli qiyafəsində, danışığında və ya qədeş dialektində, yaxud da tərbiyəsiz ifadələrlə daxil olanlar, teatra populyarlıq və pul qazanmaqdan savayı marağı olmayanlar, biletlərin satışı naminə ciddi sənəti düşünə bilməyən ali təhsilli və pullu dibillərin hırıldamağına qurban vermiş biabırçı və tərbiyəsiz komediyabaz aktyorlar, teatr və kinodakı "komik" maşenniklər yaxşıca tənqid olunacaqlar...

Afaq Bəşirqızı görkəmli komik aktyor olsa da, nədənsə mükəmməl sənət siyasətçisi və ictimai xadim ola bilmir. Əgər "Azadlıq" radiosuna verdiyi son müsahibəsinə şərti olaraq (səhnə - "Azadlıq" radiosu efiri, rejissor - radionun aparıcısı, aktyor A.Bəşirqızı), onun komediya janrından uzaq ciddi ictimai-sosial rolu kimi baxsaq, o zaman deyə bilərik ki, "millət təəssübkeşi", "ictimai-sosial durumu dəyərləndirən", "xalq sənətkarının xalqa müəllimliyi", "əxlaq və demoqrafiya eksperti" rolunu zəifdən zəif, hətta çox uğursuz oynadı. Mən bu xüsusda A.Bəşirqızının rayonluların zirzəmilərdə uşaq əkib-bikməsi, kəndi qoyub şəhərə gəlməsi barədə fikirlərini ("psevdomonoloqunu") nəzərdə tururam. Bu açıqlamalar başdan-başa "absurd Afaq teatrı" oldu. Bir də axı sənətkarlıq və şəxsiyyət həmişə düz mütənasib asılılıqda olmur və bunu sənət adamları özləri də dəfərlərlə etiraf ediblər. Nə isə...

Son günlər sosial şəbəkələr, elektron mətbuat A.Bəşirqızının müsahibəsindən yuxarıda sitat verdiyimiz fikirləri, ifadələri müzakirə, tənqid predmetinə çeviriblər. Tənqid edənlər daha çoxdur. Amma az da olsa, "A.Bəşirqızı elə yox, belə demək istəyib", "Afaq xanım millətə həqiqəti deyib", "kontesktdən çıxarmaq olmaz" kimi mövqedə dayananlar da var. Şəxsən mən Afaq xanımın dediklərini kontesktindən çıxarmaq fikrində deyiləm, onun sözlərinə "belə demək istəyib" kimi həqiqətdənkənar dəstək şərhləri yazmaq istəyində də deyiləm, "rayonlu-şəhərli söhbəti etmək istəməyib" kimi yalançı "təhlili baxışları" da qəbul eləmirəm. Belələrinin Bakıda oturub saytlara ağılverən köşələr, oxunmayan şeirlər yazmaqdan, deputat kürsüsündə "ağıllı görsənmək" istəyindən savayı əlindən bir iş gəlirmi? Onlar A.Bəşirqızına qahmar çıxıb, kənddən şəhərə gələnləri hətta torpaq unutqanlığında, zəhmətsiz yaşamaqda ittiham edirlər...

Kim əlinizdən alır? Buyurun, Afaq xanımla birlikdə köçün kənddə, rayonda yaşayın, orada həm torpaq becərin, məhsulunuzu satıb dolanın, həm də yaradıcılıqla məşğul olun. Elə rayonun özündə də media saytları üçün köşəmanlıq, jurnalistlik etmək, aktyorluqla məşğul olmaq tamamilə mümkündür. Bu ölkə sizindirsə, torpağı, vətəni doğrudan da sevirsinizsə, o zaman unutmamalısınız ki, vətən, ölkə təkcə Bakıdan ibarət deyil; o zaman bilməlisiniz ki, vətənpərvərtlik, millətsevərlik təkcə rayon əhlini Bakıya gəldiyi üçün qınamaqdan ibarət deyil. Belə vətənsevərlikdə, torpaqsevərlikdə, millətsevərlikdə bulunan xanımlar və cənablar, niyə Bakıda oturubsunuz, gedin rayonlarda həm torpaq əkin, həm də işləyin, yaradıcılıqla məşğul olun. Axı sizə mane olan yoxdur. Ü.Hacıbəylidən, Mirzə Cəlildən, Heydər Əliyevdən, kənddə, rayonda, bölgədə işləmiş nə qədər dəyərli ziyalı şəxsiyyətlərdən, istedadlı aktyorlardan və rejissorlardan, yaradıcı insanlardan, yazıçı, şair və jurnalistlərdən artıqsınız məgər?

Bəli, müsahibəyə münasibətdə insanların A.Bəşirqızının həmin fikirlərindən inciməsi, tənqid etməsi tam gözləniləndir və haqlı münasibətdir. "Uman yerdən küsərlər". Xalq artisti, Prezidentin fərdi təqaüdçüsü, "Şöhrət" ordeni, professor kimi yüksək adlar, imtiyazlar, mükafatlar daşıyan, ən vacibi xalqın alqışları və qiyməti sayəsində belə şöhrət zirvəsinə çatan Afaq Bəşirqızı efirdə fikir deyəndə, mediada xalqın sevimlisi, "ictimai ekspert", sənət xadimi kimi çıxış edəndə mütləq ifadələrinə fikir verməliydi, obyektivlik, həqiqət, məsuliyyət və ədalət kimi kriteriyalara əməl etməliydi. O, ictimai xadimliyə, milli təəssübkeşliyə, dahiliyə uğursuz imitasiya edəndə unutmamalıdır ki, istedadlı və sevimli aktyordur, daha böyük ictimai xadim, cəmiyyətə divindentlər qazandıran aktual sosial platformaların müəllifi, müdrik filosof-alim, kəşflər etmiş akademik, Azərbaycana beynəlxalq nüfuz qazandıra bilən dünya şöhrətli ulduz aktyor deyil. Unutmamalıdır ki, "rayondan gələnlər" dediyi o zümrə həmişə olub, yenə də var və bu, həmin tamaşaçı kütləsidir ki, Bəşir Səfəroğlunun tamaşalarına həvəslə bilet alıblar və Afaq xanım da o biletlərin satışından gələn qazancla, qonorarla yaşayan bir aktyorun evində böyüyüb. Bir sözlə, xalqı təhqir etməyə heç kimin hüquqi və mənəvi haqqı çatmır, heç şöhrətli komik Afaq Bəşirqızının da...

İnsan özündən bu qədər razı olarmış, bu qədər "mən-mən" deyərmiş? Bəlkə bu, eqonun patologiyasıdır? Bəlkə əməlli-başlı maniya veliçiya və meqalomaniya yoluxmasına xas olan davranış və danışıq tərzidir? Bəlkə şöhrət pilləsinin təlqin etdiyi başgicəlləndirici eyforiyanın yüksək dozansındandır? Bəlkə hə, bəlkə də yox. Amma bir həqiqət var ki, xalqımızın "ağac bar verəndə başını aşağı əyər" məsəli şöhrətli sənətkarlara xalqın problemlərinə münasibətdə məsuliyyətli, ədalətli, obyektiv və təvazökar olmağı öyrədir. Əgər Afaq xanım özünü bu qədər yüksək əyarlı sənətkar, şəxsiyyət və etikalı qadın hesab edirsə, onda özünə də, ona qiymət verən rayon tamaşaçılarına da hörmət-izzətlə, sənətkar etikası ilə, nəzakətlə, ədəb-ərkanla yanaşmalıdır, daha mənəm-mənəmliklə, "dahiyanəlik"lə, təhqirlə, meqalomaniya ilə yox. "Şəhərli- rayonlu" ayrıseçkiliyi nəyə lazım? Azərbaycan Respublikasının, xalqımızın müharibə şəraitində yaşadığı indiki vaxtda hamımızın bir düşməni var. Sənətdə düşmənlə döyüşmək, həyatda əsgərlərə baş çəkmək, onlara konsert vermək, dəstək olmaq əvəzinə, Xalq artisti "Azadlıq" radiosuna son müsahibəsində ictimai narazılığa rəvac verə bilən bölgə ayrıseçkiliyi salır, təhqirli ifadələrlə "rayon-şəhər" söhbəti eləyir, rayonluları əskildir. Onsuz da tamaşalarda və flmlərdə aktyorluq qabiliyyəti yalnız rayon ləhcələrində danışmaqla güldürməyə çatan, bununla dilimizin bölgə dialektlərini ucuz komediyaçılıqla təhdid edən, dilimizi və rayonluları öz istedadsız oyunbazlığı ilə aşağılayan sənətsiz, biabırçı "qəmediya" oyunbazları kimi, bu sevimli aktrisamız da nədənsə belə bir aşağılayıcı münasibəti "Azadlıq" radiosuna müsahibəsində göstərdi. Bu nədir? Ciddi sənət müzakirələrindən ictimai qınağa uğursuz modulyasıya? Yoxsa absurd ictimai qiymətləndirmə? Yoxsa, ağıl vermək və dahimaniya mərəzi, bəlkə maniya veliçiya? Yoxsa ucuz komediyabazlıq mühitinin - rayon ləhcəsi ilə zorən gülüş yaradan qabiliyyətsiz və tərbiyəsiz komediyabazların kənd və rayon əhalisinə "çuşka" münasibətindən irəli gələn populistik təsir?

Bu Xalq artisti üzr istəmək əvəzinə üstəlik az qala "əcəb eləmişəm" deyə özünü haqlı sayırsa, deməli fəxri adındakı "xalq" tərkibini, eləcə də etimad və sevgidən dolayı xalq alqışlarını tapdalamırmı? "Məni heç kimin qiyməti maraqlandırmır". Bəs tamaşaçıların və teatrsevən, sənətçiyə qiymət verən insanların, sənətkarların qiyməti?

Ölkədə insanlar dünyanı ağuşuna almış virus təhlükəsi yaşayır, milyonlarla insan evdə oturub sosial izolyasiyanın psixoloji və məişət fəsadlarını, yoluxma təşvişini yaşayır. Üstəlik də əsgərlərimizin düşmənlə üzbəüz səngərdə vətəni qoruduğu bir zamanda - müharibə şəraitində Xalq artisti A.Bəşirqızı öz müsahibəsində rayonlu-şəhərli ayrıseçkiliyinə yol verir. Bəlkə Bakıya işləməyə gələn, "təkər qaraldan", "maşın şüşəsi təmizləyən" o rayonluların arasında müharibə veteranları, müharibə əlilləri, döyüşçülərin övladları da var? Afaq Bəşirqızı, bu qədər düzlük, həqiqət sevənsizinsə, o zaman rayondan gəlib zirzəmilərdə uşaq əkib-becərənlərin, şikəst uşaq doğan və televiziyalarda həkim axtaran müğənni qadınların adını konkret çəkib göstərin. Yox, faktsız danışırsınızsa, o zaman ölkəmizin rayon və kənd əhalisindən bu yarıtmaz ifadələrinizə, cavablarınıza görə üzr istəyin.

Bir də ki, Bakı şəhəri nə Afaq Bəşirqızının, nə onun ata-babasının, nə də digər birisinin xüsusi mülkiyyəti deyil, heç kimə ulu dədəsindən "şəxsi şəhər" kimi miras qalmayıb. Bakı - ölkəmizin paytaxtıdır, bütün xalqımızın şəhəridir və hər bir vətəndaş öz seçimi ilə paytaxtda yaşaya da, işləyə də, gəzə də, istirahət edə də bilər. Nə yaradıcı ziyalılar, iş adamları, alimlər və incəsənət işçiləri, nə də digər peşə sahibləri, tacirlər, evdar qadınlar, mətbuat işçiləri və ölkənin kadr siyasəti insanlar arasında əsassız olaraq rayonlu-şəhərli "sortlaşması" aparmamalıdır. Bu, ölkəni, xalqı ideoloji uçuruma, sosial qarşıdurmaya, dilimizin məhvinə, gəncləri manqurtlaşmağa, mənəviyyatsızlığa, milləti parçalamağa, cəmiyyəti ədalətsizliyə, kütləvi etiraza və vətəndaş qarşıdurmasına sürükləyən düşmən mövqeyidir. Qərəzkar, aşağılayıcı rayon-şəhər ayrıseçkiliyi qaldı düdük ermənilərin və dilimizdə danışmağı özünə yaraşdırmayan "internasional" manqurtların yaşadığı keçmiş əyyamlarda. Qəsdən bu söhbəti yaradanlar, əslində xalqımızı sevməyən, ana dilimizə və mədəniyyətimizə "çuşqa" deyən mədəniyyətsiz, əxalqsız "mehriban düşmənlər" idilər ki, heç vaxt Bakının əslən azərbaycanlı şəhəri olmasını arzulamayıblar, "internasional şəhər" adıyla xalqımıza qarşı şovinst manipulyasiyalar ediblər. İndi onların qeyri-humanist, əsassız, şovinist ideyalarını, düşmənçilik üslubunu davam etdimək, bu kimi söhbətləri aparmaqla əhali arasında yerliçilik salmaq, əslində düşmən dəyirmanına su tökməyə, ictimai qarşıdurma yaratmağa bənzəmirmi?

Afaq Bəşirqızı, heç kim kefindən ailəsini, ev-eşiyini qoyub, rayondan şəhərə gəlmir. XXI əsrdə dünyanın hər yerində, Azərbaycanda da əmək miqrasiyası hökm sürür, dünyada hamı özünə sərf edən və bacara bildiyi işi axtarır. Nə qədər Azərbaycanlımız xarici ölkələrdə müxtəlif sahələrdə işləyirlər. Sizcə, o ölkələrin sənətkarları, yaxud hökuməti deməlidir ki, qayıdın kəndinizdə ağac belləyin? Türkiyədən Bakıya işləməyə həkimlər, biznesmenlər gəlirsə, onlara "get Türkiyədəki köyündə pul qazan" deməliyik? Ölkəmizdə təhsil alan nə qədər əcnəbi tələbə Bakıda qalıb işləyirsə, onlara "qal kəndində yer bellə, pul qazan, Bakıda nə işin" deməliyik?

Azərbaycan kimi bap-balaca bir ölkədə insanların, xüsusilə gənclərin məişət, həyat, təhsil, iş, qazanc, bədii-estetik maraqlarını tam təmin edə bilən bir məkan və bir real imkan varsa, o da Bakı şəhəridir.

Başqa real fakta üz tutaq. Məsələn, siz, yaxud atanız da daxil olmaqla, gənc aktyorlar, görkəmli səhnə xadimləri nə zamansa pul qazanmaq üçün rayonlara, digər respublikalara qastrol səfərlərinə getməyiblərmi? İnsanlar da Bakıya iş axtarmaq, müqavilə ilə, yaxud günəmuzd işləməyə gəlirlər ki, ailələrinə pul göndərə bilsinlər. İnsanlar Bakıya təhsil, elm almağa, öz savad və bacarıqlarını, həyat maraqlarını reallaşdırmağa gəlirlər. Elə sizin dərs verdiyiniz ali məktəbdə nə qədər rayon əsilli istedadlı gənclər təhsil alırlar. Kim bilir rayondan gələn nə qədər tələbə var ki, ehtiyac ucbatından plana düşmüş köhnə, yarıdağınıq, rütubətli və şəraitsiz mənzillərdə ucuz kirayə haqqı ilə yaşayırlar, dərsdən sonra "zirzəmidə təkər qaraldıb", yaxud bazarda yük daşıyıb dönər yemək üçün pul düzəldirlər. Bəlkə siz öz üslubunuza və "həqiqətlərinizə" sadiq qalıb, onlara "get rayonda torpaq bellə", "Bakı yaman qarışıb", "ayağı yer tutan rayondan Bakıya gəlir", "zirzəmidə uçaq əkib-doğursunuz" deyəsiniz? Sizin absurd "novostroyka", "gənclərin zirzəmidə uşaq əkib-doğması" "Bakıda yaşamaq", "dərdimiz, bezarımız", "kişilik", "pul qazanmaq" dərslərinizdən belə alınır ki, indi akademiklərimizi, xalq artistlərimizi, sənət adamlarımızı, elm xadimlərimizi, professorları, şair və yazıçıları, iş adamlarını, deputatları və onların övladlarını qınamalıyıq ki, niyə gənc olanda rayonda torpağı belləmək, rayonda pul qazanmaq əvəzinə şəhərə gəlmişdin, niyə Bakıya axışdınız, niyə dərdiniz-bezarınız elə Bakıdır? Belə absurd fikirlər sizin qafanıza haradan gəlir axı? Ayıb deyilmi? Təəssübkeşliyinizi "zirzəmi sevgilərinə" yönəltməkdənsə, bölgələrdə teatrın, incəsənətin, mədəniyyətin inkişafına, insanların bədii-mənəvi tələbatlarının ödənilməsinə yönəldin.

Afaq Bəşirqızı, rayonlardan şəhərə gənc qadın və kişilər keflərindən və ya müğənni olmaq üçün, yaxud "zirzəmilərdə uşaq doğmaq" üçün gəlmirlər. Bunu bilin. Hansısa bic uşaq doğan rayonlu müğənniyə görə (əgər belə fakt varsa belə), rayonluları təhqir etməyə sizə heç kim, hətta daşıdığınız fəxri ad, şöhrətiniz və oynadığınız rollar da haqq vermir. Niyə bic uşaq doğan sənət xanımları ilə rastlaşdığınıza görə, ölkədə rayonlu-şəhərli "sortlaşması" aparırsınız? Məgər əxlaqın, əxlaqsızlığın da rayonu, şəhəri olur? Siz özünüz məgər rayonda, Bakıdan kənarda işləməmisiniz? İşləmisiniz. İndi sizin özünüzə, dönə-dönə üzr istəyirəm, Allah eləməmişkən kimsə "rayon artistkası", "Sumqayıtda, Lənkəranda klounluq edib, rayonluları ələ salan artistka", "həyatı mədəniyyət klublarının kulislərində keçən qadın", "rayonluların bilet pulu ilə böyüyən artist", "pullu kişilərdən özünə sponsorluq himayəsi axtaran oyunbaz" kimi haqsız ifadələr işlətsələr, xoşunuza gələrmi? Siz özünüz dövlətdən yardım aldığınız halda (Prezident təqaüdünü nəzərdə tuturam), kişilərin Bakıda pul qazanmaq axtarışını və ya hökumətdən yardım ummasını niyə qınayırsınız, niyə insanlara "kişilik dərsi" verirsiniz?

Bəs məşuqunun villasında, "novostroyka"dakı şəraitli mənzilində keflər yapa-yapa, yaxud otellərdə "sifarişlərə" gedə-gedə uşağa qalıb abort etdirən qadınlar rayonludur, yoxsa şəhərli? Bunun araşdırmasını və statistikasını kim aparıb? Bəlkə siz, A.Bəşirqızı? Buna görə, rayonluları təhqir etməyə dəyərmi? Əgər bu barədə problem kimi bəhs etmək istəyirsinizsə, buyurun, bir sənət adamı kimi ciddiyə alın və mütəxəssislərlə birlikdə müzakirə açın. Daha gənc ailələrin rayondan gəlib zirzəmilərdə şikəst uşaq əkib-biçməsi, qadınların zirzəmilərdə vətənə şikəst əsgər doğması haradan ağlınıza gəlib? Bir də axı "şikəst uşaq" nə deməkdir? Dünyaya şikəst körpə gətirməkdən kim sığortalanıb ki? Allahdan qorxmursunuz bu yaşınızda? Siz özünüz də anasınız axı... Kimlərsə yeganə söz demək yeri olan televiziyada şikəst, xəstə övladına kömək, dərman pulu istəyirsə, onları təhqir etməyə sizin nə haqqınız var? Kömək edə bilirsinizsə edin, daha sizə olan xalq sevgisindən, şöhrətinizdən sui-istifadə etməyin, ayıbdır. "Xalqın gözü tərəzidir" - bunu unutmayın. Afaq Bəşirqızı millət təəssübü çəkəndirsə... Afaq Bəşirqızı danışanda heç olmasa, qadın olduğunu unutmayaydı. Özünə hörmət edən qadın, xüsusilə də Xalq artisti kimi yüksək titul daşıyan xanım sənətkar bu cür "həqiqətlərdən" dəm vurmaz, danışığında belə kobud, qeyri-etik ifadələr işlətməz. Ölkəmizin, sənətin, teatr və kinonun, aktyorların o qədər problemləri var ki... Ölkədə təhsil haqqı ödəməyə, istedadlı və savadlı övladını xaricdə təhsil almağa göndərməyə, övladını müalicə etdirməyə, normal yeməyə, geyinməyə maddi imkanı çatmayan o qədər kasıb və ortabab ailələr var ki... Belə həqiqətpərəst sənətkarsansa, xalqını doğrudan da sevirsənsə, onda bu kimi həqiqətlərdən danış.

Hökumət aztəminatlı ailələrə, işsiz qalanlara müavinət verir, siz isə Bakıda iş axtaranları, işsiz qalanları "zirzəmiyə salıb" əxlaqsız kimi qələmə verirsiniz.

İnsanlar torpaqda, bağ-bağatda, əkin-biçində, təsərrüfatda işləyib rayonlardan Bakıya kənd təsərrüfatı məhsulları - meyvələr, tərəvəzlər, ət, toyuq, balıq, yağ, yumurta, süd, pendir, qaymaq daşıyıb satırlar ki, siz sənətkarlar bolluca yeyib rol oynayasınız, səhnədə səsiniz bərk çıxsın, camaatı güldürəsiniz, yüksək fəxri adlar və imtiyazlar ala biləsiniz və s. Siz isə əvəzində onlara kişilik, tərbiyə dərsi verirsiniz?

Sadəcə, ayıb olsun.

Mən yuxarıda "tərbiyəsiz teatr", "tərbiyəsiz kino", "tərbiyəsiz telekomediya" anlayışlarını təsadüfi işlətmirəm. Bu növ teatr və kinoda elə açıq ədəbsiz sözlər, elə söyüş ifadələr, eyhamlı jarqonlar, "küçə rəftarı" işlədilir ki, mən onları mətbuatda yaza bilmərəm. Bağışlayın, əxlaqım yol vermir. Belə bir üzdəniraq teatr, kino və teleşou təmayülləri "arsız və əxlaqsız hırıldamaq və hırıldatmaq" missiyasını yerinə yetirməkdədirlər. Və əlbəttə, kütləvi şəkildə Azərbaycan əhalisini manqutlaşdırmaqla, tərbiyəsizləşdirməklə, onda milli natamamlıq kompleksi yaratmaqla, gənc nəsillərdə lağ-lağı əxlaqı formalaşdırmaqla, əhalinin bədii zövqünü özləri kimi primitvləşdirməklə məşğuldurlar. Artıq proses çoxdan başlayıb. Bu ölkədə ciddi bir teatr, kino tənqidçisi yoxdur ki, səviyyəsiz və tərbiyəsiz komediya teatrını, qeyri-peşəkar və tərbiyəsiz "kinokomediya sənayesi"ni və primitiv, qeyri-peşəkar telekanal şoularını yaxşıca tənqid etsin...

Afaq Bəşirqızı əgər doğrudan da millət təəssübü çəkəndirsə, qoy təəssübünü zirzəmilərdəki "gizli sekslərin" tənqidi ilə sübut eləməsin. Əksinə, bir sənət adamı kimi ölkədə baş alıb gedən səviyyəsiz, biabırçı komediyabazlıq xəstəliyini, hırıldatmaq üçün sino gedən istedadsız lağ-lağı aktyorluğu, sözü və istedadı tükənmiş gənc aktyor və aktrisaların rayon ləhcələri ilə gülüş yaratmaqdan savayı qabiliyyəti olmadığını, səhnədə tərbiyəsiz və əxlaqsız ifadələrlə danışanları, komik teatrı tənqid yox təhqir məkanına çevirənləri, şitliklə səviyyəsiz tamaşaçını güldümələrini, uzun-uzadı və qeyri-peşəkar televiziya seriallarını və tərbiyəsiz, mənasız, səviyyəsiz şou-verilişləri qoy tənqid eləsin. Bu olar əsl sənətkar, əsl pedaqoq mövqeyi.

Hüquq-mühafizə orqanlarına və tikinti şirkətlərinə müraciət edirəm Afaq Bəşirqızının "Azadlıq" radiosuna müsahibəsindəki bəzi açıqlamalara məntiqlə yanaşsaq, deməli "novostroyka"ların zirzəmiləri rayondan gələnlərin “əxlaqsızlıq sığınacağı” olub? Bəs bu MTK-lar, tikinti şirkətləri əhaliyə təklif etdikləri, satdıqları binaların zirzəmilərinə niyə nəzarət etmirlər. Afaq Bəşirqızının "novostroyka" zirzəmilərinə dair açıqlamasına görə, bu zirzəmilərdə gənclər tərəfindən şikəst uşaqlar əkilib-doğulursa, o zaman MTK-lar, tikinti şirkətləri, müvafiq hüquq-mühafizə orqanları, Ana, Uşaq və Ailə Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi, Gənclər və idman nazirliyi, QHT-lər indiyə qədər niyə belə qanunsuz, əxlaqıs hallara göz yumublar, qarşısını almayıblar? Belə fakt varsa, bu, əməlli-başlı cinayət, mənəviyyatsızlıq, sosial təhlükə faktıdır, milli genefond problemidir. Tikinti şirkətləri və müəssisələri niyə belə qanunsuzluğa, özbaşınalığa, məsuliyyətsizliyə, nəzarətsizliyə yol verirlər?

Mən üzümü hüquq-mühafizə orqanlarına tuturam. Xahiş edirəm, Xalq artisi Afaq Bəşirqızının rayondan gələn gənclərin "novostroyka"larınn zirzəmilərində "uşaq əkib-doğmaq" əməlləri ilə, yəni qanunsuz və mənəviyyatsız əməllə məşğul olmaları barədə açıqlaması da, "Azadlıq" radiosunun KİV haqqında qanuna zidd olaraq bu kimi təhqiramiz fikirləri yayımlaması da qeydə alınsın və fakt üzrə təhqiqata başlanılsın. A.Bəşirqızı istintaqa cəlb olunsun və bu faktın hansı MTK-ların zirzəmisində baş verməsinə aydınlıq gətirilsin. Belə faktlar sübut olunarsa, mütləq qarşısı alınsın. Yox əgər A.Bəşirqızı hüquq-mühafizə orqanlarına bu barədə konkret fakt göstərə bilməzsə, iradlarını sübut edə bilməzsə, müvafiq qanunlar əsasında barəsində cinayət işi açılsın, yaxud KİV-lərdə xalqdan üzr istəsin.

Şərhlər

Sənətçi 2020-04-24 20:23:22

Onu guya dəstəkləyən o artist qrupuna demək istəyirəm ki, R.Fətəliyevi çıxmaq şərtilə heç biriniz nə musiqini, nə incəsənəti mənim qədər bilə və qiymətləndirə bilməzsiniz. Xalq artisi olmursunuz, kim olun. Siz kimsiniz ki, gündəmə gəlmək istəyirsiniz öz saxta təəssübünüzlə. Onun sizin kimi şarlatanların dəstəyinə ehtiyacı yoxdur. İkincisi də, əgər onu dəstəkləyirsinizsə, deməli ..... Və üçüncüsü də sizlər də Afaq kimi xalqla söyüş və təhqirlə danışmaq tərbiyəsinə maliksiniz. Ayıb olsun. Heyf sizlərə verilən o fəxri adlara.

letif 2020-04-24 12:30:22

afaq xanimin yoldasi imislinin nurulu kendindendi 42-ildi atasi quba rayonundandi ne dusmusunuz rayon seher meselesine afaq xanim eksine qiymirki o usaqlar burda kiminse tekerin temizlemekle yasasin

Sahib 2020-04-22 21:37:42

Bu qadın kimlərin xalq artisidir.Əlbətdə ki.xalqın.Düputatlarda xalqın deputarıdır.Amma bunlar yəni belə artisləri və belə deputatları xalq seçməyib və təyin etməyib.Deməli bunlar saxtadılar ona görə də xalqa ....

tənqidçi 2020-04-22 11:42:05

Afaqın son hərəkəti (bu hərəkəti haqqında danışmağı belə xalqıma təhqir hesab edirəm) də cavabsız qalacaq?! Niyə Mədəniyyət nazirliyi, Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin və Musiqili Komediya Teatrının rəhbərliyi, Teatr Xadimləri İttifaqı susur. Heç bir mövqe nümayiş etdirmirlər. Niyə Azərbaycan ziyalıları susurlar? Nə qədər ziyalı adı altında bu milləti təhqir etmək olar?

Arzu xanım 2020-04-21 22:47:19

Afaq Azərbaycan xalqın hansı tərbiyənin və mənəviyyatın sahibi olduğunu ARB kanalında söydüyü söyüşlə təsdiq etdi! Artıq onun haqqqında deməyə söz də tapa bilmirəm. Görəsən, Afaq nə üzlə tamaşaçınıların və tələbələrin qarşısına çıxacaq?! və

Leyla 2020-04-21 20:44:16

Статья очен образоваиельная стыд и позор афаг х,хотя сама абсалютна безталантлива как актриса

Cavan 2020-04-19 19:01:17

Afaqın etdiyi hərəkətə xalqımız münasibət bildirməlidir. Hər tullanıb düşən özünü xalqa nəsiyyət verməyə layiq bilir.Onsuz qeyri ciddi aktyor sayılan Afaq olmayan hörmətini tamam itirərək kim olduğunu göstərdi.Elə yaxşı oldu əsl sifəti ortaya çıxdı,hamı onun kim olduğunu bildi.Onun Azərbaycan tələbələrinə dərs demək hüququ yoxdur. özünü ziyalı sayır.Onu başından böyük danışdıran

Tamaşaçı 2020-04-19 17:56:12

Afaqı xatırlayırsınızsa. xalqa tanıdan, Bəxt üzüyü filminə, roluna çəkən Allah şəfasını versin, xalq artisti, görkəmli rejissor Ramiz Əzizbəyli oldu. İnternetə bir baxın, görün bu qadın Ramiz müəllim haqqında nələr deyir. Afaq Söylü təfəkkürndə düşünən qadındır. Allah rəhmət eləsin Vaqif Səmədoğuna. Bu obrazı elə Afaq Bəşirqızı üçün yazıbmış.

Tənqidçi 2020-04-19 16:48:11

Özünüzü yorub şərh, flan yazmayın. Bu qadın dövlət tərərfindən ona verilmiş bağında oturub, kefi kök, damağı çağ prezident təqaüdü. professor maaşı, bəyənmədiyi kənd adamları olan tamaşaçılarının aldığı biletlərin pulu ihesabına teatrdan aldığı maaşı və sair gəlirləri hesabına dincəlir. Bəlkə də şərh yazanlara gülür. .. Özüdür ki, var!

Xəzər 2020-04-19 14:26:02

Görkəmli ziyalımız Ariz müəllimə öz dərin təşəkkürümü bildirirəm. Afaq Bəşirqızının cəmiyyətin bu günündə Azadlıq radiosuna verdiyi urəyindən gələn müsahibəsi onun Almamxanım, Darçınbəyim, Söylü təfəkkürlü olduğunu bir daha sübut etdi

Ziyalı 2020-04-19 09:35:45

Mən məqalənin müəllifi ilə tam razıyam. Çox etika ilə yazıb. Dogru deyir gənc ailələrin müavinətə, işləməyə ehtiyacı var, bu yandsn ds Xalq artisti rsyon casmatına qarşı qadıns, müəllimə yarsşmayan kobud sözlər, həqiqətə uugum olmsysn şeylər danışır. Beləsini tələbə auditoriyasına niyə buraxırlar. Utanmır özünə haqq qazandırır. Bir vətəndaş kimi tələb edirəm ki xalqdan üzr istəsin və belə təhqir sözlərdən əl çəksin.

Ziyalı 2020-04-19 09:25:19

Afaq Bəşirqızının rayon və kənd əhalisinin problemlərindən xəbəri yoxdur. İndi Bakıda agır işlərdə əsas işçi qüvvəsi rayonlu gənclərin hesabınadır. Afaq xanımın oglunun və ərini maşınını da rayondan iş üçüm şəhərə gələn təhdilli gənclər yuuurlar. Afsq isə rayonlars yalnız qastrola gedir və tsmsşadan sonrs icra başçılarının qonaqlıgınds yeyib-içib Bakıya qayıdırlar. Onun biletlərini alsn və ona gəlir gətirən də təhüir elədiyi rayonlulardır. Mən də Ariz müəllimlə eyni fikirdəyəm. Ona ayıb olsun. Üzr istə

Xəzər 2020-04-18 22:06:05

Ariz mūəllimə dərin təşəkkūrūmū bildirirəm. Var olun! Darçınbəyim, Almaxanım, Söylū obrazlarından başqa heç bir səhnə fəliyyəti olmayan Afaq Bəşirqızı elə yaratdığı personajları kimi dūşūncə tərzonə malikmiş

Xəzər 2020-04-18 21:57:35

Ariz mūəllimə dərin təşəkkūmū bildirirēm

Savad 2020-04-18 21:47:47

Afaqın Azadlq radiosuna millətin belə aģır gūnūndə verdiyi səviyyəsiz mūsahibəsi dövlətə, dövlətçliyə qarşı təxribatdan başqa bir şey deyil. Mənə elə gəlir ki, Afaq dövlətin ona verdiyi haqq etmədiyi imtiyaz və titullardan məhrum edilməlifir.

Savad 2020-04-18 21:47:47

Afaqın Azadlq radiosuna millətin belə aģır gūnūndə verdiyi səviyyəsiz mūsahibəsi dövlətə, dövlətçliyə qarşı təxribatdan başqa bir şey deyil. Mənə elə gəlir ki, Afaq dövlətin ona verdiyi haqq etmədiyi imtiyaz və titullardan məhrum edilməlifir.

Tələbə 2020-04-18 21:32:53

Professor Afaq xanım görəsən auditoriyada tələbələrinədəmi bakılı-rayonlu mövzusunda milləti aşaģılayan mūhazirələr gənc nəsin şūrunu zəhərləyirmi? Xanım Bəşirqızının pedaqoji fəliyyətinə xitam vermək daha dūzgūn olardı.

Tamaşaçı 2020-04-18 14:40:48

Afaqı xatırlayırsınızsa. xalqa tanıdan, Bəxt üzüyü filminə,Söylü roluna çəkən Allah şəfasını versin, xalq artisti, görkəmli rejissor Ramiz Əzizbəyli oldu. İnternetə bir baxın, görün bu qadın Ramiz müəllim haqqında nələr deyir. Afaq Söylü təfəkkürndə düşünən qadındır. Allah rəhmət eləsin Vaqif Səmədoğuna. Bu obrazı elə Afaq Bəşirqızı üçün yazıbmış.

Saday 2020-04-18 14:23:07

Təşəkkürlər, Ariz müəllim!

Aydın. 2020-04-18 12:30:20

Müəllifə tam razıyam. Bakı heç kimin ata-babalarının şəxsi şəhəri ya da şəxsi mülkü deyil. Afaq utanmır indi də düşüb ortaya yalannan özünə bəraət verir ki mən beləyəm, mən eləyəm. Xalqın adından daha danışmasın. Onun xalqa bundan sonra dəxli yoxdu. Rayonlulara nifrət eliyən bir iki nəfər özü kimisi dən başqa. Əməlli başlı min dili imiş. Artist ki artist.

Səriyyə 2020-04-18 12:09:04

Ariz müəllimə mükəmməl yazısına görə təşəkkür edirəm. Özünü əvəzolunmaz, istedadlı aktrisa, milyonçu, elitar, bakılı xanım kimi aparan Afaq Bəşirqızına üzümü tuturam. Bu bayağı rolların ifaçısı olan aktrisaya haqq etmədiyi adları, titulları verəndə təbii ki, gözü ayağının altını görməyib, kasıb, çarəsiz insanları təhqir edəcək. Afaq Bəşirqızı, sənin tamaşaçıların elə həqarət etdiyin rayonlardan, kəndlərdən gələn isanlardır da... Onların sayəsində oynadığın tamaşalar zamanı zalı doldurursunuz. Bakılılar, kübar insanlar sənin bayağı rollarına baxmırlar. Sənin istedadın onların zövqünə görə deyil! Allah sənin bəyənmədiyin insanlardan razı olsun.

Arzu xanım 2020-04-18 11:52:58

Afaq xanım nə vaxtdan bakılı olub? Bildiyimiz kimi artası Bəşir Səfəroğlu (Səfərov) əslən Quba rayonun kəndlərindən birindən idi. Hardan bu xanım bakılı oldu? Afaq Bəşirqızının həyat yoldaşı da ucqar bir kənddəndir. İnsanların çətin vəziyyətində, yaşının müdrik vaxtında olan özünü ziyalı adlandıran qadın belə söhbətlərlə nə demək istəyir? Bəlkə demək istəyir ki, məndən yardım filan istəməyin! Sən bağını. dəbdəbəli evlərini reklam etməkdənsə, 40-45 il əvvəl sənin də yaşadığın vəziyyətdə olan insanlara kömək etsən Allaha da bəndəyə də xoş olardı!

Eko 2020-04-18 07:00:28

Afaq hardasa dûz deyir , menim bir tanishim var, rayonda evi eshiyi heyeti, amma qelib Bakida xirdalanda kirayede qalir. Pulun qûcnen verir. Deyirem qet kende, teserûfat ac , yerin ve imkanin var , deyir yoldashim Bakida yashamaq isteyir . Dedim itde yashayirdaaa!!!! Bele yashamaqdansaaaaa

Rejissor 2020-04-18 06:36:40

Afaq nağıl danışır. Dünyadan xəbəri yoxdur. Bilmir ki, indi rayonların ən məhsuldar torpaqları sahibkarlar, biznesmenlər, məmurlar, İH başçıları tərəfindən monopoliyaya alınıb. Bütün kənd təsərrüfatı məhsulları onların torpaqlarında, istixanalarında yetişdirilir. Kəndli özü 1-2 hektar pay torpağını əkə bilmir. Baha başa gəlir. Ona görə də pullu fermerə icarəyə verməyə məcburdur. Bakıda kəndli bazarda həyətinin məhsulunu sata bilmir, çünki bazarlar alverçilərin, fermerlərin əlindədir. Kəndlilər haqqında belə ədəbsiz sözlərə görə gərək üzr istəsin. Müəllifin yazdıları ilə tam razıyam. Qadın belə ifadələr işlətməməlidir. Necə yanı zirzəmidə uşaq əkib doğurlar. Utanmır. Guya bu həqiqəti, düzü deyir? Ayıb olsun vallah...

Kəndli 2020-04-18 04:56:54

Afaq xanım kəndlilərdən əl çək. İndi həyətdə göyərti, meyvə yetişdirməklə kəndli həyatın minimum tələblərini ödəyə bilməz. Mənim 12 sot həyətim var. Evim, həyətim qurbandır. Ərin, ya oğlun gəlsin həyətimdə nə qədər istəyir göyərti və meyvə əkib yesin, istəyir satsın. Üstəlik mənə çatan müavinəti də onlara verirəm. DOlana bilirlər, gəlb dolansınlar, sonra belə hünərli danışarsan. Zİyalı düz yazıb ki heç kimi Bakıya kefindən gəlmir.

Naxçıvanski 2020-04-18 04:39:57

Afaq xanım bütün müsahibələrində özü deyil, səmimi deyil. Xalqdan danışanda da rol oynayır, artistlik eləyir. Gah nala vurur, gah mıxa. Adam nə qədər şöhrət sahibi olsa da, özünü bu qədər tərifləməz. Afaq xanım insanlar barədə həmişə kobud danışır, təhqirlə, kinli danışır. Tutaq ki, sənə qarşı kimsə düz deməyib, və səhv yazıb. Bəs sənin öz mədəniyyətin, ədəbin, qadınlığın? Bəlkə doğrudan da maniya patologiyası var? .

Lala Matina 2020-04-18 00:46:04

şəhər və kəndin elektrik sitemində kolavat yox elektrik xəttindəki gərginlikəsas götürülürdü. 220 Volt və 127 volt (120 yox)

Arzu xanım 2020-04-17 23:32:16

Görəsən Afaq Bəşirqzı 5 nömrəli çörək zavodunun şirniyyat sexində pryanik bişirdiyi gūnləri unudubmu? Indi kasïb insanlara kin kūdutətlə baxanda o gūnlərini, Sumqayt teatrında işlədiyi illərdə Sumqayıtda harada yaşadıģı və ailə quran zaman hansı şəraitdə yaşadığını unudibmu?

Arzu xanım 2020-04-17 23:32:16

Görəsən Afaq Bəşirqzı 5 nömrəli çörək zavodunun şirniyyat sexində pryanik bişirdiyi gūnləri unudubmu? Indi kasïb insanlara kin kūdutətlə baxanda o gūnlərini, Sumqayt teatrında işlədiyi illərdə Sumqayıtda harada yaşadıģı və ailə quran zaman hansı şəraitdə yaşadığını unudibmu? Və Afaq xanım nə zamandan

elxan 2020-04-17 21:22:07

Müəllifə dəyərli yazıya görə təşəkür edirəm. O ki qaldı Bəşirin qızına deyəsən mükafatında qədərincədir... Millətə sataşma sənə coxxxx ağir başa gələr.

Eıi 2020-04-17 20:56:46

Bu düşünce sahibinin xalq adından danişmaq haqqı yoxdur.Belelerinin qiblesi MoskvadırBunlar ermenini rusu bizim başımiza çıxrmışdilarBunlarda milli heysiyyat meneviyyat adlı şey yoxdurOnd a qala vetendaşlıq hissi

Elli 2020-04-17 20:52:40

Afaq xanım! Söz deməmişdən qabaq fikirləşmək məsləhətdir.

lala metin 2020-04-17 19:20:36

Məqalə müəllifinə təşəkkür edirəm obyektiv təhlili ücün rayonlu şəhərli ayrı çeçkiliyini Şıxəli Qurbanov da edib vaxtilə Mərkəzi Komitədə işləyəndə içə qəbul ediləcək kadrın sənədlərini görəndə ilk sualı 220 yoxsa 120 imiş o vaxtlar rayonlara verilən elektrik enerjisi 120 kv saat Bakininkı 220 idi Ş Qurbanov da yeni kadrın haralı olmasını belə soruşurmuş və bakililara üstünlük verirmiş

Elsad 2020-04-17 15:46:54

Sehv etdiyini derk ederek bagislanmasini xahis etmek boyuk insanlara mexsusdur...

Ad 2020-04-17 12:49:32

A.Bəşirqızının nə dediyini, nəyi nəzərdə tutduğunu hamı başa düşmüşdü. Amma onun sözlərini pis tərəfə yozub, olmayan məna çıxarmağa çalışanlar az olmadı. Çünki əvvəlki sözlərində kimlərəsə toxunmuşdu, indi də ona qarşı "qara oyun"a çalışanlar oldu.

Tahir 2020-04-17 12:25:31

Mükəmməldir və afərin Ariz müəllim.Lakin təssüf ki, Afaqın bu tərbiyəsizliyi cəzasız qalacaq.

Mübariz 2020-04-17 12:02:33

Layiq olmadığınız halda prezident təqaüdü alırsınız.Bəs millət nə etməlidir

Hüseyn 2020-04-17 11:56:00

Afaq xanım düz deyir!

Veten dashı 2020-04-17 11:42:04

Təşəkkür edirəm ZİYALLIMIZA .Afaqların bu millətə əxlaq dərsi vermək haqqı yox.Yarınmaq ücün nəsə demək istəyib alınmayıb...

Veten dashı 2020-04-17 11:32:36

Ölkə rəhbərliyinin onun müdafəsinə ehtiyacı olduğunu zənn edib yarınmaq istəyib.Xalq kimin hansı tərbiyəyə malik olmasını daha yaxshı bilir. Cox saq olsun ZİYALLI qardaşımız cavabını yaxshı verıb.Təşəkkür edirəm .

Amin 2020-04-17 11:12:47

indi bir qrup təlxəklər meydana çıxıb. Nə problemi desən başlayırlar-indi müharibə şəraitidir. Onda soruşuram-məmurlar 15-30 milyonluq villalar tikəndə, yonsüz avropa oyunlarına,jaralara, ofşorlara milyonlar xərcləyəndə müharibə şəraiti deyil? İndi xalqı bayramlara, toliklərə və s.möhtac qoyalar...afaqlar, zeynablar, sirquşlar,oruclar çıxın cabab verin

omer 2020-04-17 09:58:49

en piside odurki bu cixisindan az sonra dovlet ona hansisa mukafat verecek..murad reis olan kimi.yasayib gorerik

Eldəniz 2020-04-17 09:40:51

Afaq xanım həmişə doğru olanı deyib ...Sadəcə yanlış başa düşüb doğru olmayan tərzdə kütləvi surətdə hücum kompaniyasına son vermək lazımdır...

Cavad 2020-04-17 09:39:02

Butun titullarindan məhrum edilməlidir.onda buda layiq oldugu yerə dushər və zirzəminin qədrini bilər

Şahmar 2020-04-17 09:03:08

Müəllim halal olsun sizə.Heç bir jurnalistin edə bilmədiyini,yaxud etmək istəmədiyini siz etdiniz.Təşəkkür edirəm.

Nadir 2020-04-17 07:28:57

Bəzi tanınmışlara və şərh yazanlara elə bəhanə lazımdır ki nəsə yazsınlar...

Ramin Masalli 2020-04-17 07:14:07

Afaq xanimin tamawasina baxin ancaq amma bawqa ne daniwdigina fikir vermeyin. Olanimiz budur. Teessuf.

Seyid Ənhu 2020-04-17 04:32:41

Hörmətli Azpolitika, sizə şərh yazmaq demək olar ki, mümkün deyil. Bütün şərhlər haradasa emal edildikdən sonra sizə öeürülür.

Eli 2020-04-17 02:14:34

Mütellibov kimi millim”Qehremanları”ortaya çıxaranda mütrüfler meydan sulayar Allah Heyder Eliyeve rehmet elesin.O bilirdi kim harda yaşamalıdır Ayaz havayı yere Moskvada yaşamırdı

Cavan 2020-04-16 23:51:22

Afaq səni layiq olmayaraq əldə etdiyin pul,var dövlət belə ləyaqətsiz danışmağa sövq edir.Sən Moşu ilə çıxış etdiyin səviyyədəsən,elədə qalacaqsan.Ayıb olsun sənə .

Emil 2020-04-16 23:39:42

Afaq xanim heqiqti deyir, heqiqet acidir.Azerbaycan ehalisinin 50 faizi Bakidadir

Sənan 2020-04-16 23:27:08

Vulqar aktrisa olub həmişə, getdikcə Tereşkovaya oxşayır

Azer 2020-04-16 23:24:13

Boyungu yere soxum afaq. sene onsuzda men hec ciddi aktyor kimide baxmamisam. ancaq itoynadanliq etmisen

Bahruz 2020-04-16 23:01:46

Düzdür, Bakı heç kimə atasından miras qalmayıb, amma rayon torpaqları da rayon camaatına miras qalmayıb.Şəhər adamları rayonda ev tikib yaşamaq istəyəndə rayon camaatı onlara gəlib bizim torpaqlarımızı zəbt etmisiz, çıxın gedin (öz şəxsi təcrübəmdən götürürəm) deyirlər.Onlara edilən köməyin əvəzində isə dedilər ki, sizi aldatmasaq kimi aldadacayıq.Şəhərdən gəlin gələn qızı gözüm çıxdıya salırlar ki, sən özümüzünki deyilsən, imkan vermədilər kənddə yaşamağa.

t.ədalət 2020-04-16 22:32:27

"Rayonlu-Bakılı" söhbətini sovet dönəmində ermənilər ortaya atmışdılar.A.Mütəllibov hakimiyyəti də rayon camaatını sıxışdırır,"Bakı bakılılarındır"-deyirdi.İndi kimlərsə təzədən bu mövzunu ortaya atırsa,deməli burda,şübhəsiz ermənilərin barmağı var.Biziom müstəqilliyimiz,dövlətçiliyimiz uğrunda fəda olanlardan yüksəkdə heç nə yoxdur.Bizi birləşdirən Vətənə olan sevgimiz olmalıdır.Kimliyimizi vətənpərvərliyimiz müəyyənləşdirməlidir.ermənilik yapanlara lənət olsun!

Azad 2020-04-16 22:26:20

Tam doğru və mükəmməl. Artıq sözə və ifadəyə ehtiyac yoxdur.

t.ədalət 2020-04-16 22:17:05

Təkrar edirəm,mən nə iqtidar,nə də müxalifətəm.Mən Azərbaycan vətəndaşıyam.Afaq xanımın ortaya atdığı "şəhərli-rayonlku" söhbəti xalqımıza qarşı böyük xəyanətdir.Xalq artisti olmaq bu gün cəbhədə dayanan əsgərin..... Onun dediyi kəndli uşaqları şəhərlilərlə birlikdə düşmənə qarşı səngərdə dayanır.Onların arasında ayreı-seçkilik salmaq xəyanət deyil,bəs nədir?Unutmayaq ki, "şəhərli-kəndli" söhbəti Heydər Əliyev hakimiyyətə gələndən sonra aradan qalxdı.Təəssüf ki hələ də bu azarla yaşayanlar var..

Son yazılar


Новости

8 Часто задаваекмых вопросов по поводу вспышки короновируса

Вспышка коронавируса, сосредоточенная в Китае, развивается с головокружительной скоростью.В последние дни Россия и Сингапур закрыли свои границы с Китаем, и Всемирная организация здравоохранения объявила о вспышке чрезвычайной ситуации в области общественного здравоохранения. Между тем, правительство США резко усилило свой ответ - выпустило консультативную помощь на самом высоком уровне, изолировало 195 граждан, эвакуированных из Китая, и временно запретило въезд иностранным гражданам, недавно прибывшим в Китай. С учетом того, что число случаев заболевания резко возросло, достигнув 3 февраля более 17 000, с 362 смертельными случаями и масками для лица, вылетевшими с прилавков магазинов, неудивительно, что вопросы - и страхи - циркулируют вокруг 2019-нКоВ, как известно о вирусе. Однако для большинства людей в США нет причин для беспокойства. И хотя разобраться в рисках с новым быстро распространяющимся патогеном сложно, эксперты по инфекционным болезням могут помочь нам разобраться с этим. Здесь приведены ответы на самые острые вопросы о новом коронавирусе и его рисках. 1) Что это за новый коронавирус и каковы симптомы? Коронавирусы - это большое семейство вирусов, которые обычно поражают дыхательную систему. Название происходит от латинского слова corona, означающего корону, из-за остроконечной бахромы, которая окружает эти вирусы. Большинство заражают животных, таких как летучие мыши, кошки и птицы. Известно, что только семь, включая 2019-нКоВ, SARS и MERS, заражают людей. Считается, что атипичная пневмония перешла от летучих мышей к людям в Китае; MERS превратился из летучих мышей в верблюдов для людей на Ближнем Востоке. Никто не знает, откуда появился 2019-нКоВ. На данный момент считается, что он совершил скачок от животных в Ухане, Китай, городе с 11 миллионами, в конце прошлого года. Но исследователи все еще пытаются выяснить его точное происхождение. Что касается симптомов: два из семи коронавирусов, поражающих человека, SARS и MERS, могут вызывать тяжелую пневмонию и даже смерть в 10 и более 30 процентах случаев соответственно. Но другие приводят к более легким симптомам, таким как простуда. На данный момент мы знаем, что 2019-nCoV может убить, но не ясно, как часто или как его смертность сравнивается с SARS и MERS. Снизил ли Китай эпидемию коронавируса на ранней стадии? По данным Центров по контролю и профилактике заболеваний, большинство пациентов сейчас начинают с лихорадки, кашля и одышки. Ранний отчет, опубликованный в The Lancet, предоставил еще более подробную информацию. Было обследовано подмножество первых 41 пациента с подтвержденным 2019 нКоВ в Ухани.Наиболее распространенными симптомами были лихорадка, кашель, мышечные боли и усталость; реже были головная боль, диарея и кашель слизи или крови. У всех были пневмонии и аномалии легких при компьютерной томографии. Что касается тяжести заболевания: 13 пациентов были госпитализированы в ОИТ, а 6 умерли. К 22 января большинство (68 процентов) пациентов были выписаны из больницы. Совсем недавно появились сообщения о людях с очень легкими симптомами, например, о четырех случаях на юге Германии. Есть также свидетельства бессимптомных случаев. Возможно, что когда мы узнаем больше, 2019-нКоВ будет больше похож на грипп, чем на SARS. Это потому, что инфекционные заболевания, как правило, выглядят более серьезными, когда их впервые обнаруживают, поскольку люди, появляющиеся в больницах, как правило, самые больные. И уже новый вирус кажется менее смертоносным, чем как SARS, так и MERS. 2) Как распространяются коронавирусы? Мы еще не знаем, как именно распространяется 2019-нКоВ, но у нас есть много данных о том, как MERS, SARS и другие респираторные вирусы передаются от человека к человеку. И это главным образом из-за воздействия капель от кашля или чихания. Поэтому, когда инфицированный человек кашляет или чихает, он выпускает спрей, и если эти капли попадают в нос, глаза или рот другого человека, они могут передать вирус, сказала Дженнифер Нуццо, эксперт по инфекционным заболеваниям и старший ученый в Центр безопасности здоровья Джона Хопкинса. В более редких случаях человек может опосредованно подхватить респираторное заболевание, «прикасаясь к каплям на поверхности, а затем прикасаясь к слизистым оболочкам» во рту, глазах и носу, добавила она. Вот почему мытье рук является важной мерой общественного здравоохранения - постоянно, особенно во время вспышки. 3) Должен ли я путешествовать во время этой вспышки?   Турист, одетый в респираторную маску у фонтана Треви в центре Рима 31 января 2020 года. Итальянское правительство объявило чрезвычайное положение, чтобы предотвратить распространение нового коронавируса после подтверждения двух случаев заболевания в Риме. Филиппо Монтефорте / AFP через Getty Images И CDC, и Госдепартамент выпустили свои высокопоставленные предупреждения о поездках в Китай, советуя американцам избегать поездок туда на данный момент. (Эти рекомендации могут измениться по мере развития вспышки, поэтому продолжайте проверять их.) И это не только потому, что существует риск заражения этим новым вирусом. Сейчас многие авиакомпании отменяют или сокращают рейсы в Китай, частично из-за снижения спроса. «Меня больше беспокоит непредсказуемость реакции [вспышки] на данный момент», - сказал Нуццо. «Не было бы весело поехать в Китай и как-то там застрять. И возвращаясь, вы будете подвергнуты дополнительному скринингу.» Безопасно ли путешествовать во время вспышки коронавируса? Специалист по инфекционным заболеваниям объясняет. Но люди, обеспокоенные путешествиями, должны помнить, что эти рекомендации ориентированы на Китай, где эпидемия в настоящее время разворачивается. На данный момент 99 процентов приходится на материковый Китай. И более половины из них в Хубэй. «Риск заражения этой инфекцией за пределами Хубэя и, действительно, за пределами Китая, удивительно низок», - сказал Исаак Богох, профессор Университета Торонто, который изучает, как воздушные путешествия влияют на динамику вспышек, включая новую коронавирусную инфекцию. Люди с вирусом были обнаружены в других странах, поэтому ВОЗ объявила вспышку чрезвычайной ситуации в области общественного здравоохранения. Но на сегодняшний день это в основном путешественники из Китая. «Мы можем подсчитать количество людей, которые никогда не сталкивались с Хубэем или Китаем, которые были заражены этим вирусом одной или двумя руками», - сказал Богох. «Поэтому, если люди путешествуют [за пределами Китая,] ваш риск близок к нулю процентов». Что если вам нужно путешествовать и вы сидите рядом с больным? Богоч сказал, что даже не время паниковать. «Была проведена определенная работа по изучению риска заражения инфекционными заболеваниями в результате авиаперелетов. Риск заражения респираторной инфекцией воздушным транспортом по-прежнему чрезвычайно низок ». Риск возрастает, если вы оказались в шести футах от человека с респираторной инфекцией. Но даже там простая близость не обязательно означает, что вы поймаете что-нибудь. Вместо этого, чем более заразен человек, и чем дольше вы сидите рядом с ним, тем выше ваш риск. Если вы не находитесь рядом с человеком очень долго или не очень заразны, тем ниже риск. И опять же, маловероятно, что у больного даже есть коронавирус. 4) Я все еще беспокоюсь о новом коронавирусе. Что я должен сделать, чтобы защитить себя? Купить маску?   Люди носят медицинские маски в качестве меры предосторожности против коронавируса, прогуливаясь по Нью-Йорку 30 января 2020 года. Tayfun Coskun / Anadolu Agency by Getty Images В США риск для населения в настоящее время считается низким. И почти каждый эксперт в области здравоохранения, с которым говорил Вокс, сказал, что нет убедительных доказательств в поддержку использования масок для лица для профилактики заболеваний среди населения в целом. Маски полезны только в том случае, если у вас уже есть респираторная инфекция и вы хотите свести к минимуму риск ее распространения среди других людей или если вы работаете в больнице и находитесь в прямом контакте с людьми с респираторными заболеваниями. (Кроме того, есть сообщения о том, что маски и другие материалы принадлежат медицинским работникам, чтобы оставаться в безопасности.) Как технические компании пытаются справиться с мошенничеством по поводу коронавируса? Вот почему CDC советует против использования масок для обычных американцев. «Вирус не распространяется в широких кругах общества», - объяснила Нэнси Мессонье, директор Национального центра иммунизации и респираторных заболеваний CDC, на брифинге для прессы 30 января. Но люди все равно копят их по неправильным причинам. По словам Мессонье, лучшее, что вы можете сделать, чтобы предотвратить всевозможные болезни, это «вымыть руки, прикрыть кашель, позаботиться о себе и следить за информацией, которую мы предоставляем». 5) Как насчет случаев, когда люди распространяют вирус до того, как у него появятся симптомы? Разве это не беспокоит? У нас есть лучшее доказательство того, что вирус может распространиться до того, как у человека появятся симптомы, из Германии. Там, как известно, четыре человека имеют вирус. Вспышка была выявлена ​​в Баварии 27 января, когда немецкому бизнесмену был поставлен диагноз. Он встречался с коллегой-женщиной, который приезжал из Шанхая и имел вирус, но не знал об этом. Женщина только начала чувствовать симптомы - такие как лихорадка и кашель - после того, как она покинула Германию, и через несколько дней после встречи с немецким бизнесменом. Это говорит о том, что она, возможно, передала вирус человеку, прежде чем узнает, что она больна. К 28 января три сотрудника бизнесмена были диагностированы с вирусом, согласно сообщению случая Нового английского медицинского журнала. У одного был контакт с женщиной из Шанхая; двое других, похоже, получили вирус от немецкого бизнесмена. «Тот факт, что бессимптомные люди являются потенциальными источниками инфекции 2019-нКоВ, может потребовать переоценки динамики передачи текущей вспышки», - пишут авторы исследования. Но они также подчеркнули, насколько легкое заболевание оказалось у немецких пациентов. И возникает вопрос о том, действительно ли женщина была без симптомов и насколько бессимптомный риск представляет собой для общественного здравоохранения. «Даже если бы были случаи бессимптомной передачи этогоинфекции, как правило, это будут редкие случаи, и почти со всеми другими инфекциями дыхательных путей, известными человечеству, это не люди, которые ведут эпидемию », - сказал Богох. 6) Означает ли заявление ВОЗ, что коронавирус является глобальной чрезвычайной ситуацией в области здравоохранения, означает, что это станет смертельной пандемией?   Генеральный директор ВОЗ Тедрос Адханом Гебреесус (справа) вместе с руководителем Программы ВОЗ по чрезвычайным ситуациям в области здравоохранения Майклом Райаном на пресс-конференции после Комитета по чрезвычайной ситуации ВОЗ, на которой обсуждается вопрос о том, является ли новый коронавирус международной чрезвычайной ситуацией в области здравоохранения, 30 января 2020 года в Женеве. Фабрис Коффрини / AFP через Getty Images Объявление ВОЗ «чрезвычайной ситуации в области общественного здравоохранения, имеющей международное значение», или PHEIC, не означает, что это станет смертельной пандемией. Вместо этого PHEIC - это политический инструмент, который агентство может использовать, чтобы попытаться предотвратить пандемию - привлечение внимания к серьезной угрозе заболевания, вовлечение мирового сообщества в скоординированные ответные меры на вспышку, мобилизация ресурсов и предоставление странам рекомендаций о том, как реагировать, и остановить распространение болезни через границы. Генеральный директор агентства Тедрос Адханом Гебреесус очень четко заявил, что они объявили тревогу в качестве меры предосторожности: агентство обеспокоено потенциальным ущербом, который может нанести вирус в странах с более слабыми системами здравоохранения, и призвало международное сообщество оказать помощь. Он подчеркнул, что подавляющее большинство случаев по-прежнему в Китае, и что Китай быстро принял меры по контролю над вспышкой. Два ключевых вопроса, которые определят, станет ли вспышка коронавируса пандемией Хотя есть случаи, по крайней мере, в 23 других странах, они не превратились в локальные вспышки. Так что на данный момент CDC и ВОЗ все еще называют это вспышкой. Однако очень скоро эксперты в области здравоохранения могут определить, что в Китае достаточно случаев, чтобы назвать вспышку эпидемией. И если заболевание будет продолжать распространяться локально в других странах, оно может перерасти в пандемию (которая определяется как эпидемия, распространяющаяся на два или более регионов мира). «Это очень, очень трансмиссивно, и почти наверняка это будет пандемия», - сказал New York Times доктор Энтони Фаучи, директор Национального института аллергии и инфекционных заболеваний. «Но будет ли это катастрофическим? Я не знаю." Это подводит нас к вопросу о смертельности: мы еще не знаем, насколько смертельна эта болезнь. Если взять текущее количество смертей и разделить его на число известных случаев, «смертность от случаев составляет 2 процента, а в первые дни она снизилась с 3 процентов», - говорит Говард Маркел из Мичиганского университета, изучающий вспышки.«И если он будет действительно очень низким, мы, вероятно, скажем - как мы это делали в Мексике в 2009 году со свиным гриппом - что это нечто очень похожее, если не менее смертельное, чем обычный сезонный грипп». Так что, как только будет обнаружено больше таких легких или бессимптомных случаев, этот вирус может выглядеть гораздо менее пугающим. «Мы живем [с] и терпим большое количество респираторных вирусов, - сказал Нуццо, - некоторые из них даже более передаваемы, чем оценки, которые люди придумали для этого - но они не попадают в заголовки». новый коронавирус выглядит менее серьезным, добавила она, «возможно, мы отходим от сдерживания вируса как цели до минимизации его распространения». 7) Есть ли риск возникновения вспышки в моем городе?   Две женщины в лицевых масках 31 января 2020 года в Ньюкасл-апон-Тайн, Англия. Некоторые из лучших исследований по этому вопросу принадлежат Богочу и его коллегам. В последние пару недель они провели отличные исследования в городах, наиболее уязвимых к новым коронавирусным инфекциям. Что такое большой вынос? Это действительно Восточная Азия и Юго-Восточная Азия, которые наиболее подвержены риску. Исследователи - из Оксфордского университета, Университета Торонто и Лондонской школы медицины и тропической гигиены - использовали данные 2019 года от Международной ассоциации воздушного транспорта, чтобы найти все города Китая, которые приняли в течение февраля не менее 100 000 пассажиров из Ухани в течение февраля. Апрель. Затем они смоделировали, как болезнь могла распространиться из этих городов, если они столкнулись с локальными вспышками. Вот 15 из 50 лучших направлений, в которых могут наблюдаться вспышки (также обратите внимание на число IDVI - Индекс уязвимости к инфекционным болезням - число. Это показатель способности страны управлять инфекционными заболеваниями. Баллы ближе к нулю означают, что они меньше подготовлены.)   Оксфордский журнал медицины путешествий: «Никто не удивится, если в Европу и США будет экспортировано больше дел», - сказал Богоч. «Но места, в которых будет наибольший объем и количество экспортируемых инфекций, будут в центрах Восточной Азии и Юго-Восточной Азии». 8) Когда это закончится? Как объяснил мой коллега Брайан Резник, эта вспышка может быть прекращена несколькими способами. Возможно, меры общественного здравоохранения - быстрое выявление случаев заболевания, изоляция зараженных людей - остановят распространение этого коронавируса. (Вот что остановило распространение атипичной пневмонии в 2003 году.) Поскольку это зоонозная болезнь, исходящая от животного, поиск и устранение этого источника также поможет. Или, может быть, будет изобретена вакцина или противовирусный препарат, чтобы обуздать более широкую эпидемию (хотя это, вероятно, займет годы). Наконец, есть вероятность, что вирус просто вымрет.«Вспышки болезней напоминают пожары», - пишет Резник. «Вирус - это пламя. Чувствительные люди - топливо. В конце концов огонь сгорает сам, если у него кончается растопка. Вспышка вируса закончится, когда он перестанет находить подверженных заражению людей ». Существует также шанс, как сказал Нуццо Вокс, что это просто становится одной из болезней в обращении, которые обычно заражают людей. Какое беспокойство снова зависит от того, насколько серьезным окажется 2019nCoV.

Проблема климата и насколько её сложно решить

Все варианты обмена Сталелитейщик. Работа с доменной печью для производства стали и чугуна. Эта часть была впервые опубликована в октябре 2019 года и была слегка обновлена. Климатические активисты любят говорить, что у нас есть все решения, которые нам нужны для борьбы с климатическим кризисом; нам не хватает только политической воли. Хотя с точки зрения политики это действительно так - у нас, безусловно, достаточно решений, чтобы начать работу и вносить большие изменения, но с технической точки зрения это неправильно. Истинное поражение от изменения климата будет означать получение чистых нулевых выбросов углерода и в конечном итоге отрицательных выбросов. Это означает обезуглероживание всего. Каждый сектор экономики. Каждое использование ископаемого топлива. И на самом деле, есть некоторые сектора, некоторые виды использования ископаемого топлива, которые мы еще не знаем, как обезуглерожить. Возьмем, к примеру, промышленное тепло: чрезвычайно высокотемпературное тепло, используемое для производства стали и цемента. Это не сексуально, но это важно. На тяжелую промышленность приходится около 22 процентов глобальных выбросов CO2. Сорок два процента из этого - около 10 процентов глобальных выбросов - поступают от сжигания с целью производства большого количества высокотемпературного тепла для промышленных продуктов, таких как цемент, сталь и нефтехимия. Чтобы поместить это в перспективу, промышленное тепло на 10 процентов больше, чем выбросы CO2 всех автомобилей в мире (6 процентов) и самолетов (2 процента) вместе взятых. Тем не менее, подумайте, сколько вы слышите об электромобилях. Подумайте, как много вы слышите о стыдливом полете. Теперь подумайте, сколько вы слышите о ... промышленном тепле. Не очень, я думаю. Но дело в том, что сегодня практически все это сжигание происходит на ископаемом топливе, и существует очень мало жизнеспособных низкоуглеродных альтернатив. По разным причинам промышленное тепло будет одним из самых крепких орешков с точки зрения выбросов углерода. И мы даже не начали.   Цементный завод в сумерках. Цементный завод в сумерках. Getty Images Некоторый свет пролился на это слепое пятно с выпуском в конце 2019 года двух докладов Хулио Фридмана, исследователя из Центра глобальной энергетической политики (CGEP) при Колумбийском университете (среди многих предметов в длинном резюме). Первый доклад, в соавторстве с Чжиюань Фаном и Ке Тангом из CGEP, посвящен текущему состоянию промышленной тепловой технологии: «Низкоуглеродистые тепловые решения для тяжелой промышленности: источники, варианты и затраты сегодня». Второй, в соавторстве с группой ученых для Форума «Инновации для прохладной земли» (МИЭФ), представляет собой дорожную карту по декарбонизации промышленного тепла, включая набор политических рекомендаций. В этих отчетах их много, но я предполагаю, что ваше терпение к промышленному теплу ограничено, поэтому я свел его к трем разделам.Во-первых, я кратко расскажу о том, почему промышленное тепло так трудно декарбонизировать; во-вторых, обзор доступных вариантов обезуглероживания; и в-третьих, некоторые рекомендации о том, как двигаться вперед. Почему промышленное тепло является такой неприятной углеродной дилеммой Есть причина, по которой вы мало слышите о промышленном тепле: потребители не покупают его. На этом рынке преобладают крупные, малоизвестные промышленные фирмы, которые работают вне поля зрения общественности. Таким образом, в отличие от электричества или автомобилей, существует небольшая перспектива продвижения рынка через популярный потребительский спрос. Политики должны будут сделать это самостоятельно. И это будет нелегко. Крупнейшими промышленными источниками выбросов являются цементная, сталелитейная и химическая промышленность; также внесли заметный вклад в переработку, удобрения и стекло. Как группа, эти отрасли имеют три примечательные особенности. Во-первых, почти все они являются предметом мировой торговли. Их цены не установлены внутри страны. Они конкурируют с оптимизированными цепочками поставок по всему миру с минимальной наценкой. Внутренняя политика, которая повышает цены, может привести к «утечке углерода» (то есть компаниям, которые просто переезжают за границу, чтобы найти более дешевую рабочую среду и условия эксплуатации). Более того, некоторые из этих отраслей, особенно цемент и сталь, особенно ценятся национальными правительствами за их рабочие места и их последствия для национальной безопасности. Политики опасаются любой политики, которая может оттолкнуть эти отрасли. «В качестве одного из признаков, большинство цемента, стали, алюминия и нефтехимических продуктов получили экологические отказы или были политически освобождены от углеродных ограничений, - говорится в отчете CGEP, - даже в странах с жесткими углеродными целями.   Печь на алюминиевом литейном заводе. Печь на алюминиевом литейном заводе. Getty Images / Культура РФ Во-вторых, они включают оборудование и оборудование, рассчитанное на срок от 20 до 50 лет. Доменные печи иногда доходят до 60. Это крупные, долгосрочные капитальные вложения, с относительно низким товарооборотом. «Немногие промышленные объекты демонстрируют признаки скорого закрытия, особенно в развивающихся странах, - говорится в отчете CGEP, - что делает проблематичным развертывание заменяющих объектов и технологий». По крайней мере, решения, которые могут работать с существующим оборудованием, будут иметь преимущество. В-третьих, их эксплуатационные требования являются строгими и разнообразными. Общим для всех них является то, что им требуется большое количество высокотемпературного тепла и высокий «тепловой поток», способность поставлять большое количество тепла стабильно, надежно и непрерывно. Простои в этих отраслях невероятно дороги. В то же время конкретные требования и процессы в этих отраслях сильно различаются.В качестве примера можно привести сталь и чугун с использованием доменных печей, в которых сжигается кокс (форма «приготовленного» угля с высоким содержанием углерода). «Кокс также обеспечивает углерод в качестве восстановителя, выступает в качестве структурной опоры для удержания рудной нагрузки и обеспечивает пористость для растущего горячего газа и тонущего расплавленного железа», - говорится в отчете CGEP. «Из-за этих многочисленных ролей прямая замена сжигания кокса на альтернативный источник технологического тепла нецелесообразна». Цементная печь работает несколько иначе, как и реакторы, которые приводят в действие химические превращения, как и стеклодув. Разнообразие конкретных эксплуатационных характеристик затрудняет повсеместную замену промышленного тепла. Каждая из этих отраслей потребует своего решения. И это должно быть решение, которое не сильно увеличивает их расходы или, по крайней мере, предпринимает шаги по защите их от международной конкуренции. Вариантов на сегодняшний день не так много, чтобы говорить о. Варианты обезуглероживания промышленного тепла ограничены Каковы альтернативы, которые могли бы обеспечить высокую температуру и высокий тепловой поток с меньшими или нулевыми выбросами углерода? Отчет не является оптимистичным: «Путь к чистой эмиссии углерода для промышленности не ясен, и сегодня только несколько вариантов кажутся жизнеспособными». Альтернативы можно разбить на пять основных категорий: Биомасса: биодизель или щепа могут быть сожжены напрямую. Электричество: «резистивное» электричество можно использовать, например, для питания дуговой печи. Водород: технически это подкатегория электричества, так как она получена из процессов, приводимых в действие электричеством; он производится паровым риформингом метана (SMR) для производства «серого» водорода с интенсивным выбросом углерода, SMR с улавливанием и хранением углерода для получения «голубого» водорода, или электролизом, вытягивающим водород непосредственно из воды, чтобы сделать низкоуглеродистым « зеленый »водород. Ядерная энергия: Атомные электростанции, как обычные реакторы, так и новые реакторы третьего поколения, выделяют тепло, которое можно переносить в виде пара. Улавливание и хранение углерода (УХУ): Вместо того, чтобы обезуглероживать сами процессы, их выбросы CO2 могут быть уловлены и захоронены, либо CO2 непосредственно от источника тепла («тепло CCS»), либо CO2 от всего предприятия («CCS с полным оборудованием» «). Все эти варианты имеют свои трудности и недостатки. Ни один из них не близок к паритету затрат с существующими процессами. Некоторые из них ограничены интенсивностью тепла, которое они могут производить. Вот разбивка:   Требования к промышленной температуре Некоторые варианты ограничены конкретными требованиями конкретных производственных процессов.Цементные печи лучше работают с плотным внутренним топливом; резистивное электричество на внешней поверхности также не работает. Но самые большие ограничения - это затраты, когда новости несколько разочаровывают по двум причинам. Во-первых, даже самые перспективные и жизнеспособные варианты существенно повышают эксплуатационные расходы. И, во-вторых, варианты, которые в настоящее время являются наименее дорогими, не совсем те, которые могут предпочесть экологи. В отчете много говорится о методологии сравнения затрат по технологиям, но главное, что следует иметь в виду, является то, что эти оценки являются предварительными. Они включают в себя различные оспариваемые предположения, а реальные данные о производительности часто недоступны. Так что все это нужно взять с крошкой соли в ожидании дальнейших исследований. Тем не менее, вот примерное сравнение стоимости:   Сравнение стоимости промышленных вариантов отопления Вы можете заметить, что большинство синих полос, низкоуглеродистых вариантов, слишком дорого. Единственно доступными являются ядерный и синий водород. Водород является наиболее перспективной альтернативой С точки зрения способности генерировать высокотемпературное тепло, доступности и пригодности для различных целей, водород, вероятно, является ведущим кандидатом среди альтернатив промышленного тепла. К сожалению, уравнение затрат на водород не является хорошим: чем оно чище, тем оно дороже. Самый дешевый способ получения водорода, способ, которым сейчас производится около 95 процентов его, - это паровой риформинг метана (SMR), который реагирует пар с метаном в присутствии катализатора при высоких температурах и давлениях. Это чрезвычайно углеродоемкий процесс, поэтому «серый водород». Выбросы углерода от SMR могут быть уловлены и захоронены с помощью CCS (хотя сегодня они редки). Как видно из диаграммы выше, этот вид «голубого водорода» является самой дешевой низкоуглеродной альтернативой высокотемпературному промышленному теплу. «Зеленый водород» получают электролизом, используя электричество для отделения водорода от воды. Если это сделано с безуглеродной энергией, это также безуглеродное. Существует несколько различных форм электролиза, в которые нам не нужно вмешиваться. Главное, что нужно знать, это то, что они дорогие - наименее дорогой в два с лишним раза дороже голубого водорода.   Затраты на водород Вот упрощенная диаграмма затрат, чтобы сделать эти сравнения более понятными:   Промышленные затраты на тепло Примечание. Эти цифры отражают то, «что можно сделать сегодня на существующих объектах». В отчете CGEP подчеркивается, что «авторы не сбрасывают со счетов будущий потенциал для более дешевых систем». Подробнее об этом позже. На данный момент, в первом приближении, все доступные низкоуглеродистые альтернативы существенно повышают стоимость промышленных тепловых процессов по сравнению с базовым уровнем. И вот что действительно важно: в большинстве случаев улавливать и закапывать СО2 в этих процессах дешевле, чем переключать системы на низкоуглеродные альтернативы. CCS часто дешевле альтернатив с низким содержанием углерода Взять цементную продукцию. Для него требуется температура не менее 1450 ° C, поэтому единственными возможными вариантами являются водород, биомасса, резистивный электрический или CCS. Вот как бы они увеличили затраты на производство цемента («клинкера»):   затраты на производство цемента Как видите, каждая низкоуглеродистая альтернатива повышает затраты более чем на 50 процентов по сравнению с базовым уровнем. Единственные, которые не повышают его более чем на 100 процентов, - это CCS (только от источника тепла), синий водород или резистивный электрический в местах с чрезвычайно дешевой и обильной не содержащей углерода энергией. Альтернативой, которую предпочитают климатические ястребы, безуглеродный вариант, который лучше всего подойдет для большинства применений, является зеленый водород. Но это в настоящее время повышает затраты между 400 и 800 процентами. Ситуация примерно такая же для стали:   Стоимость стали И так далее, от химикатов до стекла и керамики; Практически в каждом случае самое дешевое решение по обезуглероживанию в ближайшей перспективе заключается только в улавливании и захоронении выбросов углерода. Конечно, это только в среднем. Фактические затраты будут зависеть от географии - есть ли подходящие места захоронения для CO2, дешевый ли природный газ, есть ли поблизости много воды или ветра - но нет никакой простой правды о сегодняшних альтернативах промышленного тепла: что такое зеленый не очень выполнимо, а то, что выполнимо, не очень зелено. Вот качественный график, который пытается понять эти отношения.   Промышленное отопление Что наиболее выполнимо - это справа. Что самое дорогое, так это топ. На данный момент в этом правом нижнем допустимом / дешевом квадранте не так много, кроме голубого водорода. В отчете подчеркивается, что эти начальные технологические рейтинги являются «в лучшем случае временными» и «весьма спекулятивными, неопределенными и условными.«Нужно понимать гораздо больше о стоимости и целесообразности этих вариантов. Их относительная привлекательность может быстро измениться с развитием технологий. Что приводит нас к рекомендациям. Как сделать зеленое промышленное тепло дешевле, а дешевое промышленное тепло зеленее Фридманн несколько раз подчеркивает, что одним из самых ясных результатов всего этого исследования является необходимость проведения дополнительных исследований. Доступные данные по промышленным альтернативным источникам тепла являются редкими и противоречивыми, и существует несколько попыток сравнить затраты по категориям. Самая насущная необходимость - это дополнительный анализ и исследования. Тем не менее, есть путь вперед. В документе МИЭФ рассматривается вышеупомянутая информация, а затем предлагается ряд политических рекомендаций. Первое и самое важное - это усиление государственной поддержки исследований и разработок (НИОКР). Именно здесь сообщение «у нас есть решения, в которых мы нуждаемся» может быть контрпродуктивным. Да, нам нужно немедленно начать развертывание доступных чистых технологий в масштабе. Но нам также необходимо уделить внимание тем секторам экономики, которые мы еще не знаем, как обезуглерожить. Мы должны определить перспективные технологии, как это делают эти отчеты, и начать сознательно работать, чтобы снизить их стоимость. По крайней мере, США нужно увеличить свои ежегодные расходы на исследования в области чистой энергии (около 15 миллиардов долларов) примерно в десять раз, создать некоторые региональные и отраслевые исследовательские центры и привлечь партнеров из промышленности для ускорения процесса коммерциализации. Во-вторых, промышленное тепло - это та область, где государственные закупки могут сыграть огромную роль - правительства закупают большое количество стали, бетона и химикатов. «Стандарты закупок, в которых предпочтение отдается продуктам с наименьшим содержанием встроенного углерода, могут привести к значительным изменениям в промышленном поведении», - говорится в докладе МИЭФ. В-третьих, правительство должно помочь компенсировать возросшие затраты на альтернативы с помощью фискальных субсидий, будь то кредитные гарантии, прямые гранты, льготные тарифы или что у вас есть. Общественные деньги нужны, чтобы двигаться вперед. В-четвертых, для многих альтернатив требуется новая инфраструктура (например, электрические или водородные трубопроводы), и правительство может помочь в ее создании.   Коробка передач Нужно больше таких, наверное. Shutterstock Пятое (примечание: не первое, пятое): цена на углерод будет ускорять все. Непонятно, насколько высокой должна быть цена, чтобы полностью компенсировать дополнительные затраты на альтернативы - в некоторых приложениях она, вероятно, будет неосуществимо высокой, поэтому все же потребуется политика в конкретных секторах - но любая цена вообще поможет.В-шестых, для защиты от международной конкуренции со стороны стран с более низкими стандартами тарифы на углерод могут взиматься с импортируемых промышленных товаров с более высоким содержанием углерода. В-седьмых, всегда есть хорошие старомодные мандаты: правительство может просто потребовать отказа от использования ископаемого топлива в этих секторах. Наконец, добровольные отраслевые ассоциации могут содействовать распространению знаний и передового опыта среди компаний, в то время как министерство по чистой энергии на международном уровне может сделать то же самое среди стран. Как ясно из этого списка, многое предстоит сделать, прежде чем «у нас есть все необходимые решения» в секторах тяжелой промышленности. Есть и другие сектора, которые по-прежнему трудно обезуглерожить (судоходство, тяжелые грузы, самолеты), и все они выиграют от такой же политики. Нам нужно развернуть то, что мы знаем, и узнать больше о том, чего мы не знаем одновременно. Последнее замечание об электрификации Эти два отчета могут показаться про-CCS, но это не главное, что нужно от них отнять. Даже если это правда, что CCS является самым дешевым текущим вариантом декарбонизации для некоторых отраслей и секторов, он просто не будет доступен во многих областях. И в долгосрочной перспективе цель все еще должна состоять в том, чтобы по возможности искоренить ископаемое топливо, сделав альтернативы более осуществимыми и менее дорогостоящими. Единственное технологическое решение с потенциальным путем снижения кривой затрат до уровня конкурентоспособности с ископаемым топливом (по правильной цене) - это электрификация. Приведенные выше диаграммы показывают две вещи об электрификации промышленного тепла. Во-первых, резистивное электричество - это единственный низкоуглеродистый вариант промышленного тепла, конкурирующий с CCS или голубым водородом, и только в этом случае чистое электричество чрезвычайно дешево и в изобилии. И, во-вторых, единственная действительно безуглеродная, неограниченная, универсальная альтернатива - это зеленый водород, который требует обильных возобновляемых источников энергии. Оба приводят доводы в пользу абсолютной необходимости удешевления чистой электроэнергии. В текущих ценах и с современными технологиями у полностью или в основном возобновляемой сети будут проблемы с промышленным теплом, которое требует огромных, интенсивных количеств энергии, надежно и непрерывно поставляемых. Некоторые промышленные приложения могут вовремя сместить свои потребности, чтобы приспособиться к возобновляемым источникам энергии или сделать их процессы прерывистыми, но большинство не могут. Им нужна управляемая, управляемая сила.   Электродуговая печь. Электродуговая печь.Getty Images / iStockphoto Построение энергосистемы на основе возобновляемых источников энергии, которая могла бы обслуживать тяжелую промышленность, потребовало бы гораздо более дешевого и энергоемкого хранилища, большей и лучшей передачи, более интеллектуальных счетчиков и приборов и лучшего реагирования на спрос, но, прежде всего, это потребовало бы чрезвычайно дешевого и обильного углерода. бесплатное электричество. Все становится проще, если чистая энергия становится дешевле. Это верно для резистивного электричества, это верно для зеленого водорода, и это верно почти для всех трудных для декарбонизации секторов. Дешевое, обильное, чистое электричество - это единственный путь к действительно устойчивой энергетической системе, объединенной вокруг энергосистемы и свободного обмена электронами. Технологии экологически чистой энергии угрожают разрушить энергосистему. Вот как он может адаптироваться. Хотя CCS может быть самым дешевым доступным вариантом для некоторых секторов сегодня, это не может быть конечным пунктом назначения; это должно быть временным. Нам необходимо максимизировать количество CO2, которое мы извлекаем из воздуха, и закапывать его, снижая концентрацию в атмосфере и минимизируя количество, которое мы выделяем. Это может быть неосуществимо в ближайшее время, но в некоторых временных масштабах должно преобладать электричество (и водородное топливо, которое оно может создать). Таким образом, стоит добавить последний кусочек политической рекомендации, о чем явно не говорится в отчете МИЭФ: сделать электроэнергию без выбросов углерода дешевле, любыми необходимыми средствами. Расширить налоговые льготы на возобновляемые источники энергии и расширить их на другие технологии экологически чистой энергии; принять национальный стандарт экологически чистой энергии; пройти отраслевые стандарты производительности; строить междугородние линии электропередачи; использовать государственные закупки; исследования и коммерциализация передовых ядерных и геотермальных технологий; исследовать новые русловые гидроэлектростанции; и ради бога, назначьте цену на углерод. На безуглеродном электричестве держите педаль на полу. Даже когда речь идет о промышленном тепле, которое является настолько сложным, чувствительным к ценам и разнообразным в применении - где CCS может быть лучшим краткосрочным способом - все еще остается верным, что снижение затрат на чистую электроэнергию делает все проще в долгосрочной перспективе. «Дайте мне точку опоры и место, чтобы стоять, - сказал древний математик Архимед, - и я переверну мир».«Дешевое, обильное, безуглеродное электричество - точка опоры для рычага Архимеда, точка рычага, которая делает возможным перемещение остального мира