Çinarə Ağayeva,

Biznes məsləhətçi

Əmək bazarı son on ildə köklü şəkildə dəyişib. Əgər əvvəllər uğurlu karyera dedikdə ofis, iş qrafiki və daimi iş yeri nəzərdə tutulurdusa, bu gün dünyanın istənilən nöqtəsindən beynəlxalq şirkətlər üçün çalışan milyonlarla insan yeni iqtisadiyyatın əsas iştirakçısına çevrilib. Süni intellekt, rəqəmsal platformalar və qlobal əmək bazarı ənənəvi məşğulluq anlayışını dəyişdirərək frilans fəaliyyətini sürətlə inkişaf edən iqtisadi modelə çevirib.

Azərbaycanda Vergi Məcəlləsinə təklif edilən son dəyişikliklər də məhz bu qlobal transformasiyanın tərkib hissəsidir. Milli Məclisdə birinci oxunuşda qəbul edilən qanun layihəsinə əsasən, frilanserlər və rəqəmsal səyyahlar vergi orqanında qeydiyyata alınaraq, sənaye və ya texnologiyalar parkının rezidenti kimi fəaliyyət göstərə, xarici mənbələrdən gəlir əldə edə və qanunvericilikdə nəzərdə tutulan vergi güzəştlərindən yararlana biləcəklər.

İlk baxışda bu dəyişiklik sadəcə vergi inzibatçılığı ilə bağlı qərar təsiri bağışlaya bilər. Əslində isə məsələ daha genişdir. Söhbət rəqəmsal iqtisadiyyatın iştirakçılarının hüquqi statusunun müəyyənləşdirilməsindən, onların iqtisadi dövriyyəyə tam inteqrasiyasından və ölkənin qlobal xidmət bazarında mövqeyinin gücləndirilməsindən gedir. Bu gün dünyanın aparıcı iqtisadiyyatları rəqəmsal istedadları öz ölkələrinə cəlb etmək üçün xüsusi proqramlar həyata keçirirlər. Çünki artıq iqtisadi inkişafın əsas göstəricilərindən biri təkcə istehsal gücü deyil, həm də yüksək ixtisaslı insan kapitalıdır. Rəqəmsal texnologiyalar sahəsində çalışan bir mütəxəssis ölkədən çıxmadan dünyanın müxtəlif şirkətlərinə xidmət göstərə, ölkəyə xarici valyuta gətirə və xidmət ixracını artıraraq iqtisadiyyata töhfə verə bilər. Azərbaycanda bu sahənin hüquqi çərçivəyə salınması həm frilanserlər, həm də dövlət üçün mühüm üstünlüklər yaradır. Frilanserlər fəaliyyətlərini daha şəffaf şəkildə həyata keçirə, gəlirlərini rəsmiləşdirə, vergi güzəştlərindən yararlana və beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlıq zamanı hüquqi etibarlılıqlarını artıra biləcəklər. Dövlət isə qeyri-rəsmi iqtisadiyyatın həcmini azaldacaq, vergi bazasını genişləndirəcək və rəqəmsal xidmət ixracını təşviq etmiş olacaq. Xüsusilə proqramlaşdırma, süni intellekt, kibertəhlükəsizlik, UX/UI dizayn, rəqəmsal marketinq və digər texnologiya sahələrində çalışan mütəxəssislər üçün bu dəyişiklik yeni imkanlar vəd edir. Artıq onların fəaliyyəti hüquqi müstəvidə daha aydın tənzimlənəcək və beynəlxalq əməkdaşlıq üçün daha əlverişli şərait formalaşacaq.

Digər diqqətçəkən məqam rəqəmsal səyyahlarla bağlıdır. Dünyada "digital nomad" adlandırılan bu insanlar yaşayış yerlərini tez-tez dəyişsələr də, fəaliyyətlərini tamamilə onlayn şəkildə davam etdirirlər. Onların cəlb olunması təkcə vergi gəlirləri demək deyil. Bu insanlar yaşadıqları ölkədə kirayə, turizm, ictimai iaşə, nəqliyyat, bank və digər xidmətlərdən istifadə etməklə yerli iqtisadiyyata əlavə dəyər yaradırlar. Bir çox ölkələr məhz bu səbəbdən rəqəmsal səyyahlar üçün xüsusi proqramlar və vergi təşviqləri tətbiq edir. Lakin bu təşəbbüsün uğuru yalnız qanunun qəbulundan asılı olmayacaq. Əsas məsələ tətbiq mexanizmlərinin nə qədər sadə, şəffaf və biznesyönümlü qurulacağıdır. Qeydiyyat prosedurlarının çevikliyi, vergi hesabatlılığının sadələşdirilməsi, elektron xidmətlərin əlçatanlığı və hüquqi prosedurların aydınlığı bu islahatın real nəticələrini müəyyən edəcək. Eyni zamanda, bu addım texnologiyalar parklarının fəaliyyətinə də yeni nəfəs verə bilər. Əgər burada fəaliyyət göstərən rezidentlər üçün əlverişli ekosistem yaradılarsa, gələcəkdə daha çox startap, innovativ layihə və beynəlxalq əməkdaşlıq formalaşa bilər. Bu isə ölkənin rəqəmsal iqtisadiyyatının inkişafını sürətləndirən mühüm amillərdən biri olacaq. Müasir dünyada iqtisadi rəqabət artıq yalnız zavodlar, neft və ya iri istehsal müəssisələri üzərində qurulmur. Rəqabətin əsas resursu bilik, innovasiya və insan kapitalıdır. Frilanserlərin və rəqəmsal səyyahların hüquqi statusunun müəyyənləşdirilməsi də Azərbaycanın məhz bu yeni iqtisadi modelə uyğunlaşmaq istiqamətində atdığı vacib addımlardan biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Əgər bu islahat ardıcıl şəkildə davam etdirilərsə, ölkəmiz regionun rəqəmsal xidmətlər və innovasiya mərkəzlərindən birinə çevrilmək üçün əlavə imkanlar əldə edəcək. Bu isə yalnız texnologiya sektorunun deyil, bütövlükdə iqtisadiyyatın rəqabət qabiliyyətinə və dayanıqlı inkişafına müsbət təsir göstərəcək.

“AzPolitika.info”