Son dövrlər onlayn kreditlərlə bağlı dələduzluq hallarının artması vətəndaşların maliyyə təhlükəsizliyi ilə bağlı ciddi narahatlıq yaradıb. Problem təkcə istifadəçilərin diqqətsizliyi ilə deyil, həm də rəqəmsal təhlükəsizlik mexanizmlərindəki boşluqlar və hüquqi tənzimləmələrlə bağlıdır. Belə hallarda həm vətəndaşların məlumatlılığı, həm də bank və kredit təşkilatlarının məsuliyyəti ön plana çıxır. 

Vətəndaşlar şəxsi məlumatlarının ələ keçirilməsi və adlarına qanunsuz kredit rəsmiləşdirilməsi riskindən necə qoruna bilərlər? Onlayn kredit dələduzluqlarının qarşısını almaq üçün banklar və dövlət qurumları hansı əlavə təhlükəsizlik tədbirlərini tətbiq etməlidir?

Bu barədə “AzPolitika”ya danışan İnformasiya Texnologiyaları mütəxəssisi Elvin Abbasov deyib ki, onlayn kredit dələduzluqlarının artması rəqəmsal maliyyə xidmətlərinin sürətli inkişafı ilə paralel olaraq kiber şəraitdə yaranan ciddi risklərdən biridir.

Onun sözlərinə görə, bu təhdidlərin qarşısının alınması həm fərdi rəqəmsal gigiyenanı, həm də maliyyə-bank sektorunda texnoloji və hüquqi təhlükəsizlik baryerlərinin sərtləşdirilməsini tələb edir: “Vətəndaşların adlarına qanunsuz kredit rəsmiləşdirilməsi riskindən qorunması üçün birincil addım şəxsi və maliyyə məlumatlarının konfidentsiallığını saxlamaqdır. Şəxsiyyət vəsaitinin seriya və FIN kodunu, SIM kart məlumatlarını, bank kartlarının CVV/CVC kodlarını və bir dəfəlik doğrulama şifrələrini (OTP) özünü bank əməkdaşı və ya hüquq-mühafizə orqanı kimi təqdim edən üçüncü şəxslərə heç bir halda ötürməmək lazımdır. Şübhəli keçidlərə, sosial şəbəkələrdəki saxta “güzəştli kredit” elanlarına qarşı diqqətli olmaq, mobil bank tətbiqlərində biometrik girişi və ikiünseyrli autentifikasiyanı aktiv etmək vacibdir. Eyni zamanda, vətəndaşlar Mərkəzi Bankın və ya Kredit Bürosunun rəqəmsal xidmətləri vasitəsilə öz kredit tarixçələrini müntəzəm yoxlamalıdırlar ki, adlarına açılmış kənar öhdəlikləri erkən mərhələdə aşkarlaya bilsinlər”.

E.Abbasov vurğulayıb ki, təkcə istifadəçinin diqqətli olması kiber-dələduzluğun qarşısını almaq üçün kifayət etmir; maliyyə institutları və dövlət qurumları infrastructuresini daha keçilməz etməlidirlər: “Onlayn kredit müraciəti zamanı sadə statik fotoşəkil və ya FIN-kodla kifayətlənməyib, süni intellekt dəstəkli canlı üz analizi (Liveness Detection) tətbiq olunmalıdır. Banklar mobil operatorlarla inteqrasiyalı şəkildə abunəçinin SIM kartının son zamanlarda dublikat olunub-olunmadığını (SIM-Swap) avtomatik yoxlamalı və nömrə yeni dəyişdirilibsə, əməliyyatlara müvəqqəti blok qoymalıdırlar. Bundan əlavə, şübhəli müraciətlər üçün 2-6 saatlıq “soyutma müddəti” (Cooling-off Period) tətbiq edilməli, süni intellekt əsaslı tranzaksiya analitikası aktivləşdirilməli və vətəndaşlara rəqəmsal hökumət portalları üzərindən adlarına onlayn kredit rəsmiləşdirilməsinə mərkəzləşdirilmiş fərdi qadağa (Self-Exclusion) qoymaq hüququ verilməlidir”.

Oğuz Ayvaz 

"AzPolitika.info"