Rəsul Mirhəşimli
Son günlər sosial şəbəkələrdə Qəbələdə “Çevik” ləqəbi ilə tanınan Məqsəd Bağırovun döyülməsi ilə bağlı müzakirələr genişlənib. Bağırov sosial şəbəkələrdə dini və ateist mövzularda çıxışları ilə tanınır. Hadisənin məhz dini zəmində baş verdiyi barədə müxtəlif iddialar səsləndirilsə də, bunun hüquqi baxımdan dəqiq motivini müəyyənləşdirmək hüquq-mühafizə orqanlarının səlahiyyətindədir.
Bu səbəbdən istintaqın nəticəsi olmadan hadisəni bütövlükdə dindarlarla ateistlər arasında qarşıdurma kimi təqdim etmək doğru olmazdı.
Lakin baş verənlər fonunda iki mühüm prinsipə diqqət yetirmək lazımdır.
Birincisi, heç bir fikir, dini və ya dünyagörüşü fərqi fiziki zorakılığa haqq qazandıra bilməz. İnsan hansı fikri səsləndirməsindən asılı olmayaraq, ona qarşı zor tətbiq etmək yolverilməzdir. Mübahisəli və hətta təhqiramiz hesab edilən ifadələrə hüquqi və sivil vasitələrlə cavab verilməlidir.
İkincisi, fikir və vicdan azadlığı dini inancların və həmin inanclara sahib insanların məqsədli şəkildə alçaldılmasını normal davranışa çevirməməlidir.
Tənqidlə təhqir arasında sərhəd var
Azərbaycan Konstitusiyası hər kəsin dinə münasibətini sərbəst müəyyənləşdirmək, istənilən dinə inanmaq və ya heç bir dinə inanmamaq hüququnu tanıyır.
Bu baxımdan insanın ateist olması da, müsəlman olması da onun şəxsi seçimidir və qanunla qorunan hüquqlar çərçivəsindədir.
İslamı, onun tarixini, ayrı-ayrı dini praktikaları və dini baxışları müzakirə və tənqid etmək mümkündür. Eyni şəkildə dini mövqedən ateizmi və onun fəlsəfi əsaslarını tənqid etmək də mümkündür.
Ancaq fikir mübahisəsi insanların dini mənsubiyyətinə görə alçaldılmasına və onlara qarşı düşmənçilik yaradılmasına çevrilməməlidir.
Azərbaycan çoxəsrlik İslam mədəniyyətinə və dini irsə malik ölkədir. İslam dini Azərbaycan xalqının tarixində, mədəniyyətində və mənəvi yaddaşında mühüm yer tutur. Buna görə də milyonlarla insanın müqəddəs hesab etdiyi dəyərlərə münasibətdə ictimai məsuliyyət və qarşılıqlı hörmət vacibdir.
Bu, dini tənqiddən kənar elan etmək demək deyil. Söhbət tənqidlə məqsədli təhqir və alçaltma arasındakı sərhəddən gedir.
Cavab zorakılıq ola bilməz
Digər tərəfdən, dini dəyərlərinin təhqir edildiyini düşünən şəxsin buna fiziki zorakılıqla cavab verməsi də qəbuledilməzdir.
Hüquqi dövlətdə heç kim özünü hakim və cəza verən tərəf kimi apara bilməz. Əgər hansısa ifadənin qanunla müəyyən edilmiş həddi aşdığı, dini nifrət və ya düşmənçilik yaratdığı düşünülürsə, bunun hüquqi qiymətini müvafiq dövlət orqanları verməlidir.
Əks halda təhlükəli presedent yarana bilər: bu gün dini baxışa görə, sabah siyasi mövqeyə, milli mənsubiyyətə, məzhəbə və ya başqa fikir ayrılığına görə insanlar özləri “cəza” tətbiq etməyə başlaya bilərlər.
Bu isə nə dinin müdafiəsidir, nə də ədalət.
Sosial şəbəkələr məsuliyyəti aradan qaldırmır
Problemin başqa tərəfi sosial şəbəkələrdə dini mövzuların bəzən bilərəkdən qarşıdurma və auditoriya toplamaq vasitəsinə çevrilməsidir.
TikTok və digər platformalarda emosional və təxribat xarakterli məzmun daha sürətlə yayıla bilir. Dini mövzular isə insanların mənəvi və emosional dünyasına toxunduğu üçün belə hallarda xüsusilə həssasdır.
Bir tərəfdən dini dəyərləri məqsədli şəkildə məsxərəyə qoymaq, digər tərəfdən isə buna qarşı aqressiya və zorakılığı təşviq etmək eyni problemin iki təhlükəli istiqamətidir.
Cəmiyyətin buna cavabı qarşıdurmanı daha da böyütmək deyil, hüquq və qarşılıqlı hörmət çərçivəsini qorumaq olmalıdır.
Dini dəyərlərə hörmət zorakılığa haqq qazandırmır
İslamı və dini dəyərləri müdafiə etmək istəyən insanın davranışı da həmin dəyərlərə uyğun olmalıdır.
Təhqir hesab etdiyi fikrə yumruqla cavab vermək İslamın müdafiəsi kimi təqdim edilə bilməz. Eyni zamanda, müsəlmanların müqəddəs hesab etdiyi dəyərlərin məqsədli şəkildə təhqir edilməsini yalnız “söz azadlığı” ifadəsi ilə izah edib ictimai məsuliyyəti tamamilə kənara qoymaq da doğru yanaşma deyil.
Azərbaycan dünyəvi dövlətdir. Məhz dünyəvi dövlət modeli müxtəlif dini və dünyagörüşünə malik insanların hüquqlarının eyni hüquqi çərçivədə qorunmasını nəzərdə tutur.
İnsan dinə inana bilər, inanmaya bilər, dini və ya ateist baxışlarını ifadə edə bilər. Amma bütün bunlar qarşılıqlı hörmət və qanunun müəyyən etdiyi çərçivədə həyata keçirilməlidir.
Qəbələdə baş verən konkret hadisənin motivinə və iştirakçıların hərəkətlərinə hüquqi qiyməti aidiyyəti dövlət qurumları verməlidir. Cəmiyyət və media isə araşdırma yekunlaşmadan hadisəni geniş dini qarşıdurmanın sübutu kimi təqdim etməkdən çəkinməlidir.
Bir prinsip isə indidən aydındır: fikir ayrılığı zorakılığa çevrilməməlidir. Dini dəyərlərə hörmət edilməlidir. Heç kim dini və ya ateist baxışına görə təhqir, nifrət və zorakılığın hədəfinə çevrilməməlidir.
Məsələnin həlli sosial şəbəkələrdə qarşıdurmanı böyütməkdən deyil, qanundan, məsuliyyətdən və qarşılıqlı hörmətdən keçir.
"AzPolitika.info"
Şərhlər