Nüfuzlu "The Economist" nəşrində ABŞ-dakı MAGA ("Make America Great Again" – Tramp tərəfdarları) hərəkatının Avropaya qarşı ikili və son dərəcə ziddiyyətli münasibətini təhlil edən geniş məqalə dərc olunub. Məqalədə vurğulanır ki, Trampçılar üçün Avropa eyni zamanda həm "çökməkdə olan sol-liberalist modelin xəbərdarlıq simvolu", həm də "milli-mühafizəkar intibahın ideoloji mənbəyi" rolunu oynayır.
"AzPolitika" xəbər verir ki, nəşrin təhlilində Amerikanın sağ-populist qüvvələrinin Atlantikin o tayına baxışındakı dərin ideoloji paradoxical məqamlar açılıb göstərilir.
Nə üçün nifrət edirlər?
MAGA hərəkatının ritorikasında Qərbi Avropa çox vaxt ABŞ-nin düşməməli olduğu "tələ" kimi təsvir olunur. Bunun əsasında üç fundamental narazılıq dayanır:
"Sol-liberal" bürokrasiya və "Woke" mədəniyyəti: Tramp tərəfdarları üçün Avropa İttifaqı (Aİ) həddindən artıq tənzimlənmiş, biznesin inkişafını boğan bürokratik bir aparatdır. Eyni zamanda, Qərbi Avropa ölkələrinin mütərəqqi sosial siyasəti, gender gündəmi və ifrat dözümlülük xətti MAGA ideoloqları tərəfindən tradisionallığa və azad bazara təhdid kimi qiymətləndirilir.
"Pulsuz oturan müttəfiqlər" narazılığı: Onilliklər ərzində Avropa ölkələrinin öz təhlükəsizliklərini ABŞ vergiödəyicilərinin hesabına (NATO çətiri altında) təmin etməsi və öz büdcələrini hərbi xərclər əvəzinə sosial proqramlara yönəltməsi MAGA hərəkatında böyük qəzəb doğurur. Trampın "öz payınızı ödəyin" tələbi bu nifrətin kütləviləşmiş formasıdır.
MAGA Avropadakı açıq qapı miqrasiya siyasətini Qərb sivilizasiyasının "intiharı" hesab edir. Amerika sağçıları Avropanın iri şəhərlərini kriminallaşmışvə milli kimliyini itirmiş məkanlar kimi təsvir edərək, bunu ABŞ seçicisinə "dərs" kimi təqdim edirlər.
Nə üçün sevirlər?
Ancaq bütün bu kəskin tənqidlərə baxmayaraq, MAGA ideoloqları Avropadan tam üz döndərmirlər. Əksinə, Avropanın müəyyən cəhətləri onlar üçün müqəddəs və nümunəvi sayılır.
MAGA üçün Avropa klassik mədəniyyətin, arxitekturanın və xristian sivilizasiyasının beşiyidir. Onlar Avropanın tarixi irsini, milli dövlət ənənələrini ideoloji dayaq kimi qəbul edirlər.
Məqalədə xüsusi vurğulanır ki, MAGA üçün müasir Avropanın ideal siması Budapeştdir. Macarıstan Baş naziri Viktor Orbanın tətbiq etdiyi "illiberal demokratiya", sərt miqrasiya nəzarəti, ənənəvi ailə dəyərlərinin dövlət səviyyəsində müdafiəsi və Aİ bürokrasiyasına qarşı müqaviməti Tramp tərəfdarları üçün əsl ilham mənbəyidir. Onlar Orbanın Macarıstanını ABŞ-də qurmaq istədikləri idarəçilik sisteminin sınaq meydançası kimi görürlər.
MAGA Aİ kimi supramilli təşkilatlara nifrət etsə də, Avropanın daxilində suverenliyi müdafiə edən, sərhədlərin qapadılmasını istəyən və "öncə vətən" prinsipindən çıxış edən ultra-sağ partiyalarla (Fransada, İtaliyada, Avstriyada və s.) sıx ideoloji bağlar qurur.
"The Economist"in qənaətinə görə, MAGA-nın Avropaya münasibəti əslində tək bir qitəyə deyil, iki fərqli konseptə münasibətdir. Onlar "Aİ-nin idarə etdiyi, liberal və miqrantlarla dolu Avropa"ya nifrət edir, lakin "Orbanın təmsil etdiyi, milli sərhədlərini qoruyan və xristian köklərinə söykənən Avropa"nı həm sevir, həm də özünə ideoloji müttəfiq hesab edir.
Rasim Əliyev
“AzPolitika.info”
Şərhlər