Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) rəsmi valyuta ehtiyatları son bir ildə misli görünməmiş artım dinamikası nümayiş etdirərək tarixi maksimumlara doğru irəliləyir. 2026-cı il oktyabrın 30-na olan rəsmi göstəricilərə görə, AMB-nin valyuta ehtiyatları 15 milyard 430,4 milyon ABŞ dollarına çatıb. Bu, illik müqayisədə təxminən 35,7% (4 milyard dollardan çox) artım deməkdir.
Rəsmi rəqəmlər fonunda ekspertlərin diqqətini çəkən əsas məqam bu nəhəng artımın arxasında duran fundamental səbəblər və onların milli valyutanın məzənnəsinə təsirləridir.
AMB-nin valyuta ehtiyatlarının qısa müddət ərzində 11,3 milyard dollardan 15,4 milyard dollara yüksəlməsi bir neçə əsas iqtisadi və xarici faktorla şərtlənir.
İl sırada enerji qiymətlərinin və ixrac daxilolmalarının sabitliyi: Qlobal bazarlarda neft və xüsusilə təbii qaz qiymətlərinin uzun müddətdir müəyyən optimal koridorda qalması ölkəyə daxil olan valyuta axınının sabitliyini təmin edib. Dövlət Neft Fondunun (ARDNF) büdcə transferləri ilə yanaşı, valyuta bazarında təklifin tələbi üstələməsi Mərkəzi Banka valyuta alışları həyata keçirməyə geniş imkanlar yaradıb.
Valyuta bazarında yaranmış profisit də əhəmiyyətli faktordur. Daxili valyuta bazarında dollar təklifinin tələbdən çox olması AMB-nin ehtiyatlarını artırmaq üçün əsas intervensiya aləti olub. Bank bazarda artıq xarici valyutanı alaraq ehtiyatlarını nominal olaraq gücləndirib.
Bundan əlavə Mərkəzi Bankın həyata keçirdiyi sərt pul-kredit siyasəti, manat aktivlərinin cəlbediciliyinin qorunması və de-dollarizasiya meyilləri daxili bazarda milli valyutaya etimadı möhkəmləndirib.
15,4 milyard dolları ötən valyuta ehtiyatları Mərkəzi Bank üçün güclü "təhlükəsizlik yastığı" rolunu oynayır və manatın məzənnəsinin sabitliyinə birbaşa təsir göstərir. Belə ki, güclü valyuta ehtiyatları AMB-yə hər hansı xarici şoklar, neft qiymətlərinin qəfil enməsi və ya qlobal maliyyə böhranları zamanı daxili valyuta bazarında yarana biləcək hər hansı panikanın qarşısını almaq üçün nəhəng imkanlar verir. Bank istənilən spekulyativ təzyiqi zərərsizləşdirmək gücündədir.
Paralel olaraq, güclü manat və sabit məzənnə siyasəti daxili bazarda xaricdən idxal olunan məhsulların qiymətlərinin kəskin bahalaşmasının qarşısını alır, bu da ümumi inflyasiya təzyiqlərini tənzimləməyə kömək edir.
Təbii ki, valyuta ehtiyatlarının artması xarici investorlar, beynəlxalq reytinq agentlikləri və yerli iqtisadi subyektlər üçün ölkənin makroiqtisadi dayanıqlığının və fiskal buferlərinin yetərli olduğunu göstərən əsas siqnaldır.
Beləliklə, Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarının 15,4 milyard dollara çatması ölkənin xarici maliyyə dayanıqlığını əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirib. Bu göstərici yaxın perspektivdə manatın məzənnəsinin sabitliyinin qorunması üçün etibarlı zəmin yaratsa da, uzunmüddətli dövrdə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi və qeyri-neft ixracının artırılması əsas strateji hədəf olaraq qalır.
Rasim Əliyev
“AzPolitika.info”
Şərhlər