Murad Hüseynli - Siyasi şərhçi
Müasir beynəlxalq münasibətlərdə iqlim siyasəti artıq yalnız ekoloji təhlükəsizlik məsələsi deyil, dövlətlərin iqtisadi maraqlarını, enerji strategiyalarını və geosiyasi mövqelərini müəyyənləşdirən mühüm siyasi alətdir. Noyabrın 9-da Türkiyənin Antalya şəhərində fəaliyyətə başlayan BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının 31-ci Tərəflər Konfransı (COP31) bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sammitin gündəliyi qlobal iqlim müzakirələrinin öhdəliklərin elanından onların praktik icrasına keçdiyini göstərir.
COP31-in geosiyasi əhəmiyyətini artıran məqamlardan biri Türkiyənin ev sahibi, Avstraliyanın isə danışıqlara rəhbərlik edən tərəf kimi çıxış etməsidir. Bu model beynəlxalq iqlim diplomatiyasında ortaq məsuliyyət mexanizmlərinin formalaşdırılması baxımından diqqətəlayiqdir. Türkiyə üçün sammit diplomatik mövqeyini və regional əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirmək platformasıdır. ABŞ, Avropa İttifaqı və Çin üçün isə iqlim gündəliyi enerji bazarları, texnologiyalar və sənaye rəqabəti ilə birbaşa bağlıdır.
Azərbaycanın bu prosesdəki mövqeyi xüsusi təhlil tələb edir. Ölkəmiz 2024-cü ildə COP29-a ev sahibliyi etməklə qlobal iqlim diplomatiyasının mühüm platformalarından birinə çevrildi. Bakı konfransında 2035-ci ilədək inkişaf etməkdə olan ölkələrə illik ən azı 300 milyard dollar iqlim maliyyəsinin səfərbər edilməsi hədəfi və ümumi maliyyə axınının 1,3 trilyon dollara çatdırılması çağırışı irəli sürüldü. İndi əsas məsələ bu qərarların real maliyyə öhdəliklərinə və layihələrə çevrilməsidir.
Prezident İlham Əliyevin COP29-un açılışındakı çıxışı Azərbaycanın iqlim siyasətinin fəlsəfəsini ortaya qoydu. Dövlət başçısı bərpaolunan enerjinin inkişafı ilə yanaşı, ənənəvi enerji resurslarının qlobal iqtisadiyyatda rolunun nəzərə alınmasının vacibliyini vurğuladı. Bu yanaşma enerji keçidinin ideoloji deyil, iqtisadi reallıqlar və təhlükəsizlik prinsipləri əsasında aparılmasını nəzərdə tutur. Azərbaycanın mövqeyi enerji təhlükəsizliyi ilə ekoloji məsuliyyət arasında tarazlıq yaratmaqdır.
Strategiyanın iqtisadi əsası da var. Prezidentin COP29-dakı çıxışında Azərbaycanın quruda 135 giqavat, dənizdə isə 157 giqavat bərpaolunan enerji potensialına malik olduğu bildirilmişdi. Xəzərin külək enerjisi imkanları, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurdakı layihələr, Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə yaşıl enerji əməkdaşlığı ölkənin ixrac imkanlarını genişləndirə bilər. Beləliklə, Azərbaycan ənənəvi enerji təchizatçısı statusunu qorumaqla yanaşı, regional yaşıl enerji qovşağına çevrilməyi hədəfləyir.
COP31-də Azərbaycanın «Dialoq dəhlizi» konsepsiyası əsasında qurulan milli pavilyonu bu strategiyanın diplomatik davamıdır. Xəzərin ekoloji vəziyyəti, su ehtiyatlarının idarə olunması, dayanıqlı şəhərsalma və iqlim maliyyələşdirilməsi üzrə 40-dan çox tədbir və görüşün nəzərdə tutulması ölkənin praktiki əməkdaşlığa töhfə vermək niyyətini göstərir. Türkiyə ilə strateji müttəfiqlik də əlavə imkanlar yaradır. Xəzərdən Avropaya uzanan enerji və nəqliyyat marşrutlarının gələcəkdə yaşıl enerji infrastrukturu ilə tamamlanması regional əhəmiyyətli perspektivdir.
Bununla belə, Azərbaycanın qarşısında mühüm vəzifələr qalır. Xəzər dənizinin səviyyəsinin azalması, su ehtiyatlarının məhdudlaşması və iqlim dəyişmələrinin kənd təsərrüfatına təsiri ekoloji problemlərlə yanaşı, iqtisadi və milli təhlükəsizlik məsələləridir. Onların həlli beynəlxalq maliyyə, elmi əməkdaşlıq və regional koordinasiya tələb edir.
Nəticə etibarilə, COP29 Azərbaycanın beynəlxalq iqlim diplomatiyasındakı mövqeyini nümayiş etdirdiyi mərhələ idisə, COP31 bu mövqeyi konkret əməkdaşlıq və iqtisadi nəticələrlə möhkəmləndirmək üçün yeni imkanlar yaradır. Azərbaycanın strateji hədəfi enerji ixracı ilə məhdudlaşmamalı, yaşıl texnologiyalar, enerji tranziti və regional ekoloji təhlükəsizlik sahələrində aparıcı tərəfdaş mövqeyini də gücləndirməlidir. Yeni dünya nizamında dövlətlərin təsiri təkcə resursları ilə deyil, onları beynəlxalq əməkdaşlıq və uzunmüddətli üstünlüyə çevirmək bacarığı ilə də müəyyənləşəcək.
Şərhlər