Menu

Marks, Konfutsi və TikTok nəsli: Asiyanın gələcəyini artıq ideoloqlar yox, gənclər müəyyənləşdirir?

21.11.2026, 13:20
Marks, Konfutsi və TikTok nəsli: Asiyanın gələcəyini artıq ideoloqlar yox, gənclər müəyyənləşdirir?

Bir vaxtlar Asiyanın gələcəyini imperatorlar, inqilabçılar və böyük ideoloqlar müəyyənləşdirirdi. Vyetnamda marksizm-leninizm, Yaponiyada imperator ənənəsi, Koreyada isə Konfutsi düşüncəsi cəmiyyətin siyasi və mənəvi həyatına istiqamət verirdi. Bu gün həmin tarixi irsin qarşısında yeni bir qüvvə dayanır: dünyanı smartfon ekranından tanıyan, sərhədləri əvvəlki nəsillərdən fərqli qavrayan və gələcəyini fərdi seçimlər üzərində qurmaq istəyən gənclər.

Bu, sadəcə texnoloji dəyişiklik deyil. Söhbət uğur anlayışının, həyat fəlsəfəsinin və insanın cəmiyyətlə münasibətlərinin transformasiyasından gedir. Bir vaxtlar kollektiv məqsədlər, milli inkişaf və ənənəyə sədaqət üzərində qurulan həyat modeli indi şəxsi azadlıq, iqtisadi müstəqillik və özünüreallaşdırma arzuları ilə üz-üzədir.

Vyetnam, Cənubi Koreya və Yaponiyanın təcrübəsi bu dəyişikliklərin müxtəlif formalarını göstərir. Onların qarşısında eyni sual dayanır - əvvəlki nəsillərin qurduğu cəmiyyət yeni nəslin gözləntilərinə cavab verə biləcəkmi?

Vyetnamda yeni nəslin dünyagörüşü nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişir. Gənc vyetnamlı üçün uğur artıq yalnız dövlətə və kollektiv məqsədlərə xidmət etmək demək deyil. Yaxşı maaş, şəxsi biznes, müasir mənzil, xaricdə təhsil və səyahət də həyat prioritetlərinə çevrilib.

1986-cı ildə başlanmış Doi Moi - Yenilənmə siyasəti bu transformasiyanın iqtisadi əsasını qoydu. Ölkənin bazar iqtisadiyyatına açılması, xarici investisiyaların cəlbi və özəl sektorun inkişafı yeni imkanlar yaratdı. Beləliklə, kommunist partiyasının siyasi rəhbərliyi altında fəaliyyət göstərən Vyetnamda iqtisadi həyat getdikcə sahibkarlıq və qlobal bazarların dili ilə danışmağa başladı.

Maraqlı paradoks budur ki, ABŞ-la uzun və qanlı müharibənin yaddaşı ilə böyümüş ölkənin bugünkü gəncləri Amerika universitetlərində oxumaq, Qərb şirkətlərində işləmək və dünyanı gəzmək istəyirlər. Onlar üçün Amerika artıq yalnız müharibə tarixinin bir hissəsi deyil, həm də imkanlar məkanıdır.

Vyetnam yazıçısı Bao Ninhin «Müharibənin kədəri» romanı isə bu tarixi yaddaşın dərinliyini xatırladır. Əsər müharibəni qələbə və məğlubiyyət prizmasından deyil, insan taleləri, itkilər və mənəvi yaralar fonunda təsvir edir. Bugünkü nəsil həmin müharibəni yaşamasa da, onun yaratdığı tarixi yaddaşın içində formalaşır. Fərq ondadır ki, yeni nəslin əsas sualı müharibədə kimin qalib gəlməsi deyil, sülh şəraitində necə yaşamaq və inkişaf etməkdir.

Cənubi Koreya müharibədən çıxmış ölkədən dünyanın aparıcı sənaye və texnologiya mərkəzlərindən birinə çevrilib. Samsung və Hyundai kimi şirkətlər, K-pop və Koreya kinosu ölkənin qlobal nüfuzunu artırıb. Lakin iqtisadi uğur yeni nəslin problemlərini aradan qaldırmayıb.

Yaxşı universitetə qəbul olmaq, nüfuzlu şirkətdə işləmək, mənzil almaq və ailə qurmaq gənclər üçün ciddi rəqabət və maliyyə imkanları tələb edir. Yüksək yaşayış xərcləri və sosial gözləntilər uğuru bəzən şəxsi arzudan daha çox, cəmiyyətin insana yüklədiyi öhdəliyə çevirir.

Rejissor Pon Cun-honun «Parazit» filmi bu ziddiyyətlərin təsirli bədii ifadəsidir. Film eyni şəhərdə yaşayan varlı və kasıb ailələrin dünyaları arasındakı uçurumu göstərir. Onun beynəlxalq uğuru bir həqiqəti də ortaya qoydu: iqtisadi inkişaf sosial bərabərliyi avtomatik təmin etmir.

Cənubi Koreyanın yeni dilemması iqtisadi möcüzənin yaratdığı imkanları daha ədalətli və əlçatan həyat modelinə çevirməkdir. Ölkə texnologiya və mədəniyyət ixrac etməklə yanaşı, öz gənclərinin gələcəyinə dair narahatlıqlara da cavab axtarmalıdır.

Yaponiya isə başqa bir mərhələdədir. Dünyanın ən inkişaf etmiş iqtisadiyyatlarından biri olan ölkə əhalinin qocalması, aşağı doğum səviyyəsi və sosial tənhalıq problemləri ilə üzləşir. Robototexnika və innovasiya inkişaf etsə də, texnologiya insan münasibətlərinin və həyatın mənasının bütün suallarına cavab vermir.

Yapon yazıçısı Sayaka Muratanın «Konbini qadını» romanı fərdin cəmiyyətin müəyyən etdiyi normalara uyğunlaşmaq məcburiyyətini sorğulayır. Əsərin qəhrəmanı başqalarının onun üçün hazırladığı həyat ssenarisini qəbul etmək istəmir. Burada əsas sual insanın öz həyatını yaşaması, yoxsa cəmiyyətin gözləntilərinə uyğunlaşmasıdır.

Vim Vendersin «Mükəmməl günlər» filmi də bu mövzuya fərqli yanaşır. Tokioda çalışan Hirayama musiqidə, kitablarda, təbiətdə və gündəlik həyatın kiçik detallarında məna tapır. Film müasir dünyanın sürəti və istehlakçılıq mədəniyyəti qarşısında sadə, lakin düşündürücü bir fikir irəli sürür: bəzən insanın ehtiyacı daha çox şeyə sahib olmaq deyil, sahib olduğu həyatın dəyərini anlamaqdır.

Vyetnam, Cənubi Koreya və Yaponiyanın tarixi və siyasi təcrübələri fərqli olsa da, hər üç ölkədə yeni nəsil əvvəlki nəsillərin müəyyən etdiyi həyat qaydalarını yenidən nəzərdən keçirir.

Konfutsinin ailə, iyerarxiya və ictimai məsuliyyət haqqında düşüncələri, Marksın cəmiyyət və iqtisadi münasibətlərə dair nəzəriyyələri, Yaponiyanın kollektiv məsuliyyət və intizam ənənəsi fərdi azadlıq və özünüreallaşdırma arzuları ilə yeni münasibətə girir.

TikTok, Instagram və digər rəqəmsal platformalar bu prosesin mühüm vasitəsinə çevrilib. Seulda, Tokioda və Hanoyda yaşayan gənclər eyni ekran vasitəsilə dünyanın müxtəlif həyat modellərini izləyir, oxşar suallar ətrafında düşünürlər: Harada yaşamaq istəyirəm? Hansı işi görmək istəyirəm? Uğur mənim üçün nə deməkdir?

Lakin rəqəmsal platformalar bu sualların cavabını müəyyən etmir. Gənclərin seçimləri hələ də ölkələrinin iqtisadi imkanlarından, siyasi institutlarından və mədəni ənənələrindən asılıdır. Qlobal informasiya sərhədləri zəiflətsə də, real həyatın məhdudiyyətlərini aradan qaldırmır.

Beləliklə, Vyetnam sahibkarlıq və qlobal inteqrasiyanın, Cənubi Koreya iqtisadi rəqabət və sosial təzyiqin, Yaponiya isə texnoloji tərəqqi və demoqrafik dəyişikliklərin yaratdığı dilemmalarla üzləşir. Hər üç ölkədə ortaq proses insanın öz həyatına dair qərarlarda daha çox söz sahibi olmaq istəyidir.

Bir vaxtlar Asiya xalqları müharibədən çıxmaq, ölkələrini yenidən qurmaq və iqtisadi inkişaf əldə etmək uğrunda mübarizə aparırdılar. Bu gün yeni nəsil başqa bir sual verir: bütün bunlara nail olduqdan sonra necə yaşamalıyıq?

Bəlkə də Asiyanın ən böyük transformasiyası nəhəng zavodlarda, texnologiya şirkətlərində və iqtisadi göstəricilərdə deyil, insanın uğuru necə müəyyənləşdirməsində baş verir.

Marksın, Konfutsinin və imperator ənənəsinin cavabları XXI əsrin gənclərinin suallarına kifayət edəcəkmi? Yoxsa Asiyanın gələcəyini bu dəfə TikTok ekranında böyüyən nəslin öz düşüncələri müəyyənləşdirəcək?

Bəlkə də Asiyanın yeni inqilabı küçələrdə və meydanlarda deyil, insanın düşüncəsində, arzularında və öz həyatını seçmək istəyində baş verir…

Azər Rəşidoğlu

AzPolitika.info

Şərhlər

Telegram-da bizə qoşulun
Ən vacib xəbərlər birinci sizdə — pulsuz, reklamsız.
Abunə ol