Son illər qlobal miqyasda məktəblərdə baş verən müxtəlif hadisələr, müəllim və şagirdlərin təhlükəsizliyi məsələsini təhsil strategiyasının əsas prioritetlərindən birinə çevirib. Türkiyənin yeni tədris ilindən etibarən tətbiq etməyi planlaşdırdığı kompleks "Məktəb Təhlükəsizliyi Qalxanı" (Okul Güvenliği Kalkanı) modeli, bu sahədə regional standartların təkmilləşdirilməsi baxımından maraqlı bir təcrübə hesab oluna bilər. Bu yanaşma, oxşar sosial və rəqəmsal çağırışlarla üzləşən Azərbaycan üçün də faydalı bir referans rolunu oynaya bilər.

Qardaş ölkənin kompleks təhlükəsizlik strategiyası

Türkiyənin yeni yanaşması məktəb təhlükəsizliyinə lokal deyil, mərkəzləşdirilmiş sistem daxilində baxmağı təklif edir. Məktəb kameralarının şəhər təhlükəsizlik sisteminə (KGYS/MOBESE) inteqrasiya edilməsi, təhsil müəssisələrinin hüquq-mühafizə orqanları ilə operativ əlaqəsini gücləndirir. Bu model sadəcə fiziki qoruma üzərində deyil, eyni zamanda profilaktika (risklərin təhlili, erkən xəbərdarlıq sistemləri) və reabilitasiya (psixososial dəstək) elementlərinin birgə fəaliyyəti üzərində qurulub. Təhlükə dərəcəsi yüksək olan məktəblərdə nəzarətin artırılması isə preventiv tədbirlərin mühüm tərkib hissəsi kimi dəyərləndirilir.

Azərbaycan reallığı: Mövcud infrastruktur və inteqrasiya imkanları

Azərbaycanda da təhsil müəssisələrində sağlam və təhlükəsiz mühitin qorunması məqsədilə mühüm mexanizmlər formalaşdırılıb və uğurla inkişaf etdirilir:

"Məktəblinin dostu" layihəsi: Məktəblərdə daxili intizamın, psixoloji mühitin tənzimlənməsində və şagirdlərə sosial-psixoloji dəstəyin göstərilməsində rol oynayır.

"Təhlükəsiz Şəhər" sistemi: Daxili İşlər Nazirliyinin (DİN) geniş rəqəmsal infrastrukturu şəhər nəzarətini yüksək səviyyədə təmin edir.

Bununla belə, hazırda məktəblərdəki kameralar əsasən lokal xarakter daşıyır və daxili nəzarət funksiyasını yerinə yetirir. Türkiyə təcrübəsindən yararlanaraq, bu kameraların mərkəzi sistemlərə mərhələli şəkildə inteqrasiyası gələcəkdə operativliyin daha da artırılmasına töhfə verə bilər.

Tətbiq imkanları və diqqət yetirilməsi tövsiyə olunan məqamlar

Türkiyə modelinin müsbət tərəflərinin ölkəmizdə tətbiqi nəzərdən keçirilərkən, bir neçə konseptual məqamın nəzərə alınması faydalı olardı:

- Bakı, Sumqayıt və Abşeronda güclü rəqəmsal şəbəkə mövcud olduğundan rəqəmsal inteqrasiya daha rahat həyata keçirilə bilər. Regionlarda və ucqar kənd məktəblərində isə bu prosesin texniki təchizatın mərhələli şəkildə yüksəldilməsi ilə paralel aparılması məqsədəuyğundur.

- Kameraların operativ nəzarət sisteminə qoşulması zamanı şagird və müəllimlərin şəxsi toxunulmazlıq hüquqlarının qorunmasına xüsusi həssaslıqla yanaşılmasında fayda var. Bu balansın qorunması üçün vizual nəzarətin əsasən sinif otaqlarında deyil, ümumi dəhlizlər, məktəb həyəti və giriş-çıxış zonaları ilə məhdudlaşdırılması daha optimal variant kimi görünür.

Azərbaycan təhsil müəssisələrinin təhlükəsizlik sistemini daha da təkmilləşdirmək üçün qardaş ölkənin kompleks modelinin uğurlu elementlərindən faydalanmaq mümkündür. Bunun üçün Elm və Təhsil Nazirliyi, DİN və Səhiyyə Nazirliyi arasında mövcud olan idarələrarası koordinasiyanın daha da sıxlaşdırılması müsbət nəticələr verə bilər.

"Məktəblinin dostu" layihəsinin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi və bu heyətin yetkinlik yaşına çatmayanların işləri üzrə polis inspektorları ilə daimi təmasda olması təhlükəsizlik mühitini daha da gücləndirərdi. Müasir rəqəmsal texnologiyaların insan amili (psixoloqlar və kuratorlar) ilə vəhdət şəklində tətbiq edilməsi, Azərbaycan məktəblərini həm daxili intizam, həm də xarici risklər baxımından daha qorunmuş mühitə çevirə bilər.

Qeyd edək ki, Türkiyə tərəfindən qəbul edilən qərar İstanbul, Kahramanmaraş və Siverekdə məktəblərə və müəllimlərə qarşı baş vermiş bir sıra səs-küylü hücumlara cavab reaksiyasıdır. Yeni mexanizm çərçivəsində tətbiq edilən 7 mərhələli "Məktəb Təhlükəsizliyi Qalxanı" modeli risklərin təhlili, fiziki mühafizənin gücləndirilməsi, erkən xəbərdarlıq sistemləri, psixososial dəstək, məktəb-polis koordinasiyası, idarələrarası operativ əlaqə və böhran təlimlərini əhatə edir. Bu model çərçivəsində ölkədəki bütün məktəb kameraları 2007-ci ildən fəaliyyət göstərən KGYS (MOBESE) mərkəzi şəhər təhlükəsizlik sisteminə inteqrasiya olunaraq polis tərəfindən 24 saat canlı izləniləcək, riskli məktəblərdə isə silahlı polislər və xüsusi patrullar növbə çəkəcək.

"AzPolitika.info"