Qərbin dəstəyi Ukraynanın Rusiyaya qarşı savaşda dözüm gətirməsi üçün getdikcə yetərsiz olur. Belə ki, qarşıdan soyuq qış ayları gələrkən, Ukrayna xüsusilə də Rusiya raketləri və reaktiv PUA-larını vurmaq üçün lazımi qədər silah-sursata malik deyil. Qərb ölkələri Kiyevi lazımınca bu cür silahlarla, xüsusilə də “Patriot”-lar üçün raketlərlə təmin edə bilmir, ya da etmir. Əvəzində, Rusiya öz raket ehtiyatlarını durmadan artırır və bu raketlərdə mütəmadi olaraq Avropa ölkələrinin şirkətlərinə aid komponentlər tapılır.
Bütün bunlar gələn aylarda Ukrayna əhalisinin və mülki infrstrukturun böyük və çətin sınaq qarşısında qalacağından xəbər verir. Üstəlik, dron savaşında da Ukraynanın üstünlüyü getdikcə minmuma enir…
Bu mövzuyla bağlı "The Washington Post" qəzetində dərc olunmuş bir məqalə xüsusilə diqqət cəlb edir. Məqlənin müəllifi Ukraynaya dəfələrlə səfər etmiş və bu ölkədə yeni hərbi texnologiyalar üzərində işləmiş "Google"-un keçmiş baş direktoru Erik Şmidtdir.
Şmidt yazır ki, Ukraynaya son səfərindən sonra müharibənin əvvəlindən bəri ilk dəfə bu ölkəni bu qədər həyəcanlı şəkildə tərk edib. Onun qənaətinə görə, Rusiya daha effektiv mübarizə aparmağı öyrənib və tədricən total müharibə strategiyasına doğru irəliləyir - insan potensialı və sənaye istehsalındakı böyük üstünlüyünü sürətli texnoloji inkişafla birləşdirir.
Şmidt iddia edir ki, Ukraynanın müharibənin böyük bir hissəsində əsas üstünlüyü innovasiya sürəti olub. Hərbi personal, mühəndislər və özəl müdafiə şirkətlərindən ibarət kiçik qruplar bir neçə həftə ərzində yeni bir sistem hazırlaya, onu cəbhə xəttində sınaqdan keçirə, qüsurlarını müəyyən edə və yenidən dizayn edə bilirlər. Rusiya hərbi bürokratiyası isə bu cür sürətlə işləyə və yeni tələblərə uyğunlaşa bilmirdi.
Lakin indi Şmidt xəbərdarlıq edir ki, bu üstünlük sürətlə yoxa çıxır. Rusiya silah istehsalını artırmaqla yanaşı, həm də vəziyyətə daha sürətlə uyğunlaşmağa başlayıb. Ukrayna "Şahed" PUA-larına qarşı durmaq üçün tutucu dronlar hazırlayıb. Lakin Rusiya cavabında vurulması xeyli çətin olan daha sürətli, reaktiv mühərrikli PUA versiyaları istehsal edib. Moskva həmçinin “Starlink” ilə rəqabət apara bilən öz peyk rabitəsi üzərində işləyir.
Başqa sözlə, Rusiya əvvəllər Ukraynanın texnoloji ixtiralarının qarşısına əsasən canlı qüvvədəki say üstünlüyü - kütlə ilə çıxırdısa, indi bu kütləyə öz texnoloji yeniliklərini də əlavə edir.
Şmidtin təəssüratına görə, döyüş meydanının özü tanınmaz dərəcədə dəyişib. Komandanlıq məntəqələri yerin dərinliyində basdırılıb, komandirlər vəziyyəti kameralar və sensorlar vasitəsilə izləyir və havada minlərlə pilotsuz uçuş aparatı kəşfiyyat aparır, təchizat çatdırır, eləcə də qarşı tərəfdə vuracağı insan və avadanlıq axtarır. Cəbhədə yerüstü hərəkət o qədər təhlükəli hala gəlib ki, müəllifin sözlərinə görə, Ukrayna itkilərinin təxminən 80%-i əsgərlər mövqelər arasında hərəkət edərkən baş verir. Bəzi əsgərlər isə cəbhə xəttinə çatdıqdan sonra aylarla gizləndikləri mövqelərdən çıxa bilmirlər.
Eyni zamanda, müəllif qeyd edir ki, Ukraynanın texnoloji üstünlüyü olduqca qısa müddətlidir. Yeni bir PUA bu gün cəbhə xəttindəki vəziyyəti dəyişə bilər, lakin bir neçə aydan sonra o, praktik olaraq faydasız ola bilər: qarşı tərəf tezlikləri dəyişir, yeni elektron müharibə sistemləri yerləşdirir, daha sürətli tutucular hazırlayır və bu dövrilik yenidən başlayır.
Şmidtin fikrincə, Ukrayna bu texnoloji yarışda çox güclü olaraq qalır. Lakin indi əsas problem təkcə yeni silahlar icad etmək qabiliyyəti deyil, kifayət qədər çox miqdarda istehsal etmək qabiliyyətidir.
Şmidt bir ukraynalı komandirin dediklərindən sitat gətirir. Həmin komandirin PUA bölməsi yeni Rusiya hədəflərini axtarmağı dayandırıb, çünki artıq aşkar edilmiş hədəflərin sayı onları məhv etmək üçün mövcud olan dronların sayını keçib. Yəni, bütün hədəfləri vuracaq qədər dron tapılmır. Müəllifin fikrincə, müasir müharibənin əsas problemlərindən biri məhz buradadır: bir neçə yüz ədəd istehsal edilən əla dron məhdud effektə malikdir, əvəzində yüz minlərlə istehsal edilən yaxşı dron həqiqətən cəbhədə fərq yarada bilir. Müəllif bildirir ki, məhz istehsal miqyasında Rusiya getdikcə təhlükəli bir üstünlük qazanır.
Şmidt yazır ki, Moskva öz iqtisadiyyatını total müharibəyə səfərbər edir, kütləvi sayda silah istehsal etmək imkanlarını artırır və payızda daha bir genişmiqyaslı orduya qəbul kampaniyası keçirə bilər. Ukrayna isə təkbaşına Rusiya sənaye bazası ilə rəqabət aparmaq iqtidarında deyil.
Müəllif qarşıdan gələn qışı xüsusilə təhlükəli hesab edir. Rusiya artıq Ukraynanın raketdən müdafiə sistemlərinin çatışmazlığından elektrik stansiyalarına və yarımstansiyalara ballistik raket zərbələri endirməklə istifadə edir. Şmidt hesab edir ki, bu zərbələr ölkəni qışda elektrik və istiliksiz qoymaq məqsədi daşıyır.
Müəllifin qənati belədir ki, Ukrayna üçün artıq Qərb silahlarının partiyalarla tədarükü kifayət etmir. Rusiya sənaye maşınına qarşı durmaq üçün fərqli bir sənaye maşını lazımdır. Şmidtin fikrincə, Qərb Ukrayna hərbi-sənaye kompleksinə özünün müdafiə-sənaye kompleksinin bir hissəsi kimi baxmalıdır - daxili istehsala investisiya qoymalı, birgə silah istehsal etməli, təchizat maneələrini aradan qaldırmalı və Ukraynanı kütləvi şəkildə sursat və uzaq mənzilli silahlarla təmin etməlidir.
Eyni zamanda, Şmidt Ukrayna ordusunu sadəcə Qərb yardımının alıcısı kimi görmür. Onun fikrincə, Ukrayna hazırda cəbhə xəttində gələcək müharibə üçün bir model yaradır və Qərb orduları bundan pilotsuz sistemlərin geniş istifadəsi ilə müasir yüksək texnologiyalı müharibənin necə göründüyünü öyrənməlidirlər. Buna görə də, hər iki tərəfin daha sıx inteqrasiyaya ehtiyacı var.
Şmidt məqaləsini Kiyevə Rusiya zərbəsinin təsviri ilə yekunlaşdırır. O yazır ki, həmin gecə Rusiya onlarla qanadlı, ballistik və hipersəs raketlərdən istifadə edib. Nəticədə 17 nəfər həlak olub, 40-dan çox insan yaralanıb. Müəllif qeyd edir ki, dörd ildən çoxdur Ukrayna bir çox dövlətləri çoxdan parçalaya biləcək bu cür zərbələrə məruz qalır, lakin müqavimət göstərməyə davam edir. O, Qərbə qarşı əsas tənqidini də məhz burada ifadə edir: “Ukraynanın dözümlülüyünə heyran olmaq azdır. Şəhərləri müdafiə etmək və ya müharibələrdə qalib gəlmək yalnız cəsarətlə mümkün deyil”.
Şmidt deyir ki, son dörd ildə Ukrayna "öz əsgərlərinin qanı və mühəndislərinin ixtirası ilə faktiki olaraq Qərb üçün vaxt qazanıb”. İndi Qərb bu vaxtı sənaye və hərbi üstünlüyə çevirməlidir - əks halda Ukrayna qarşıdan gələn qış yenidən Rusiyanın hücumları ilə üzləşəcək. Lakin bu dəfə üstün imkanlarından daha effektiv şəkildə istifadə etməyi öyrənmiş bir Rusiya ilə qarşı-qarşıya qalacaq.
C.Məmmədli
“AzPolitika.info”
Şərhlər