"PAŞİNYAN ÖHDƏLİKLƏRİNDƏN YAYINMAĞA ÇALIŞIR" – “Bu, təhlükəli yoldur...”

Tofiq Zülfüqarov: “Azərbaycan qarşıya qoyduğu məqsədlərdən geri çəkilməyəcək”

“Naxçıvanla kommunikasiyaların açılması məsələsini həll etmədən sülh sazişinin imzalanması mümkün olmayacaq”

Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın 2031-ci ilə qədər Azərbaycanla sülh sazişi imzalamaq niyyətini açıqlaması regionda sülh prosesinin nə qədər uzana biləcəyi ilə bağlı suallar doğurur. Beşillik müddətin nəyə əsaslandığı və sülh sazişinin imzalanması üçün hansı addımların atılmalı olduğu müzakirə mövzusuna çevrilib.

Azərbaycanın sabiq xarici işlər naziri Tofiq Zülfüqarov Vesti.az-a müsahibəsində Ermənistanın mövqeyini şərh edərək bildirib ki, rəsmi İrəvan 2020-ci ildəki məğlubiyyətindən və üzərinə götürdüyü öhdəliklərdən uzaqlaşmağa çalışır. Onun fikrincə, Paşinyanın sülhdən danışmasına baxmayaraq, Ermənistanın siyasi gündəliyində Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının aradan qaldırılması istiqamətində lazımi addımlar atılmır.

T.Zülfüqarov hesab edir ki, Ermənistanın sülh sazişini imzalamaqdan yayınması münaqişənin başa çatması demək deyil. Əksinə, onun sözlərinə görə, qarşıdurma hərbi sahədən hüquqi, ideoloji və təbliğat müstəvisinə keçib.

Sabiq nazirin fikrincə, Ermənistan 2020-ci ildəki məğlubiyyətindən nə qədər uzaqlaşırsa, onun siyasətində üzərinə götürdüyü öhdəliklərdən yayınmaq cəhdləri də bir o qədər qabarıq görünür. O bildirib ki, İrəvanda həmin hadisələrin kapitulyasiya deyil, atəşkəs haqqında razılaşma kimi təqdim edilməsinə çalışılması reallığı dəyişmir.

Eks nazirin sözlərinə görə, 10 noyabr razılaşmalarının icrası zamanı Ermənistan Azərbaycanın işğaldan azad etdiyi ərazilərdən daha geniş sahəyə malik olan bir sıra rayonları boşaltmaq məcburiyyətində qalıb. Eyni zamanda, Ermənistan tərəfinə qalan hərbi texnikasını çıxarmaq imkanı da verilib. O, bunu məğlub tərəfin qalib tərəfin tələblərini yerinə yetirdiyi klassik hərbi-siyasi vəziyyət kimi qiymətləndirib və belə bir prosesin kapitulyasiya adlandırıldığını vurğulayıb.

Sabiq xarici işlər naziri hesab edir ki, Ermənistanın öhdəliklərdən yayınmaq cəhdləri indi də davam edir. Onun sözlərinə görə, rəsmi İrəvan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə qarşı iddialarla əlaqəli müddəaları, o cümlədən Konstitusiyadakı və parlamentin bir sıra qərarlarındakı məsələləri aradan qaldırmaq istəmir.

Tofiq Zülfüqarov bildirib ki, Ermənistan tərəfi Alma-Ata Bəyannaməsinə istinad etsə də, həmin sənədin parlamentdə təsdiqi ilə bağlı qəbul edilmiş dəyişiklikləri ləğv etmək niyyətində deyil. O, bunu İrəvanın əvvəlki qərarlardan geri çəkilmək istəyinin göstəricisi sayır.

“Paşinyan sülhdən çox danışır, amma bu və ya digər yolla öz öhdəliklərindən yayınmağa çalışır”, – deyə sabiq nazir bildirib.

Onun fikrincə, bu, təhlükəli yoldur. Çünki qarşıdurma siyasətinin seçilməsi münaqişənin davam etməsi deməkdir. Zülfüqarov qeyd edib ki, hazırda münaqişə hərbi sahədən hüquqi, ideoloji, təbliğat və digər müstəvilərə keçib, Ermənistanın siyasi gündəliyində isə təcavüzkar siyasətin ayrı-ayrı elementləri qalmaqda davam edir.

Sabiq nazir Paşinyanın hazırda Azərbaycana qarşı ərazi iddialarından danışmamasının gələcəkdə də belə bir siyasətin olmayacağına zəmanət vermədiyini vurğulayıb. O, Ermənistanın gələcək rəhbərliyinin yenidən ərazi iddialarını siyasi gündəmə qaytara biləcəyini istisna etməyib.

Tofiq Zülfüqarovun qənaətinə görə, bütün bunlar Ermənistanın sülh gündəliyindən ciddi şəkildə uzaqlaşdığını göstərir.

Tofiq Zülfüqarov bildirib ki, Ermənistanın sülh sazişini imzalamaqdan yayınması ilə bağlı əlamətlər əvvəllər də müşahidə olunub. Lakin onun fikrincə, Paşinyanın 2031-ci ilə qədər saziş imzalamaq niyyəti barədə açıqlaması bu mövqenin daha açıq ifadəsidir.

Sabiq nazir hesab edir ki, Ermənistan Konstitusiyasını dəyişmədən və Azərbaycanın eksklavı olan Naxçıvanla kommunikasiyaların açılması məsələsini həll etmədən sülh sazişinin imzalanması mümkün olmayacaq. O, sülh prosesində iştirakını nümayiş etdirməyə çalışan tərəflərin, ilk növbədə ABŞ-ın, Ermənistanın bu bəyanatlarına hələlik lazımi qiymət vermədiyini də qeyd edib.

Zülfüqarovun fikrincə, regionda kommunikasiyaların açılması ilə bağlı layihələrin icrası da uzanır. O hesab edir ki, Paşinyanın açıqlamasından belə nəticə çıxarmaq olar ki, sülh sazişi, “Tramp marşrutu” (TRIPP) və müzakirə olunan digər layihələr barədə razılaşmaların real nəticəyə çevrilməsi sual altına düşür.

Sabiq nazir Ermənistanın bu məsələlərdən açıq şəkildə imtina edəcəyini gözləmədiyini, lakin oxşar bəyanatların ictimaiyyətə və beynəlxalq gündəliyə mərhələli şəkildə çıxarılmasının davam edə biləcəyini bildirib.

Onun qənaətinə görə, Ermənistanın siyasi elitası qonşularına qarşı aqressiv siyasətinin nəticəsində yenidən çətin vəziyyətə düşə bilər.

Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinə toxunan Zülfüqarov bildirib ki, bu məsələyə daha geniş geosiyasi kontekstdən yanaşmaq lazımdır. Onun sözlərinə görə, Türkiyənin Kəlbəcər rayonunun işğalından sonra Ermənistanla sərhədi bağlaması münaqişənin mühüm amillərindən biri olsa da, həlledici rol oynamayıb.

Sabiq nazir hesab edir ki, Ermənistanın əsas hərbi müttəfiqi Rusiya ilə kommunikasiyalarının Azərbaycan ərazisindən keçməklə həyata keçirilməsi məsələsi də nəzərə alınmalıdır. Onun fikrincə, Türkiyə ilə kommunikasiyalar genişləndikcə Ermənistanın Ankaradan asılılığı arta bilər.

T.Zülfüqarov güman edir ki, Ermənistan bu vəziyyətdən istifadə edərək münaqişənin tənzimlənməsi məsələsində Türkiyə ilə Azərbaycan arasında koordinasiyanın bəzi elementlərini zəiflətməyə çalışa bilər. Lakin o, Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyinin kifayət qədər güclü amil olduğunu və Ankaranın Ermənistan istiqamətindəki siyasətində mümkün dəyişikliklərin uzunmüddətli və həlledici olmayacağını düşünür.

Sabiq nazirin fikrincə, Türkiyə Ermənistanla sərhədlərin açılması istiqamətində addımlar atmaqla regionda geosiyasi dəyişiklikləri asanlaşdırmağa çalışa bilər. O bildirib ki, Rusiya regionda mövqelərini tədricən itirir, Türkiyənin təsiri isə güclənir.

Zülfüqarov hesab edir ki, Türk dövlətləri arasında birliyin və koordinasiyanın möhkəmlənməsi regiondakı proseslərin əsas istiqamətlərindən biridir. Onun sözlərinə görə, Ermənistan bu prosesə qarşı dayanmaq iqtidarında olmayacaq və mövcud reallıqlara uyğunlaşmağa məcbur qalacaq.

Sabiq nazir Ermənistanın iqtisadi və demoqrafik imkanlarının onun siyasi iddialarına uyğun olmadığını da bildirib. O, ölkədə faktiki əhali sayının 1,5–2 milyon nəfər arasında olduğunu iddia edərək, bu potensialın revanşist məqsədlərə çatmaq üçün yetərli olmadığını vurğulayıb.

T.Zülfüqarovun fikrincə, Türkiyə ilə sərhədlərin və kommunikasiyaların açılmasına dair ilkin eyforiya zamanla regionun real geosiyasi şərtlərini dərk etməklə əvəzlənəcək. O hesab edir ki, Türk birliyi amili Ermənistanı bölgədəki reallıqları qəbul etməyə sövq edəcək.

Sabiq nazir əlavə edib ki, Ermənistanın gah Rusiyanın, gah da başqa güclərin forpostu rolunu oynamaq cəhdləri Türkiyə tərəfindən sərt şəkildə məhdudlaşdırıla bilər. Onun fikrincə, bu, təkcə Azərbaycanın maraqlarına həmrəylikdən deyil, həm də Türkiyənin öz geosiyasi maraqlarından irəli gəlir.

O, regiondakı proseslərə təsir göstərə biləcək digər amil kimi İranın əvvəlki siyasətindən uzaqlaşmasını göstərib. O, İranda siyasi elitanın və kadr tərkibinin dəyişdiyini, bunun da regiondakı ümumi proseslərə təsir edə biləcəyini bildirib.

Sabiq nazir Türk amilinin güclənməsinin region üçün getdikcə daha aydın reallığa çevrildiyini qeyd edib. O, Ermənistanla Türkiyə arasında sərhədin açılmasından ciddi narahatlıq keçirməyə əsas görmədiyini, hətta regiondan kənarda sərhədin açılmasına qarşı çıxan qüvvələrin mövqeyini zəiflətmək üçün müəyyən hallarda narahatlıq nümayiş etdirməyin faydalı ola biləcəyini deyib.

Müsahibədə TRIPP layihəsinin reallaşmaması ehtimalına da toxunulub. Tofiq Zülfüqarov bildirib ki, layihə həyata keçirilməsə belə, Azərbaycan qarşıya qoyduğu məqsədlərdən geri çəkilməyəcək və lazımi yol hər halda açılacaq.

“TRIPP vasitəsilə olacaq? Yaxşı. 10 noyabr razılaşmaları əsasında? Bu da qəbul ediləndir. Yaxud qaçılmaz olan hansısa başqa proseslərin nəticəsində”, – deyə sabiq nazir bildirib.

T.Zülfüqarov bu fikrini Ermənistanın Sünik adlandırdığı Zəngəzur bölgəsində əhalinin sayının azalması ilə əsaslandırmağa çalışıb. Onun təqdim etdiyi statistikaya görə, son on ildə bölgə əhalisi 142 mindən 112 min nəfərə düşüb və azalma prosesi intensiv xarakter daşıyır.

Sabiq nazir hesab edir ki, həm Zəngəzurda, həm də bütövlükdə Ermənistanda sürətli depopulyasiya təhlükəsi olduğu halda, İrəvan bu məsələdə uzun müddət dəyişməz mövqe nümayiş etdirə bilməyəcək.

Tofiq Zülfüqarovun ümumi qənaəti belədir: Ermənistanın sülh sazişini 2031-ci ilə qədər imzalamaq niyyətini açıqlaması sülh prosesinin uzadılmasına işarə edir. Onun fikrincə, Konstitusiya məsələsi, ərazi iddiaları və kommunikasiyaların açılması ilə bağlı problemlər həllini tapmadan davamlı sülhdən danışmaq çətindir. Bununla belə, sabiq nazir Azərbaycanın regional nəqliyyat əlaqələrinin qurulması ilə bağlı məqsədlərindən geri çəkilməyəcəyini vurğulayır.

Rasim Əliyev

“AzPolitika.info”