ABŞ Dövlət katibinin Cənubi və Mərkəzi Asiya məsələləri üzrə köməkçisi Donald Lu bu yaxınlarda Aşqabadda olarkən türkmən qazının Azərbaycan vasitəsilə Avropa İttifaqına nəqlinin yaxşı perspektivləri olduğunu bildirib.
“Karyerama başlayanda mənim Bakıdakı səfirliyimizdə müvəqqəti işlər vəkil olmaq imkanım olub. Biz Azərbaycanla, Avropa İttifaqı, ABŞ və Türkmənistanla türkmən qazının Avropaya nəqli imkanlarından danışdıq. Türkmənistan hökuməti indi bu layihə haqqında çox ciddi düşünəcək”, - Donald Lu bildirib.
ABŞ rəsmisi türkmən qazının “Cənub Qaz Dəhlizi” layihəsinin bir hissəsi olan Trans-Anadolu Qaz Boru Kəməri (TANAP) ilə daşınması perspektivini türkmən xalqı üçün daha yaxşı imkanlar yaradacağını vurğulayıb.
D.Lunun təşəbbüsü ilk baxışdan yaxşı təəssürat yaradır, amma reallıqda nə qədər mümkündürü?
Əvvəla, Türkmənistan rəhbərliyi öz qazını Azərbaycan vasitəsilə Avropaya çatdırmaqda nə dərəcədə maraqlıdır?
İkincisi, əgər bu mümkündürsə, onun üçün nə lazımdır? İki sahil arasında Transxəzər dibi qaz kəmərinin çəkilməsi məcburidir, yoxsa xammalın yerüstü, dəniz yolu ilə daşınmasını təmin etmək mümkündürmü?
Üçüncüsü, başqa xarici qüvvələr - Rusiya, Çin belə bir qərara qarşı çıxacaqmı? Onlar bu marşrutdan imtina etmək üçün Aşqabada təzyiq göstərə bilərlərmi?
Türkmənistanlı analitik və “Xronika Türkmənistan” xəbər agentliyinin direktoru Fərid Tuxbatullin Caliber.az-a açıqlamasında bildirib ki, əlbəttə, Türkmənistan tərəfi öz qazının əlavə həcmlərini istənilən istiqamətdə satmaq üçün yeni fürsətlərin yaranmasından mənun olardı.
"Azərbaycandan keçməklə Avropaya gedən konkret marşruta gəlincə, bu istiqamətdə müəyyən səylər göstərilir. Məsələn, bir saziş var ki, ona əsasən, hər il 1,5-2 milyard kubmetr türkmən qazı İran vasitəsilə svop yolu ilə Azərbaycana verilir",- o qeyd edib.
2021-ci ilin yanvarında Türkmənistan və Azərbaycan prezidentləri iki ölkə arasında Xəzər dənizindəki “Dostluq” karbohidrogen yatağının birgə kəşfiyyatı və işlənməsi haqqında Anlaşma Memorandumu imzalayıblar. Əvvəllər türkmənlər buranı “Sərdar”, azərbaycanlılar isə “Kəpəz” adlandırırdılar. Bu yaxınlarda Azərbaycanın neft şirkəti SOCAR Türkmənistanda nümayəndəlik açmağı planlaşdırdığını açıqlayıb. Fərid Tuxbatullin hesab edir ki, türkmən qazının Avropa bazarına nəqlində ABŞ, Avropa və Azərbaycanın maraqları üst-üstə düşür:
“Eyni zamanda o, yəqin ki, böyük həcmdə qazın nəqli üçün Xəzərin dibi ilə qaz kəmərinin çəkilməsi vacibdir. Rusiya Türkmənistana siyasi təzyiq göstərməklə buna qarşı çıxır. Belə bir qaz kəməri onun maraqlarına uyğun deyil. Moskva tərəfindən bu layihənin ekoloji riskləri ilə bağlı açıqlamalar verilib. Prezident Sərdar Berdimuhamedov ötən ay bir neçə gün Rusiyada olub. Çox güman ki, orada qaz məsələləri və ümumilikdə Ukrayna müharibəsi fonunda iki ölkə arasında münasibətlər müzakirə olunub. Çin isə yalnız Türkmənistandan alınan qazın həcminin azalmamasında maraqlıdır”, - F.Tuxbatullin qeyd edib.
Rusiyalı ekspert, Post-Sənaye Cəmiyyəti Araşdırma Mərkəzinin rəhbəri, iqtisad elmləri doktoru Vladislav İnozemtsev isə hesab edir ki, türkmən qazının Avropaya çatdırılması ideyası özlüyündə tamamilə doğrudur.
“O vaxt, 90-cı illərdən haradasa 2009-cu ilə qədər belə tədarüklər Rusiyadan keçirdi və bu, Rusiya qazının Avropa İttifaqına ixracının təxminən dörddə birindən çoxunu təmin edirdi. Ona görə də Türkmənistan Avropaya qaz tədarükünün mühüm mənbəyinə çevrilə bilib. Hesab edirəm ki, Xəzərin dibi ilə belə bir kəmər çəkmək o qədər də çətin deyil. Bəli, bunlar böyük xərclərdir, amma biz çox gözəl görmüşük ki, bu texnologiyalardan Qara dənizdə Türkiyənin “Cənub axını”nın, Baltikyanı qaz kəmərinin çəkilməsi zamanı istifadə olunub”, - İnozemtsev bildirib.
İqtisadçı hesab edir ki, Avropaya gəlincə, bu, şübhəsiz ki, bu layihədə maraqlı olardı, çünki bu, Rusiyaya təzyiqin vacib elementidir: "Türkmənistana gəlincə, təbii ki, bu, onun üçün çox əlverişli təklifdir, çünki bu gün Çinə satılan qazın qiyməti Avropadakından dəfələrlə aşağıdır. Müvafiq olaraq, Aşqabad üçün bu, onun neft-qaz sənayesinin daha da inkişafına imkan verəcək böyük əlavə gəlir olardı. Buna görə də hesab edirəm ki, Çin və Rusiyanın təzyiqləri burada açıq şəkildə əhəmiyyətli amil olacaq. Çin təbii ki, Rusiya Federasiyasından daha çox Türkmənistana təsir edir, lakin bu və ya digər şəkildə, onun aldığı qaz pay çox böyükdür. Üstəlik Avropa şirkətləri, məsələn, Qazaxıstanda olduğu kimi, Türkmənistan yataqlarını böyük uğurla işlədə bilərdilər. Ona görə də hesab edirəm ki, layihə özlüyündə son dərəcə cəlbedici görünür və məsələ daha çox Avropa İttifaqının təklif edəcəyi şərtlərdən asılıdır. Məsələn, Brüsselin Xəzərdən keçən qaz kəmərini maliyyələşdirməsi nə dərəcə mümkündür?”
"AzPolitika.info"
Şərhlər