Eyni yağlı pəhriz və erkən yaşda rast gəlinən kimyəvi maddələr (pestisidlər) yaddaşı həm pisləşdirə, həm də müvəqqəti olaraq yaxşılaşdıra bilər. Alimlər müəyyən ediblər ki, hər şey canlının cinsindən və genetik bədən quruluşundan asılıdır.

"AzPolitika" xəbər verir ki, bu elmi araşdırma nüfuzlu "Neurotoxicology" jurnalında dərc olunub.

Rovira və Virxili Universitetinin davranış üzrə tədqiqatçısı Laya Quardia-Eskotenin rəhbərlik etdiyi alimlər qrupu, üzərində təcrübə aparmaq üçün genetikası dəyişdirilmiş siçanlardan istifadə ediblər. Bu siçanlara insanlarda Altsheymer (yaddaşın tamamilə itməsi) xəstəliyi riskini daşıyan "APOE" geni yerləşdirilib. Siçanların bir qisminə xəstəlik baxımından "neytral" sayılan "APOE3" geni, digər qisminə isə riskli olan "APOE4" geni köçürülüb.

Təcrübənin gedişatı belə olub:

Siçan balalarının bəzilərinə hələ həyatlarının 10-15-ci günündə qida vasitəsilə az miqdarda "xlorpirifos" maddəsi verilib. Bu maddə kənd təsərrüfatında həşəratlara qarşı geniş istifadə olunan, Avropa İttifaqında qadağan edilən, lakin bir çox ölkələrdə hələ də tətbiq olunan zəhərli bir kimyəvi maddədir. Alimlərin verdiyi doza elə tənzimlənib ki, o, gündəlik həyatda yaxşı yuyulmamış meyvə-tərəvəzlərin üstündə qalan və insan bədəninə daxil olan minimal zəhər miqdarını imitasiya etsin. Siçanlar 3 aylıq olanda isə onların yarısı 8 həftə müddətinə 60%-i piydən (yağdan) ibarət olan ağır pəhrizə keçirilib.

Su labirintində aparılan yaddaş testləri tamamilə gözlənilməz bir mənzərə ortaya çıxarıb:

Məlum olub ki, həmin kimyəvi maddə "APOE3" genini daşıyan erkək siçanların və "APOE4" genini daşıyan dişi siçanların öyrənmə qabiliyyətini sürətləndirib. Lakin eyni maddə "APOE3" genini daşıyan dişi siçanların öyrənməsini zəiflədib.

Uzunmüddətli yaddaş testində isə daha maraqlı faktlar aşkarlanıb:

Riskli "APOE4" geni daşıyan və yağlı qidalarla bəslənən erkək siçanlar labirintdəki gizli sığınacağın yerini daha pis yadda saxlayıblar. Eyni geni daşıyan və normal qidalanan dişi siçanlar isə sığınacağın yerini ümumiyyətlə unudublar. Lakin qəribədir ki, həmin dişi siçanlara ayrıca yağlı pəhriz və ya ayrıca kimyəvi maddə veriləndə onların yaddaş göstəriciləri müvəqqəti olaraq yaxşılaşıb. Amma bu iki mənfi amil (həm yağlı qida, həm də kimyəvi maddə) eyni anda tətbiq edildikdə dişi siçanların yaddaşı yenidən kəskin şəkildə pisləşib. Erkək siçanlarda isə bu ikiqat mənfi təsir müşahidə olunmayıb.

Alimlərin fikrincə, bu araşdırma sübut edir ki, gələcəkdə insan beynini qorumaq üçün tərtib edilən pəhriz və qidalanma tövsiyələri standart olmamalı, hər kəsin cinsinə və genetikasına uyğun olaraq fərdi qaydada hazırlanmalıdır.

"AzPolitika.info"