Azərbaycan Prezidentinin xüsusi tapşırıqlar üzrə nümayəndəsi Elçin Əmirbəyov Brüsseldə Ermənistanla normallaşma prosesinin növbəti mərhələsi, Orta Dəhliz və Avropa İttifaqı (Aİ) ilə əməkdaşlığın yeni formatı barədə Bakının mövqeyini açıqlayıb.
"AzPolitika" xəbər verir ki, oktyabrın 21-də ölkəmizin Brüsseldəki səfirliyində keçirilən brifinqdə çıxış edən Elçin Əmirbəyov bildirib ki, Azərbaycan və Ermənistan artıq de-fakto sülh şəraitində yaşayırlar.
E.Əmirbəyov Belçika rəsmiləri, Aİ institutları və NATO nümayəndələri ilə danışıqlar aparmaq üçün Brüsselə gedib. Bu səfər xüsusi nümayəndənin ötən ilin dekabrında eyni şəhərdə 2026-cı il üçün Azərbaycanın diplomatik prioritetlərini açıqladığı brifinqdən sonra baş tutub. On ay sonra onun əsas mesajı yeni istiqamətlərdən çox, mövcud vəziyyətin sabit şəkildə möhkəmləndirilməsi ilə bağlı olub.
Xüsusi nümayəndə qeyd edib ki, 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda keçirilən sammit sülhün möhkəmləndirilməsinin olduqca sabit prosesinə təkan verib. Onun sözlərinə görə, prosesin davamlı sülhə çevrilməsi indi Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prioritetidir. E.Əmirbəov həmin vaxtdan bəri atılmış konkret addımları sadalayıb.
Nəzərə çatdırılıb ki, iki ölkə arasında ikitərəfli ticarət və iqtisadi əlaqələr 2025-ci ilin sonlarında başlayıb. Sərhədlərin delimitasiyası davam edir, hökumətlər bütün səviyyələrdə müntəzəm dialoq aparır və hər iki tərəfdən vətəndaş cəmiyyətləri prosesə cəlb olunub. Bunların arasında o, Azərbaycandan Ermənistana dizel ixracını nümunə gətirib.
"Bir il əvvəl bunu elmi fantastika hesab etmək olardı, lakin bu gün bu bir reallıqdır", - deyə E.Əmirbəyov bildirib.
Diplomatik əlaqələrin qurulmasına dair sülh müqaviləsi Vaşinqtonda iki ölkənin xarici işlər nazirləri tərəfindən paraflansa da, hələ imzalanmayıb. Əmirbəyovun sözlərinə görə, Azərbaycanın mövqeyinə əsasən, qalan yeganə şərt Ermənistan konstitusiyasının müqaviləyə uyğunlaşdırılmasıdır. O vurğulayıb ki, konstitusiya islahatı ilk dəfə 2018-ci ildə irəli sürülüb və baş nazir Nikol Paşinyanın şəxsi təşəbbüsüdür:
"Biz bunun daxili proses olduğunu tam qəbul edirik və müdaxilə edən tərəf kimi görünmək istəmirik".
Bakının yeganə narahatlığı sülhün davamlı və dönməzliyinə təminatla bağlıdır. E.Əmirbəyov bu məsələ həll olunduqdan sonra sənədin imzalanması üçün heç bir başqa ciddi maneə görmədiyini qeyd edib.
Ardınca ratifikasiya, diplomatik əlaqələrin qurulması və sərhədlərin açılması baş verəcək. Vaxtla bağlı suala cavab verərkən o, fərziyyə irəli sürməkdən çəkinib, lakin bu fürsət pəncərəsinin əldən verilməməli olduğunu vurğulayıb. Xüsusi nümayəndə davamlı sülhü yalnız iki ölkə üçün deyil, həm də region və Aİ daxil olmaqla bütün tərəfdaşlar üçün "qarşılıqlı faydalı vəziyyət" adlandırıb.
E. Əmirbəyov nəqliyyat və kommunikasiya əlaqələrini sülh prosesinin ən cəlbedici hissəsi kimi xarakterizə edib. O, ABŞ tərəfindən dəstəklənən və Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirərək Türkiyə və Avropaya çıxışını təmin edəcək Ermənistanın cənubundan keçən TRIPP layihəsini xüsusi qeyd edib. Onun sözlərinə görə, bu layihə həm də Ermənistanı əvvəllər ondan yan keçən regional boru kəmərlərinə və dəmir yollarına birləşdirəcək, Ermənistan bu dövlətlərarası ticarətin bir hissəsi olacaq.
Xüsusi tapşırıqlar üzrə nümayəndə Şimalda və cənubda qeyri-sabitlik fonunda, regionun getdikcə "sabitlik qövsü" adlandırıldığını və qlobal ticarətin əsas dayaqlarından birinə çevrilə biləcəyini deyib. TRIPP layihəsi Birləşmiş Ştatlar və Ermənistan tərəfindən birgə idarə olunur. Azərbaycan tərəfinə gəldikdə, E.Əmirbəyov Aİ-nin Naxçıvandakı dəmir yolunun 194 kilometrlik hissəsinin bərpasına kömək etməsini təklif edib.
TRIPP-dən fərqli olaraq, onun sıfırdan qurulmasına ehtiyac yoxdur və Bakı hazırda Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankından texniki-iqtisadi əsaslandırmanı gözləyir. O, Avropa Komissiyası rəhbərinin bu yay Azərbaycanda Aİ-nin postmünaqişə normallaşması çərçivəsində nəqliyyat əlaqələrini dəstəkləməyə hazır olduğu barədə bəyanatını müsbət qiymətləndirib. Türkiyənin də Naxçıvana doğru Qars-Iğdır xəttini inşa etdiyini xatırladaraq bundan bir çox ölkələrin qazanacağını əlavə edib.
Energetika məsələlərinə gəldikdə, Əmirbəyov xatırladıb ki, Azərbaycan 2006-cı ildə Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri istifadəyə verildikdən bəri Avropaya təchizatını şaxələndirməyə kömək edir. Hazırda Azərbaycan qazı on Aİ üzvü olan dövlətə çatdırılır. 2022-ci ilin strateji tərəfdaşlıq memorandumuna əsasən, Bakı 2027-ci ilə qədər Aİ-yə qaz həcmlərini ikiqat artırmağı öhdəsinə götürüb.
E.Əmirbəyov bildirib ki, bu ilin ilk yarısında 12 milyard kubmetrdən çox qazın tədarük edilməsi, hədəfə asanlıqla çatmağın mümkünlüyünü göstərir. O, həmçinin bəzi məhdudiyyətləri də diqqətə çatdırıb. Cənub Qaz Dəhlizi tam gücü ilə çalışır və bir sıra Aİ üzvü dövlətlərdən gələn tələbat onun ötürücülük qabiliyyətini üstələyir.
"Bizim lazımi resurslarımız var, lakin bizə nəqliyyat infrastrukturu lazımdır", - deyə o qeyd edib.
Aİ qaydaları qazıntı yanacaqlarına investisiyaları məhdudlaşdırdığından, o, uzunmüddətli müqavilələr olmadan Azərbaycanın yeni gücləri təkbaşına maliyyələşdirəcəyini gözləməyin düzgün olmadığını bildirib:
"Əgər buna həll yolu tapılarsa, əlbəttə, biz öz üzərimizə düşəni edə biləcəyik. Əgər Azərbaycandan daha çox qaz almaq üçün aydın niyyət və istək varsa, o zaman biz cəsarətli qərarlar gözləyirik".
Xüsusi nümayəndə əlavə edib ki, Azərbaycan özü də enerji keçidi prosesini həyata keçirir, ölkədə bərpa olunan enerji mənbələrinin payı ildən-ilə artır, investisiyalar Xəzər regionunda dəniz külək enerjisi, günəş enerjisi və hidroenergetikanın inkişafına yönəldilir.
Elçin Əmirbəyov qeyd edib ki, Aİ ilə Azərbaycan arasındakı münasibətlər hələ də 1999-cu il müqaviləsinə əsaslanır və o, bu sənədi tamamilə köhnəlmiş adlandırıb. Yeni hərtərəfli saziş üzrə danışıqlar ötən ilin sonlarında bərpa olunub, növbəti raund isə dekabr ayına planlaşdırılıb. Mətn siyasi, iqtisadi, ticarət, təhlükəsizlik və humanitar əməkdaşlığı əhatə edir.
O, hər iki danışıqlar qrupunun prosesi mümkün qədər tez başa çatdırmaq üçün mandata sahib olduğunu deyib:
"Bu yay prinsipcə razılaşdırılmış Aİ-Azərbaycan tərəfdaşlıq prioritetlərinə dair ayrıca sənəd də hazırlanır. GSP+ kimi ticarət preferensiyalarına gəldikdə isə o bildirib ki, bu istiqamətdə tərəqqi daha geniş çərçivəli danışıqların gedişatından asılı olacaq".
Rusiyanın ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə əldə edilən nizamlamaya necə baxdığı barədə sualı cavablandırarkən, E.Əmirbəyov Bakının sülhü hər kəsin qazandığı bir proses kimi gördüyünü deyib:
"Biz hesab etmirik ki, regionda və ya daha geniş coğrafi kontekstdə hər hansı bir ölkənin itirəcəyi nəsə var. Bəlkə də, mən çox nikbinəm, amma biz vəziyyəti məhz belə görürük".
Onun sözlərinə görə, tərəflər xarici vasitəçiliyə bel bağlamaq əvəzinə, prosesin idarəçiliyini öz üzərlərinə götürdükləri üçün bu nöqtəyə gəlib çatdılar:
"Azərbaycan sərnişin təyyarəsinin vurulmasından sonra Moskva ilə münasibətlərin çətin bir dövr keçirdiyini etiraf etsək də, bu insident artıq geridə qalıb. Azərbaycan həm Rusiya, həm də İranla həmsərhəd olan yeganə ölkədir, hər iki tərəf münasibətlərin normallaşmasını istəyir".
Ukrayna ilə bağlı məsələdə o, Azərbaycanın Ukrayna xalqının əziyyətlərinin yüngülləşdirilməsini dəstəklədiyini və beynəlxalq hüquqa sadiq qaldığını xatırladıb. Hipotetik nəticələr barədə fərziyyə irəli sürməkdən imtina edən xüsusi nümayəndə bunun əvəzində Azərbaycan və Ermənistan arasındakı sülhü yeni bölücü xətlərə qarşı çıxa biləcək bir nümunə kimi göstərib.
Kritik infrastrukturun təhlükəsizliyinə gəldikdə, Elçin Əmirbəyov martın əvvəlində İranla bağlı baş vermiş və Tehran rəsmiləri ilə dialoq yolu ilə həll olunmuş insidenti xatırladıb:
"Ən yaxşı müdafiə qonşularla proqnozlaşdırıla bilən münasibətlərdir, belə ki, heç kim bu infrastruktura hücum etmək istəyinə düşməsin".
E.Əmirbəyov bildirib ki, bu il bir neçə dəfə toplanan "Sülh Körpüsü" adlı ikinci xətt formatı qarşıdakı həftələr və aylarda da davam edəcək. İndiyə qədər media və beyin mərkəzlərinin iştirakçılarını bir araya gətirən bu formatın daha da genişlənəcəyi gözlənilir. Onun sözlərinə görə, məqsəd hər iki ölkənin insanlarına sülhün faydalarını və sülhə alternativin olmadığını izah etməkdir.
E.Əmirbəyov bildirib ki, Azərbaycanın Belçikada daha yaxşı tanınmasını istəyir. Azərbaycan Hava Yolları gələn ilin may ayında birbaşa Bakı-Brüssel reyslərini açmağı planlaşdırır. E.Əmirbəyov bu ölkəni subtropik cənubdan dağlıq şimala qədər müxtəlif landşaftları, inkişaf edən şərab turizmi və zəngin mədəni irsi olan dünyəvi, çoxmillətli və rəngarəng bir cəmiyyət kimi xarakterizə edib.
Brifinq ikitərəfli və regional məsələlərlə bağlı iştirakçıların suallarının cavablandırılması ilə başa çatıb.
Şərhlər