Tarix qəribə hakimdir. Hökmünü dərhal çıxarmır, bəzən illərlə susur. Amma susması unutması demək deyil. Zaman keçir, siyasi şüarlar köhnəlir, vəzifələr dəyişir, dünən mübahisəsiz görünən qərarlar bu gün yenidən düşünülür. Tarixin yaddaşı isə bütün bunların fövqündə qalır.
Hər xalq öz keçmişinə baxanda orada qürur duyduğu səhifələr görmək istəyir. Bu, təbiidir. Çünki tarix yalnız baş verənlərin ardıcıllığı deyil, həm də milli kimliyin, mənəvi yaddaşın və gələcəyə inamın qaynağıdır. Ancaq keçmişə sevgi onun bütün səhifələrini eyni rəngə boyamaq demək deyil.
Tarixdə qələbələr də var, itkilər də. Müdrik qərarlar da, mürəkkəb şəraitin diktə etdiyi seçimlər də. Bəzən bir qərarın doğru olub-olmadığını anlamaq üçün illər lazımdır. Çünki siyasət həmişə arzulananla mümkün olanın arasında seçim etmək məcburiyyətidir. Dövlət idarəçiliyinin məsuliyyəti də məhz bu çətinliyin içində üzə çıxır.
Dövlətlər dəyişən dünyanın şərtləri ilə hesablaşır, təhlükəsizliklərini qorumağa, milli maraqlarını təmin etməyə çalışırlar. Hər dövr öz sınaqlarını gətirir, hər qərar isə öz nəticələrini açıqlayır. Tarixi təcrübənin əhəmiyyəti ondadır ki, biz keçmişin yalnız uğurlarından deyil, çətinliklərindən də öyrənə bilək. Axı təcrübə yalnız xatırlamaq deyil, nəticə çıxarmaq bacarığıdır.
Dünya tarixində buna maraqlı nümunə var. Nelson Mandela 27 illik həbsdən sonra hakimiyyətə gələndə Cənubi Afrikada keçmişin yaraları hələ təzə idi. Aparteid rejiminin törətdiyi haqsızlıqlar cəmiyyəti dərin şəkildə parçalamışdı. Mandela ölkəsinin gələcəyini qurarkən əsas diqqəti cəmiyyətin barışmasına və gələcəyə inamın möhkəmləndirilməsinə yönəltdi. Həqiqətin üzə çıxarılması, zərərçəkənlərin dinlənilməsi və barışıq üçün şərait yaradılması məqsədilə Həqiqət və Barışıq Komissiyasının yaradılmasını dəstəklədi. Bu, keçmişin üstündən xətt çəkmək deyildi. Əksinə, baş verənləri araşdırmadan, ağrıları etiraf etmədən sağlam gələcək qurmağın çətinliyini anlamaq idi. Əlbəttə, bu proses qüsursuz olmadı, bütün yaraları sağaltmadı. Ancaq bir həqiqəti göstərdi ki, tarixi yaddaşın gücü yalnız keçmişi xatırlamaqda deyil, onun gələcəyi girov götürməsinə imkan verməməkdədir.
Tarixə münasibətdə ən böyük təhlükə keçmişi anlamaq əvəzinə onu özümüzə bəraət qazandırmaq üçün vasitəyə çevirməkdir. Halbuki tarix nə kiminsə vəkilidir, nə də ittihamçısı. O, hadisələri öz yerinə qoyur, zaman isə onların əsl miqyasını göstərir.
Keçmişi qiymətləndirmək üçün təkcə bugünkü hisslərimiz kifayət etmir. Dövrün şərtlərini, mövcud imkanları, qarşıya çıxan təhlükələri və verilən qərarların nəticələrini birlikdə nəzərdən keçirmək lazımdır. Əks halda, tarixdən dərs almaq əvəzinə onu öz düşüncələrimizin təsdiqinə çevirərik.
Xalqın tarixi yaddaşı yalnız qürur hissindən ibarət deyil. O, həm də məsuliyyət, müdriklik və gələcəyi düşünmək qabiliyyətidir. Keçmişi düzgün anlamaq dünənlə mübahisə etmək üçün deyil, sabahı daha sağlam təməllər üzərində qurmaq üçündür.
Tarix heç kimin vəkili deyil. O, nə yalnız qələbələrin salnaməsidir, nə də itkilərin bitməyən hekayəsi. O, xalqın təcrübəsi, dövlətin qərarları və insan talelərinin qovuşduğu böyük yaddaşdır. Tarixin qarşısında əsas məsələ özümüzə bəraət qazandırmaq deyil, onun təcrübəsindən gələcəyin daha doğru qərarları üçün istifadə etməkdir. Çünki keçmiş dəyişmir, amma ondan çıxardığımız nəticələr gələcəyimizi dəyişə bilər…
AzPolitika.info
Şərhlər